Adhyaya 26

Verse 1

श्रीभगवानुवाच अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् । यद्विदित्वा विमुच्येत पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: ॥ १ ॥

ဘုရားသခင် (ကပိလ) မိန့်တော်မူသည်– မိခင်ရေ၊ ယခု ငါသည် အဘsolute သစ္စာ၏ တတ္တဝ (အမျိုးအစား) များ၏ သီးခြားလက္ခဏာ들을 သင့်အား ရှင်းပြမည်; ထိုအရာကို သိလျှင် လူသည် ပရကృతి၏ ဂုဏ်သုံးပါး၏ သက်ရောက်မှုမှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်။

Verse 2

ज्ञानं नि:श्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् । यदाहुर्वर्णये तत्ते हृदयग्रन्थिभेदनम् ॥ २ ॥

အတ္တမမြင်သိခြင်းအတွက် ဉာဏ်သည် အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးသို့ ရောက်စေသည်။ နှလုံးသားရှိ လောကီကပ်ငြိမှု၏ ချည်ကွင်းများကို ဖြတ်တောက်ပေးသော ဉာဏ်ကို ငါရှင်းပြမည်။

Verse 3

अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुण: प्रकृते: पर: । प्रत्यग्धामा स्वयंज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम् ॥ ३ ॥

အမြင့်ဆုံးပုရုရှ (ပရမာတ္မာ) သည် အစမရှိသူ၊ ပရကృతి၏ ဂုဏ်သုံးပါးကို ကျော်လွန်၍ ပရကృతိထက် မြင့်သူ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသော အတွင်းတည်ရာဖြစ်၍ သူ၏ အလင်းရောင်ကြောင့် စကြဝဠာတစ်ခုလုံး တည်တံ့သည်။

Verse 4

स एष प्रकृतिं सूक्ष्मां दैवीं गुणमयीं विभु: । यद‍ृच्छयैवोपगतामभ्यपद्यत लीलया ॥ ४ ॥

အမြင့်ဆုံးအင်အားရှင်သည် မိမိ၏ လီလာအဖြစ်၊ ဗိဿဏုနှင့် ဆက်နွယ်သော ဂုဏ်သုံးပါးပါဝင်သည့် ဒေဝီသဘောရှိသော နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ပရကృతိကို မိမိဆန္ဒအတိုင်း လက်ခံတော်မူသည်။

Verse 5

गुणैर्विचित्रा: सृजतीं सरूपा: प्रकृतिं प्रजा: । विलोक्य मुमुहे सद्य: स इह ज्ञानगूहया ॥ ५ ॥

ဂုဏ်သုံးပါးကြောင့် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များကို ဖန်တီးနေသော ပရကృతိနှင့် ထိုရုပ်သဏ္ဌာန်များဖြစ်သော ဇီဝများကို မြင်သော်၊ ဇီဝသည် မာယာ၏ ဉာဏ်ဖုံးအုပ်သည့် အင်အားကြောင့် ချက်ချင်း မောဟဖြစ်သည်။

Verse 6

एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृते: पुमान् । कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ॥ ६ ॥

မေ့လျော့မှု (ပရာဘိဓျာန) ကြောင့် ပုရုရှသည် ပရကృతိ၏ လုပ်ဆောင်သူဖြစ်မှုကို မိမိ၏ဟု ထင်မြင်ပြီး၊ ဂုဏ်များက ဆောင်ရွက်နေသော ကမ္မကို အတ္တ၏ ကမ္မဟု မှားယွင်းစွာ သတ်မှတ်သည်။

Verse 7

तदस्य संसृतिर्बन्ध: पारतन्‍त्र्यं च तत्कृतम् । भवत्यकर्तुरीशस्य साक्षिणो निर्वृतात्मन: ॥ ७ ॥

ရုပ်ဝတ္ထုစိတ်ဓာတ်သည် ဇီဝ၏ သံသရာချည်နှောင်မှုနှင့် အားကိုးနေရမှု၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ အတ္တမန်သည် မလုပ်ဆောင်သူ၊ ဘုရား၏ သက်သေဖြစ်၍ သဘောတရားအားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းသော်လည်း အခြေအနေချုပ်နှောင်သောဘဝကြောင့် ထိခိုက်ရသည်။

Verse 8

कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदु: । भोक्‍तृत्वे सुखदु:खानां पुरुषं प्रकृते: परम् ॥ ८ ॥

အကြောင်းနှင့် အကျိုး၏ ကర్తൃത്വအတွက် အကြောင်းရင်းမှာ ပရကృతိဟု ပညာရှိတို့ သိကြသည်။ သို့သော် ပရကృతိကို ကျော်လွန်သော ပုရုရှ၏ စုခ-ဒုက္ခ ခံစားမှုသည် အတ္တမန်ကိုယ်တိုင်ကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 9

देवहूतिरुवाच प्रकृते: पुरुषस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम । ब्रूहि कारणयोरस्य सदसच्च यदात्मकम् ॥ ९ ॥

ဒေဝဟူတီက ပြောသည်—အို ပုရုရှောတ္တမ ဘုရားသခင်၊ ပုရုရှနှင့် သူ၏ ပရကృతိ-ಶಕ್ತಿ များ၏ လက္ခဏာကို မေတ္တာဖြင့် ရှင်းပြပါ။ ထင်ရှားသောနှင့် မထင်ရှားသော (စတ်-အစတ်) စೃಷ್ಟိ၏ အကြောင်းရင်းသည် ဤနှစ်ပါးဖြစ်သည်။

Verse 10

श्रीभगवानुवाच यत्तत्‍त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥ १० ॥

သခင်ဘုရားက မိန့်တော်မူသည်—သုံးဂုဏ်ပေါင်းစည်းထားသော အမြဲတမ်း အဝျက် (မထင်ရှား) ဖြစ်၍ စတ်-အစတ် သဘောပါဝင်သည့် အကြောင်းရင်းစုကို ‘ပရဓာန’ ဟု ခေါ်သည်။ ထင်ရှားသော အခြေအနေတွင်ရှိသော် ‘ပရကృతိ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 11

पञ्चभि: पञ्चभिर्ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा । एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदु: ॥ ११ ॥

ကြမ်းသတ္တု ၅ ပါး၊ သေးငယ်သတ္တု (တန်မာတြ) ၅ ပါး၊ အတွင်းအင်္ဂါ ၄ ပါး၊ သိမြင်အင်္ဂါ ၅ ပါးနှင့် လုပ်ဆောင်အင်္ဂါ ၅ ပါး—ဤ ၂၄ တတ္တဝ စုကို ‘ပရဓာနိက’ ဟု သိကြသည်။

Verse 12

महाभूतानि पञ्चैव भूरापोऽग्निर्मरुन्नभ: । तन्मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे ॥ १२ ॥

မဟာဘူတ ငါးပါးမှာ မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ နှင့် အာကာသ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သုক্ষမတန်မာတရာ ငါးပါးမှာ အနံ့၊ အရသာ၊ ရုပ်/အရောင်၊ ထိတွေ့မှု နှင့် အသံ ဖြစ်သည်ဟု ငါဆို၏။

Verse 13

इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं त्वग्दृग्रसननासिका: । वाक्‍करौ चरणौ मेढ्रं पायुर्दशम उच्यते ॥ १३ ॥

အင်ဒြိယာ ၁၀ ပါးရှိသည်—နား (ကြား), အရေပြား (ထိ), မျက်စိ (မြင်), လျှာ (အရသာ), နှာခေါင်း (နံ့)။ ကర్మအင်ဒြိယာများမှာ စကား, လက်, ခြေ, လိင်အင်္ဂါ, နှင့် အညစ်ထုတ်ပေါက်—စုစုပေါင်း ၁၀ ပါးဖြစ်သည်။

Verse 14

मनो बुद्धिरहङ्कारश्चित्तमित्यन्तरात्मकम् । चतुर्धा लक्ष्यते भेदो वृत्त्या लक्षणरूपया ॥ १४ ॥

အတွင်းပိုင်းသိမြင်မှု (အန္တရကရဏ) ကို မန (စိတ်), ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်), အဟင်ကာရ (အတ္တ), နှင့် စိတ္တ (မသန့်စင်သော သတိ) ဟူ၍ လေးမျိုးအဖြစ် ခံစားရသည်။ ကွာခြားချက်ကို လုပ်ဆောင်ချက်ကွာခြားမှုဖြင့်သာ သိနိုင်သည်။

Verse 15

एतावानेव सङ्ख्यातो ब्रह्मण: सगुणस्य ह । सन्निवेशो मया प्रोक्तो य: काल: पञ्चविंशक: ॥ १५ ॥

ဤအရာအားလုံးကို သဂုဏဗြဟ္မ (ဂုဏ်ပါသော ဘြဟ္မ) ဟု ရေတွက်ကြသည်။ ထိုအရာများကို ပေါင်းစည်းစေသော အချက်ဖြစ်သည့် ‘ကာလ’ (အချိန်) ကို ၂၅ မြောက် တတ္တဝအဖြစ် ငါဟောပြောခဲ့သည်။

Verse 16

प्रभावं पौरुषं प्राहु: कालमेके यतो भयम् । अहङ्कारविमूढस्य कर्तु: प्रकृतिमीयुष: ॥ १६ ॥

အချို့က ‘ကာလ’ (အချိန်) ကို အမြင့်ဆုံး ပုရုရှ၏ ပေါ်ရုရှ-အာနုဘော် (သက်ရောက်မှု) ဟု ဆိုကြသည်။ အကြောင်းမှာ ပရကృతిနှင့် ထိတွေ့ပြီး အဟင်ကာရကြောင့် မောဟနေသော ‘ငါက လုပ်သူ’ ဟု ထင်သည့် ဇီဝတွင် ထိုကာလမှပင် မရဏဘေးကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 17

प्रकृतेर्गुणसाम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि । चेष्टा यत: स भगवान्काल इत्युपलक्षित: ॥ १७ ॥

အို မိခင်၊ စွာယံဘူဝ မနု၏ သမီးတော်၊ ငါရှင်းပြခဲ့သည့် အချိန်တရား (ကာလ) သည် ဘဂဝန်တော်ကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပြီး၊ ဂုဏ်သုံးပါးညီမျှသော မဖော်ပြသေးသည့် ပရကൃတိကို လှုပ်ရှားစေရာမှ စကြဝဠာဖန်ဆင်းမှု စတင်သည်။

Verse 18

अन्त: पुरुषरूपेण कालरूपेण यो बहि: । समन्वेत्येष सत्त्वानां भगवानात्ममायया ॥ १८ ॥

ဘဂဝန်တော်သည် မိမိ၏ အာတ်မမာယာသတ္တိကို ထုတ်ဖော်၍ အစိတ်အပိုင်းတရားများကို ညှိနှိုင်းစီမံတော်မူသည်—အတွင်း၌ ပုရုရှ (ပရမာတ္မာ) အဖြစ်၊ အပြင်၌ ကာလ (အချိန်) အဖြစ် တည်ရှိတော်မူ၏။

Verse 19

दैवात्क्षुभितधर्मिण्यां स्वस्यां योनौ पर: पुमान् । आधत्त वीर्यं सासूत महत्तत्त्वं हिरण्मयम् ॥ १९ ॥

ချုပ်နှောင်ခံဝိညာဉ်များ၏ ကံကြမ္မာကြောင့် ပရကൃတိ လှုပ်ရှားသော်၊ အထွတ်အမြတ် ပုရုရှသည် မိမိ၏ အတွင်းသတ္တိဖြင့် ပရကൃတိ၏ ယောနီ၌ မျိုးစေ့ (ဝီရျ) ကို ထည့်သွင်းတော်မူသည်။ ထို့နောက် ပရကൃတိသည် ‘ဟိရဏ္မယ’ ဟုခေါ်သော မဟတ်တတ္တဝကို မွေးဖွားသည်။

Verse 20

विश्वमात्मगतं व्यञ्जन्कूटस्थो जगदङ्कुर: । स्वतेजसापिबत्तीव्रमात्मप्रस्वापनं तम: ॥ २० ॥

ထို့ကြောင့် မျိုးစုံသော ပုံသဏ္ဍာန်များကို ထင်ရှားစေပြီးနောက်၊ မိမိအတွင်း၌ စကြဝဠာအားလုံးကို ထိန်းသိမ်းထားသော၊ ကမ္ဘာလောက၏ မျိုးစေ့ဖြစ်ပြီး ပျက်သုဉ်းချိန်၌ မပျက်စီးသော တောက်ပသည့် မဟတ်တတ္တဝသည် ပျက်သုဉ်းကာလ၌ အလင်းကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့သော ပြင်းထန်သည့် အမှောင်—အာတ်မ-ပရစွာပန တမ—ကို မျိုချသွားသည်။

Verse 21

यत्तत्सत्त्वगुणं स्वच्छं शान्तं भगवत: पदम् । यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ॥ २१ ॥

ဘဂဝန်တော်၏ ပဒကို နားလည်သဘောပေါက်စေသော သန့်ရှင်း၍ တည်ငြိမ်သည့် စတ္တဝဂုဏ်—‘ဝါစုဒေဝ’ ဟုခေါ်သော စိတ်/အသိ (citta)—သည် မဟတ်တတ္တဝအတွင်း၌ ထင်ရှားလာသည်။

Verse 22

स्वच्छत्वमविकारित्वं शान्तत्वमिति चेतस: । वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तं यथापां प्रकृति: परा ॥ २२ ॥

မဟတ္တတ္တဝ ပေါ်ထွန်းပြီးနောက် စိတ်၏ လက္ခဏာများသည် တပြိုင်နက်ပေါ်လာသည်—ကြည်လင်မှု၊ မပြောင်းလဲမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းမှု။ မြေထိမီ ရေသည် သဘာဝအတိုင်း ကြည်လင်၊ ချိုမြိန်၊ လှုပ်ရှားမရှိသကဲ့သို့၊ သန့်ရှင်းသော ချေတနာ၏ လက္ခဏာမှာ အပြည့်အဝ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ထင်ရှားမှုနှင့် မဖျာဖျာမဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 23

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविध: समपद्यत ॥ २३ ॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भव: । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥ २४ ॥

ဘဂဝန်၏ ဝီရျ (စွမ်းအား) မှ ပေါ်ထွန်းလာသော မဟတ္တတ္တဝ ပြောင်းလဲရာမှ အဟင်္ကာရ ပေါ်လာသည်။ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း (ကရိယာ-ရှက္တိ) အဓိကဖြစ်ပြီး အဟင်္ကာရသည် သုံးမျိုး—ဝൈကာရိက (သတ္တဝ), တೈဇသ (ရဇသ), တာမသ။ ထိုသုံးမျိုးမှပင် မနစ်၊ သိမြင်အင်ဒြိယများ၊ လုပ်ဆောင်အင်ဒြိယများနှင့် မဟာဘူတ အကြမ်းတမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

Verse 24

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविध: समपद्यत ॥ २३ ॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भव: । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥ २४ ॥

အဟင်္ကာရသည် သုံးမျိုး—ဝൈကာရိက (သတ္တဝ), တൈဇသ (ရဇသ), တာမသ—ဖြစ်ပြီး ထိုသုံးမျိုးမှပင် မနစ်၊ အင်ဒြိယများနှင့် အကြမ်းတမ်း မဟာဘူတများ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဤအဟင်္ကာရသည် ဘဂဝန်၏ စွမ်းအားမှ ဖြစ်သော မဟတ္တတ္တဝ၏ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ထင်ရှားလာသည်။

Verse 25

सहस्रशिरसं साक्षाद्यमनन्तं प्रचक्षते । सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् ॥ २५ ॥

ခေါင်းတစ်ထောင်ရှိသော စాక్షాత အနန္တဘုရားဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ထိုပုရုရှသည် ‘သင်္ကರ್ಷဏ’ ဟူသော နာမဖြင့် သိကြသည်။ ထိုဘုရားသည်ပင် ဘူတများ၊ အင်ဒြိယများနှင့် မနစ်၏ ရূপအဖြစ် အနှံ့အပြား ပြည့်နှက်နေသည်။

Verse 26

कर्तृत्वं करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् । शान्तघोरविमूढत्वमिति वा स्यादहङ्कृते: ॥ २६ ॥

အဟင်္ကာရ၏ လက္ခဏာမှာ လုပ်သူဖြစ်ခြင်း၊ ကိရိယာ/အထောက်အကူဖြစ်ခြင်း၊ နှင့် အကျိုးရလဒ်ဖြစ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။ ဂုဏ်သုံးပါး၏ သက်ရောက်မှုအရ အဟင်္ကာရသည် သတ္တဝတွင် ငြိမ်းချမ်း၊ ရဇသတွင် ပြင်းထန်/လှုပ်ရှား၊ တာမသတွင် မောဟ/မထင်ရှားသော အနေဖြစ်သည်။

Verse 27

वैकारिकाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्त्वमजायत । यत्सङ्कल्पविकल्पाभ्यां वर्तते कामसम्भव: ॥ २७ ॥

သတ္တဝဂုဏ်ရှိ အဟင်္ကာရ၏ ပြောင်းလဲမှုမှ စိတ်တတ္တဝ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ စိတ်၏ ဆုံးဖြတ်ခြင်းနှင့် ချီတုံချတုံမှုတို့ကြောင့် ဆန္ဒကာမ ပေါက်ဖွားသည်။

Verse 28

यद्विदुर्ह्यनिरुद्धाख्यं हृषीकाणामधीश्वरम् । शारदेन्दीवरश्यामं संराध्यं योगिभि: शनै: ॥ २८ ॥

သတ္တဝါ၏ စိတ်ကို ‘အနိရုဒ္ဓ’ ဟု ခေါ်ကြ하며 အင်္ဒြိယတို့၏ အမြင့်ဆုံး အုပ်စိုးရှင်ဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုဆောင်းဦးကာလ၏ ကြာပန်းကဲ့သို့ အပြာမဲရောင်သဏ္ဌာန်ရှိ၍ ယောဂီတို့က တဖြည်းဖြည်း সাধနာဖြင့် တွေ့မြင်ကြသည်။

Verse 29

तैजसात्तु विकुर्वाणाद् बुद्धितत्त्वमभूत्सति । द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रह: ॥ २९ ॥

ရဇသ်ဂုဏ်ရှိ အဟင်္ကာရ၏ ပြောင်းလဲမှုမှ၊ အကျင့်သီလကောင်းသော မိန်းမရေ၊ ဗုဒ္ဓိတတ္တဝ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ဗုဒ္ဓိ၏ လုပ်ဆောင်ချက်မှာ အရာဝတ္ထုများ ပေါ်လာသည့်အခါ ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် အင်္ဒြိယတို့ကို ကူညီပံ့ပိုးခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 30

संशयोऽथ विपर्यासो निश्चय: स्मृतिरेव च । स्वाप इत्युच्यते बुद्धेर्लक्षणं वृत्तित: पृथक् ॥ ३० ॥

သံသယ၊ မှားယွင်းနားလည်မှု၊ မှန်ကန်သိမြင်မှု၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့ကို ၎င်းတို့၏ မတူညီသော လုပ်ဆောင်ချက်အလိုက် ဗုဒ္ဓိ၏ သီးခြားလက္ခဏာများဟု ဆိုကြသည်။

Verse 31

तैजसानीन्द्रियाण्येव क्रियाज्ञानविभागश: । प्राणस्य हि क्रियाशक्तिर्बुद्धेर्विज्ञानशक्तिता ॥ ३१ ॥

ရဇသ်ဂုဏ်ရှိ အဟင်္ကာရမှ အင်္ဒြိယနှစ်မျိုး ပေါ်ထွန်းသည်—အသိရယူသော အင်္ဒြိယများနှင့် လုပ်ဆောင်သော အင်္ဒြိယများ။ လုပ်ဆောင်အင်္ဒြိယများသည် ပရာဏ (အသက်ရှင်စွမ်းအင်) ကို အားထားပြီး၊ အသိရယူအင်္ဒြိယများသည် ဗုဒ္ဓိ၏ သိမြင်စွမ်းအားကို အားထားသည်။

Verse 32

तामसाच्च विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यचोदितात् । शब्दमात्रमभूत्तस्मान्नभ: श्रोत्रं तु शब्दगम् ॥ ३२ ॥

တမောဂုဏ်ရှိ အဟင်ကာရသည် ဘဂဝန်၏ ဝီရယသက္တိကြောင့် လှုပ်ရှားလာသောအခါ “အသံ၏ တန်မာတ်ရ” ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ ထိုအသံမှ အာကာသနှင့် အသံကိုခံယူသော နားအင်္ဒြိယ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 33

अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुर्लिङ्गत्वमेव च । तन्मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदु: ॥ ३३ ॥

တတ္တဝသိ ပညာရှင်တို့အဆိုအရ—အသံသည် အရာဝတ္ထု၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ထမ်းဆောင်သော အခြေခံဖြစ်ပြီး၊ မမြင်ရသော ပြောသူရှိနေခြင်း၏ လက္ခဏာဖြစ်ကာ၊ အာကာသ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော တန်မာတ်ရပုံစံလည်း ဖြစ်သည်။

Verse 34

भूतानां छिद्रदातृत्वं बहिरन्तरमेव च । प्राणेन्द्रियात्मधिष्ण्यत्वं नभसो वृत्तिलक्षणम् ॥ ३४ ॥

အာကာသဓာတ်၏ လုပ်ဆောင်လက္ခဏာမှာ သတ္တဝါအားလုံး၏ အပြင်ပိုင်းနှင့် အတွင်းပိုင်း အရှိတည်မှုအတွက် နေရာပေးခြင်းနှင့်၊ ပရာဏ၊ အင်္ဒြိယများ၊ စိတ်၏ လှုပ်ရှားမှုကွင်းကို အခြေခံပေးခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 35

नभस: शब्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वत: । स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक्स्पर्शस्य च संग्रह: ॥ ३५ ॥

အသံတန်မာတ်ရမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အာကာသသည် ကာလ၏ အားပေးမှုကြောင့် ပြောင်းလဲသွားရာမှ ထိတွေ့မှု၏ တန်မာတ်ရ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထို့နောက် လေဓာတ် (ဝါယု) နှင့် ထိတွေ့မှုကိုခံယူသော အရေပြားအင်္ဒြိယ ပိုမိုထင်ရှားလာသည်။

Verse 36

मृदुत्वं कठिनत्वं च शैत्यमुष्णत्वमेव च । एतत्स्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्मात्रत्वं नभस्वत: ॥ ३६ ॥

နူးညံ့မှု၊ တင်းကျပ်မှု၊ အေးမြမှု၊ ပူနွေးမှု—ဤတို့သည် ထိတွေ့မှု၏ ခွဲခြားသိသာသော ဂုဏ်လက္ခဏာများ ဖြစ်သည်။ ထိတွေ့မှုကို လေဓာတ် (ဝါယု) ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော တန်မာတ်ရပုံစံဟု ဆိုကြသည်။

Verse 37

चालनं व्यूहनं प्राप्तिर्नेतृत्वं द्रव्यशब्दयो: । सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं वायो: कर्माभिलक्षणम् ॥ ३७ ॥

လေ၏ ကမ္မသည် လှုပ်ရှားမှုကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ရောနှောခြင်း၊ အသံစသော အာရုံဝတ္ထုများထံ ချဉ်းကပ်နိုင်စေခြင်းနှင့် အင်္ဒြိယအားလုံး၏ လုပ်ဆောင်မှုကို ထောက်ပံ့ညွှန်ကြားခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 38

वायोश्च स्पर्शतन्मात्राद्रूपं दैवेरितादभूत् । समुत्थितं ततस्तेजश्चक्षू रूपोपलम्भनम् ॥ ३८ ॥

လေနှင့် ထိတွေ့မှု၏ တန်မာတ်ရာတို့ ပေါင်းစည်းရာမှ၊ ဒေဝကံညွှန်ကြားချက်အတိုင်း အမျိုးမျိုးသော ရုပ်သဏ္ဌာန်များ ပေါ်ထွက်လာသည်။ ထိုရုပ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုမှ တေဇ (မီး) ပေါ်လာပြီး မျက်စိသည် အရောင်সহ ရုပ်ကို သိမြင်သည်။

Verse 39

द्रव्याकृतित्वं गुणता व्यक्तिसंस्थात्वमेव च । तेजस्त्वं तेजस: साध्वि रूपमात्रस्य वृत्तय: ॥ ३९ ॥

အမေမြတ်သူ၊ ရုပ်၏ လက္ခဏာများကို အတိုင်းအတာ/ပုံသဏ္ဌာန်၊ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် တစ်ဦးချင်းသီးသန့်တည်ရှိမှုတို့ဖြင့် သိနိုင်သည်။ မီး၏ ရုပ်ကိုတော့ ၎င်း၏ တေဇ၊ အလင်းရောင်တောက်ပမှုဖြင့် ခံယူရသည်။

Verse 40

द्योतनं पचनं पानमदनं हिममर्दनम् । तेजसो वृत्तयस्त्वेता: शोषणं क्षुत्तृडेव च ॥ ४० ॥

မီး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှာ အလင်းပေးခြင်း၊ ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ အစာချေခြင်း၊ အအေးကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ခြောက်သွေ့/အငွေ့ဖြစ်စေခြင်းနှင့် ဆာလောင်မှု၊ ရေငတ်မှု၊ စားသောက်လိုစိတ်ကို ဖြစ်စေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 41

रूपमात्राद्विकुर्वाणात्तेजसो दैवचोदितात् । रसमात्रमभूत्तस्मादम्भो जिह्वा रसग्रह: ॥ ४१ ॥

ရုပ်၏ တန်မာတ်ရာနှင့် ဆက်စပ်၍ တေဇ (မီး) ပြောင်းလဲလာသောအခါ၊ ဒေဝညွှန်ကြားချက်အောက်တွင် အရသာ၏ တန်မာတ်ရာ ပေါ်ထွက်လာသည်။ အရသာမှ ရေ ပေါ်လာပြီး အရသာကို ခံယူသော လျှာလည်း ထင်ရှားလာသည်။

Verse 42

कषायो मधुरस्तिक्त: कट्‍वम्‍ल इति नैकधा । भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते ॥ ४२ ॥

အရသာသည် မူလအားဖြင့် တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော်လည်း ရုပ်ဝတ္ထုများနှင့် ထိတွေ့၍ ပြောင်းလဲသဖြင့် ချဉ်တတ်၊ ချို၊ ခါး၊ စပ်၊ ချဉ်၊ ဆားငန် စသဖြင့် မျိုးစုံကွဲပြားလာသည်။

Verse 43

क्लेदनं पिण्डनं तृप्ति: प्राणनाप्यायनोन्दनम् । तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमा: ॥ ४३ ॥

ရေ၏လက္ခဏာများမှာ အခြားအရာများကို စိုစွတ်စေခြင်း၊ ရောနှောမှုများကို တင်းကျပ်စေခြင်း၊ တೃပ్తိ ပေးခြင်း၊ အသက်ကို ထိန်းသိမ်း၍ ပိုषणပေးခြင်း၊ ပျော့ပျောင်းစေခြင်း၊ အပူကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ ရေကန်ရေမြောင်းများကို မပြတ်မတောက် ဖြည့်တင်းခြင်းနှင့် ရေငတ်ကို ဖြေရှင်း၍ လန်းဆန်းစေခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 44

रसमात्राद्विकुर्वाणादम्भसो दैवचोदितात् । गन्धमात्रमभूत्तस्मात्पृथ्वी घ्राणस्तु गन्धग: ॥ ४४ ॥

ရေသည် အရသာတန်မာတြာနှင့် အထက်မြတ်သော စီမံချက်အရ အပြန်အလှန်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ အနံ့တန်မာတြာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် မြေဓာတ်နှင့် အနံ့ခံအင်္ဒြိယ ပေါ်လာ၍ မြေ၏ အနံ့ကို မျိုးစုံခံစားနိုင်သည်။

Verse 45

करम्भपूतिसौरभ्यशान्तोग्राम्‍लादिभि: पृथक् । द्रव्यावयववैषम्याद्गन्ध एको विभिद्यते ॥ ४५ ॥

အနံ့သည် မူလအားဖြင့် တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော်လည်း ပေါင်းစပ်ထားသော ဝတ္ထုအစိတ်အပိုင်းများ၏ အချိုးအစားကွာခြားမှုကြောင့် ရောနှောအနံ့၊ နံစော်၊ နံသင်း၊ ပျော့ပျောင်း၊ ပြင်းထန်၊ ချဉ်နံ့ စသဖြင့် မျိုးစုံကွဲပြားလာသည်။

Verse 46

भावनं ब्रह्मण: स्थानं धारणं सद्विशेषणम् । सर्वसत्त्वगुणोद्भेद: पृथिवीवृत्तिलक्षणम् ॥ ४६ ॥

မြေဓာတ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်လက္ခဏာများမှာ အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မန်ကို သတိရစေသော ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်များကို ပုံဖော်ခြင်း၊ နေထိုင်ရာအိမ်ရာများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ရေထည့်အိုးကဲ့သို့ သိုလှောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် မြေသည် သတ္တဝါနှင့် ဓာတ်တတ္တဝါအားလုံး၏ အခြေခံအထောက်အကူနှင့် ပိုषणနေရာ ဖြစ်သည်။

Verse 47

नभोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्छ्रोत्रमुच्यते । वायोर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य तत्स्पर्शनं विदु: ॥ ४७ ॥

အာကာသဓာတ်၏ ထူးခြားဂုဏ် ‘အသံ’ ကို အာရုံပြုသော အင်္ဒြိယကို နားအင်္ဒြိယ (ကြားသိမှု) ဟု ခေါ်သည်။ လေဓာတ်၏ ထူးခြားဂုဏ် ‘ထိတွေ့မှု’ ကို အာရုံပြုသော အင်္ဒြိယကို ထိတွေ့အင်္ဒြိယ (အရေပြား) ဟု သိကြသည်။

Verse 48

तेजोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्चक्षुरुच्यते । अम्भोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तद्रसनं विदु: । भूमेर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य स घ्राण उच्यते ॥ ४८ ॥

မီးဓာတ်၏ ထူးခြားဂုဏ် ‘ရုပ်/အရောင်’ ကို အာရုံပြုသော အင်္ဒြိယကို မျက်စိအင်္ဒြိယ (မြင်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။ ရေဓာတ်၏ ထူးခြားဂုဏ် ‘အရသာ’ ကို အာရုံပြုသော အင်္ဒြိယကို ရသာနာ (လျှာ) ဟု သိကြသည်။ မြေဓာတ်၏ ထူးခြားဂုဏ် ‘အနံ့’ ကို အာရုံပြုသော အင်္ဒြိယကို ဃြာဏ (နံ့ခံခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 49

परस्य द‍ृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन्समन्वयात् । अतो विशेषो भावानां भूमावेवोपलक्ष्यते ॥ ४९ ॥

အကြောင်းတရားသည် အကျိုးတရားအတွင်း၌လည်း ဆက်စပ်ညီညွတ်စွာ တည်ရှိသောကြောင့်၊ အရင်ရှိသည့် လက္ခဏာများကို နောက်ရှိသည့်အရာတွင် မြင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဓာတ်အားလုံး၏ ထူးခြားချက်များသည် မြေဓာတ်တွင်သာ အပြည့်အဝ ထင်ရှားသည်။

Verse 50

एतान्यसंहत्य यदा महदादीनि सप्त वै । कालकर्मगुणोपेतो जगदादिरुपाविशत् ॥ ५० ॥

မဟတ္တတ္တဝ စသည့် အပိုင်းခုနစ်ပါးသည် မရောနှောဘဲ ခွဲခြားနေစဉ်၊ လောက၏ အစဖြစ်သော ဘဂဝန်သည် ကာလ၊ ကမ္မနှင့် ပရကృతి၏ ဂုဏ်များနှင့်အတူ စကြဝဠာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်တော်မူ하였다။

Verse 51

ततस्तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्योऽण्डमचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्ठदसौ विराट् ॥ ५१ ॥

ထို့နောက် ဘုရား၏ တည်ရှိမှုကြောင့် လှုပ်ရှားလာပြီး ပေါင်းစည်းသွားသော အခြေခံတရား ခုနစ်ပါးမှ အသိဉာဏ်မဲ့ စကြဝဠာဥ (အဏ္ဍ) တစ်လုံး ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုဥမှပင် နာမည်ကျော် ဗိရာတ် ပုရုಷ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။

Verse 52

एतदण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धैर्दशोत्तरै: । तोयादिभि: परिवृतं प्रधानेनावृतैर्बहि: । यत्र लोकवितानोऽयं रूपं भगवतो हरे: ॥ ५२ ॥

ဤကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဥပုံစံရှိသော ဘြဟ္မာဏ္ဍသည် ပစ္စည်းဓာတ်အင်အား၏ အထူးပေါ်ထွန်းမှုဟု ခေါ်သည်။ ရေ၊ လေ၊ မီး၊ အာကာသ၊ အဟင်ကာရ နှင့် မဟတ်တတ္တဝ တို့၏ အလွှာများသည် တစ်လွှာပြီးတစ်လွှာ အရင်လွှာထက် ဆယ်ဆ ပိုထူလာကာ ဝန်းရံပြီး အပြင်ဆုံးကို ပရဓာနဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ဤဥအတွင်း၌ ဘဂဝန် ဟရီ၏ ဝိရာတ်ရုပ်ရှိပြီး လောကစနစ် ဆယ့်လေးခုသည် ထိုရုပ်၏ အင်္ဂါများဖြစ်သည်။

Verse 53

हिरण्मयादण्डकोशादुत्थाय सलिलेशयात् । तमाविश्य महादेवो बहुधा निर्बिभेद खम् ॥ ५३ ॥

ရေပေါ်တွင် တည်ရှိနေသော ရွှေရောင် ဥအခွံမှ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ဘဂဝန် ဝိရာတ်-ပုရုရှသည် ထိုဥအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ အပိုင်းအခြားများစွာအဖြစ် ခွဲဝေတော်မူ하였다။

Verse 54

निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततोऽभवत् । वाण्या वह्निरथो नासे प्राणोतो घ्राण एतयो: ॥ ५४ ॥

အရင်ဆုံး သူ့အတွင်း၌ ပါးစပ် ပေါ်ထွန်းလာပြီး ထို့နောက် စကားပြောအင်္ဂါ (ဝါဏီ) ပေါ်လာကာ ထိုအင်္ဂါ၏ အဓိဋ္ဌာတ ဒေဝတဖြစ်သော မီးဒေဝ (အဂ္နိ) လည်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် နှာခေါင်းပေါက် နှစ်ပေါက် ပေါ်လာပြီး ထိုတွင် အနံ့ခံအင်္ဂါနှင့် ပရాణ—အသက်ရှူလေ—ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 55

घ्राणाद्वायुरभिद्येतामक्षिणी चक्षुरेतयो: । तस्मात्सूर्यो न्यभिद्येतां कर्णौ श्रोत्रं ततो दिश: ॥ ५५ ॥

အနံ့ခံအင်္ဂါ၏ နောက်တွင် ထိုအင်္ဂါကို အုပ်စိုးသော လေဒေဝ (ဝါယု) ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် ဝိရာတ်ရုပ်၌ မျက်စိနှစ်လုံး ပေါ်လာပြီး ထိုတွင် မြင်နိုင်စွမ်း အင်္ဂါ ပေါ်ထွန်းသည်။ ထို့နောက် ထိုမြင်နိုင်စွမ်း၏ အဓိဋ္ဌာတဖြစ်သော နေဒေဝ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့ပြီးနောက် နားနှစ်ဖက် ပေါ်လာ၍ ထိုတွင် ကြားနိုင်စွမ်း အင်္ဂါနှင့် ထို့နောက်လိုက်သော ဒိဂ္ဒေဝတာများ (ဦးတည်ရာများ၏ ဒေဝများ) ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 56

निर्बिभेद विराजस्त्वग्रोमश्मश्रवादयस्तत: । तत ओषधयश्चासन् शिश्नं निर्बिभिदे तत: ॥ ५६ ॥

ထို့နောက် ဝိရာတ်-ပုရုရှသည် မိမိ၏ အရေပြားကို ပေါ်ထွန်းစေရာ ထိုမှ ဆံပင်၊ မုတ်ဆိတ်၊ မျက်နှာမွှေး စသည်တို့ ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များနှင့် အော်ෂဓိများ ပေါ်ထွန်းလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် မိမိ၏ လိင်အင်္ဂါလည်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 57

रेतस्तस्मादाप आसन्निरभिद्यत वै गुदम् । गुदादपानोऽपानाच्च मृत्युर्लोकभयङ्कर: ॥ ५७ ॥

ထို့နောက် မျိုးပွားနိုင်စွမ်း (ရေတစ်) နှင့် ရေများကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတား ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် အနုစ် ပေါ်ထွန်းပြီး၊ ထိုမှ အပာနာ လေဓာတ် ပေါ်လာကာ၊ အပာနာနှင့်အတူ လောကတစ်ခွင် ကြောက်ရွံ့ရသော မရဏဒေဝ ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 58

हस्तौ च निरभिद्येतां बलं ताभ्यां तत: स्वराट् । पादौ च निरभिद्येतां गतिस्ताभ्यां ततो हरि: ॥ ५८ ॥

ထို့နောက် ဘုရား၏ စကြဝဠာရုပ်သဏ္ဌာန်၌ လက်နှစ်ဖက် ပေါ်ထွန်းလာ၍၊ ကိုင်ယူခြင်းနှင့် လွှတ်ချခြင်း၏ အင်အားလည်း ပေါ်လာကာ၊ ထို့နောက် စွဝရာတ် အိန္ဒြာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် ခြေထောက်နှစ်ဖက် ပေါ်ထွန်း၍၊ လှုပ်ရှားသွားလာမှု ပေါ်လာကာ၊ ထို့နောက် ဟရီ (ဝိષ્ણု) ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 59

नाड्योऽस्य निरभिद्यन्त ताभ्यो लोहितमाभृतम् । नद्यस्तत: समभवन्नुदरं निरभिद्यत ॥ ५९ ॥

ထို့နောက် စကြဝဠာကိုယ်၏ နာဍီကြောများ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထိုမှ လောဟိတ အဖြစ် သွေး ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက် မြစ်များ (နာဍီကြောများကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတားများ) ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ ထို့နောက် ဝမ်းဗိုက် ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 60

क्षुत्पिपासे तत: स्यातां समुद्रस्त्वेतयोरभूत् । अथास्य हृदयं भिन्नं हृदयान्मन उत्थितम् ॥ ६० ॥

ထို့နောက် ဆာလောင်မှုနှင့် ရေငတ်မှု ပေါ်လာပြီး၊ ထိုနောက်ဆက်တွဲအဖြစ် သမုဒ္ဒရာများ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် နှလုံး ပေါ်ထွန်းလာကာ၊ နှလုံးနောက်တွင် မန (စိတ်) ပေါ်လာသည်။

Verse 61

मनसश्चन्द्रमा जातो बुद्धिर्बुद्धेर्गिरां पति: । अहङ्कारस्ततो रुद्रश्चित्तं चैत्यस्ततोऽभवत् ॥ ६१ ॥

စိတ် (မန) နောက်တွင် လမင်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် ဗုဒ္ဓိ (ဉာဏ်) ပေါ်ထွန်းပြီး၊ ဗုဒ္ဓိနောက်တွင် ဝါဏီ၏ အရှင် ဘြဟ္မာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့နောက် အဟင်ကာရ (အတုအယောင် အတ္တ) ပေါ်ထွန်းပြီး၊ ထို့နောက် ရုဒြ (ရှီဝ) ပေါ်ထွန်းလာသည်; ရုဒြနောက်တွင် စိတ္တ နှင့် ချိုင်တျ—အသိဉာဏ်ကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတား—ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 62

एते ह्यभ्युत्थिता देवा नैवास्योत्थापनेऽशकन् । पुनराविविशु: खानि तमुत्थापयितुं क्रमात् ॥ ६२ ॥

ဤသို့ ပေါ်ထွန်းလာသော ဒေဝတားများနှင့် အင်္ဒြိယအုပ်စိုးဒေဝတားများသည် မိမိတို့ ပေါ်ထွန်းရာ မူလဖြစ်သော ဝိရာဋ်-ပုရုရှကို နိုးထစေလိုကြသည်။ သို့သော် မနိုးထစေနိုင်သဖြင့်၊ သူ့ကို နိုးထစေရန် အစဉ်လိုက် သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာအပေါက်များထဲသို့ တစ်ပါးပြီးတစ်ပါး ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကြသည်။

Verse 63

वह्निर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत्तदा विराट् । घ्राणेन नासिके वायुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६३ ॥

မီးဒေဝတားသည် စကားပြောအင်္ဒြိယနှင့်အတူ သူ၏ ပါးစပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ မနိုးထ။ ထို့နောက် လေဒေဝတားသည် အနံ့ခံအင်္ဒြိယနှင့်အတူ သူ၏ နှာခေါင်းပေါက်များထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ မထတက်သေး။

Verse 64

अक्षिणी चक्षुषादित्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । श्रोत्रेण कर्णौ च दिशो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६४ ॥

နေဒေဝတားသည် မြင်နိုင်စွမ်းအင်္ဒြိယနှင့်အတူ သူ၏ မျက်စိနှစ်ဖက်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ မထ။ ထို့အတူ အရပ်ဒေဝတားများသည် ကြားနိုင်စွမ်းအင်္ဒြိယနှင့်အတူ သူ၏ နားထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း သူ မထတက်သေး။

Verse 65

त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रेतसा शिश्नमापस्तु नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६५ ॥

အရေပြားကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတားများနှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်များသည် ကိုယ်ခန္ဓာအမွှေးများနှင့်အတူ သူ၏ အရေပြားထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ မထ။ ထို့နောက် ရေကို အုပ်စိုးသော ဒေဝတားသည် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့်အတူ သူ၏ မျိုးပွားအင်္ဂါထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း သူ မထတက်သေး။

Verse 66

गुदं मृत्युरपानेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हस्ताविन्द्रो बलेनैव नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६६ ॥

သေမင်းဒေဝတားသည် အပာနဝါယုနှင့်အတူ သူ၏ အနောက်ပေါက်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ လှုပ်ရှားမလာ။ ထို့နောက် အင်္ဒြာဒေဝတားသည် ဖမ်းယူခြင်းနှင့် လွှတ်ချခြင်း၏ အင်အားနှင့်အတူ သူ၏ လက်များထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဝိရာဋ်-ပုရုရှ မထတက်သေး။

Verse 67

विष्णुर्गत्यैव चरणौ नोदतिष्ठत्तदा विराट् । नाडीर्नद्यो लोहितेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६७ ॥

ဗိဿနုသည် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သော အင်အားနှင့်အတူ မိမိ၏ ခြေတော်များထဲသို့ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဗီရာတ်-ပုရုရှ မထတက်သေး။ သွေးနှင့် လည်ပတ်စီးဆင်းမှုအင်အားတို့နှင့်အတူ မြစ်များသည် သွေးကြောများထဲ ဝင်ရောက်သော်လည်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကိုယ်တော် မလှုပ်ရှား။

Verse 68

क्षुत्तृड्भ्यामुदरं सिन्धुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६८ ॥

ဆာလောင်မှုနှင့် ရေငတ်မှုတို့နှင့်အတူ သမုဒ္ဒရာသည် သူ၏ ဝမ်းဗိုက်ထဲ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဗီရာတ် မထတက်။ စိတ်နှင့်အတူ လမင်းဒေဝသည် နှလုံးထဲ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဗီရာတ် မနိုးထ။

Verse 69

बुद्ध्या ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रुद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६९ ॥

ဉာဏ်ပညာနှင့်အတူ ဘြဟ္မာသည်လည်း နှလုံးထဲ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဗီရာတ် မထတက်။ အဟင်္ကာရနှင့်အတူ ရုဒ္ဒရသည်လည်း နှလုံးထဲ ဝင်ရောက်သော်လည်း ဗီရာတ် မလှုပ်ရှား။

Verse 70

चित्तेन हृदयं चैत्य: क्षेत्रज्ञ: प्राविशद्यदा । विराट् तदैव पुरुष: सलिलादुदतिष्ठत ॥ ७० ॥

သို့သော် အသိစိတ်ကို အုပ်စိုးသော အတွင်းထိန်းချုပ်ရှင် (က்ஷೇತ್ರဇ్ఞ) သည် စိတ်ဓာတ်နှင့်အတူ နှလုံးထဲ ဝင်ရောက်သည့်အခါ၊ ထိုခဏတည်းက ဗီရာတ်-ပုရုရှသည် အကြောင်းရေများမှ ထတက်လာသည်။

Verse 71

यथा प्रसुप्तं पुरुषं प्राणेन्द्रियमनोधिय: । प्रभवन्ति विना येन नोत्थापयितुमोजसा ॥ ७१ ॥

အိပ်ပျော်နေသော လူကို ပရာဏ၊ အာရုံခံအင်္ဂါများ၊ စိတ်နှင့် ဉာဏ်—သူ့အပေါ် မူတည်၍ လုပ်ဆောင်နေသော်လည်း—ကိုယ့်အားနဲ့ မနိုးထစေနိုင်။ ပရမာတ္မာက ကူညီမှသာ သူ နိုးထနိုင်သည်။

Verse 72

तमस्मिन्प्रत्यगात्मानं धिया योगप्रवृत्तया । भक्त्या विरक्त्या ज्ञानेन विविच्यात्मनि चिन्तयेत् ॥ ७२ ॥

ထို့ကြောင့် ယောဂဖြင့် တည်ငြိမ်သော ဉာဏ်ဖြင့်၊ ဘက္တိ၊ လောဘကင်းခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာတို့ဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ကာ၊ ဤကိုယ်အတွင်းရှိသော်လည်း ကိုယ်မှကင်းလွတ်သော ပရမာတ္မာကို အတွင်း၌ ဆင်ခြင်သင့်သည်။