Adhyaya 25
Kapila’s Devotional Sāṅkhya: Sādhu-saṅga, Bhakti-yoga, and Fearlessness in the Supreme Shelter
ဗိဒူရ–မaitreya အကြောင်းပြောစဉ်ကို ဆက်လက်၍ မaitreya သည် ကာဒမမုနိ ထွက်ခွာပြီးနောက် အခြေအနေကို ဖော်ပြသည်။ ကပီလာသည် ဘိန္ဒု-ဆရောဝရ အနီးတွင် နေ၍ ဒေဝဟူတီ၏ ဝိညာဉ်ရေးလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် ရပ်တည်သည်။ ဒေဝဟူတီသည် ဘြဟ္မာ၏ အာမခံချက်ကို မှတ်မိကာ အာရုံခံစားမှုလှုပ်ရှားခြင်းနှင့် အဟင်္ကာရကြောင့် ဒုက္ခရောက်နေကြောင်း ဝန်ခံပြီး အဝိဇ္ဇာမှ ကယ်တင်သူအဖြစ် ဘဂဝန်ကိုသာ တောင်းခံသည်။ ကပီလာက အမြင့်ဆုံး ယောဂဟူသည် ဇီဝနှင့် ဘဂဝန်ကို ချိတ်ဆက်ပေး၍ ဒွိသဘော物質မှ ဝိရာဂျာ ဖြစ်စေသည်ဟု သတ်မှတ်ကာ ဂုဏ-အာကာရှဏ (guṇa-ākarṣaṇa) ဖြင့် ချုပ်နှောင်ထားသော စိတ်နှင့် ဘဂဝဒ်-အာရှရယ (Bhagavad-āśraya) ဖြင့် လွတ်မြောက်သော စိတ်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကာမနှင့် လောဘကို သန့်စင်ရန် အလေးပေးသည်။ ထို့နောက် စာဓုလက္ခဏာနှင့် စာဓု-သင်္ဂ၏ ပြောင်းလဲစေသော အင်အားကို ရှင်းပြ၍ ဘဂဝန်အကြောင်း နားထောင်ခြင်း၊ ကီရတန်/ဂုဏသီချင်းဆိုခြင်းက တည်ငြိမ်သော ဆွဲဆောင်မှုသို့ ရင့်ကျက်ကာ စစ်မှန်သော ဘက္တိသို့ ရောက်စေသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒေဝဟူတီက လက်တွေ့ပုံစံကို မေးရာ ကပီလာက ဘက္တိ၏ အထက်မြတ်မှု—သိမ်မွေ့ခန္ဓာကို ပျော်လျော်စေခြင်း၊ သီးခြားကြိုးပမ်းမှုမလိုဘဲ မုက္ခကို ပေးခြင်း၊ ဘက္တများကို ဝန်ဆောင်မှုသာ လိုလားစေခြင်း—ကို ဖော်ပြသည်။ နိဂုံးတွင် ဘဂဝန်သည် ကြောက်မက်ကင်းသော အားကိုးရာတစ်ခုတည်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အုပ်ချုပ်သူများသည် သူ့ကို “ကြောက်၍” လုပ်ဆောင်ကြသကဲ့သို့၊ သူ့ခြေတော်ကို အပ်နှံသော ယောဂီများသည် ဤဘဝတင်ပင် ပြည့်စုံမှုနှင့် သူ့အနီးကပ်ပေါင်းသင်းမှုကို ရရှိကြသည်။
Shlokas
Verse 1
शौनक उवाच कपिलस्तत्त्वसंख्याता भगवानात्ममायया । जात: स्वयमज: साक्षादात्मप्रज्ञप्तये नृणाम् ॥ १ ॥
သီရိ ရှောနက မိန့်ကြားသည်—ဘဂဝန်သည် မမွေးဖွားသူဖြစ်သော်လည်း အတွင်းမாயာသက္တိဖြင့် ကပိလ မုနိအဖြစ် ကိုယ်တိုင် အဝတားလာ၍ လူသားတို့အကျိုးအတွက် အာတ္မတတ္တဝ ဉာဏ်ကို ဖြန့်ဝေတော်မူ၏။
Verse 2
न ह्यस्य वर्ष्मण: पुंसां वरिम्ण: सर्वयोगिनाम् । विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भूरि तृप्यन्ति मेऽसव: ॥ २ ॥
ရှောနက ဆက်လက်မိန့်ကြားသည်—ဘုရားသခင်ထက် ပိုသိသူမရှိ၊ ယောဂီအားလုံးထဲတွင်လည်း ထိုသို့ပင် ပိုမိုပူဇော်ထိုက်သူ သို့မဟုတ် ပိုမိုပြည့်စုံသော ယောဂီမရှိ။ သူသည် ဝေဒ၏ အရှင်ဖြစ်၍၊ သူ့အကြောင်းကို နားထောင်ခြင်းသည် အင်ဒြိယတို့၏ အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်မှုဖြစ်သည်။
Verse 3
यद्यद्विधत्ते भगवान् स्वच्छन्दात्मात्ममायया । तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीर्तय ॥ ३ ॥
ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင်ဆန္ဒအတိုင်းရှိသော ဘဂဝန်သည် အတွင်းမாயာသက္တိဖြင့် ပြုလုပ်သမျှ လုပ်ရပ်နှင့် လီလာများကို ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ သဒ္ဓါရှိသူအတွက် တိတိကျကျ ပြန်လည်ကီർത്തနာ၍ ဖော်ပြပေးပါ; ထိုအရာများသည် ကီർത്തနာထိုက်ပါသည်။
Verse 4
सूत उवाच द्वैपायनसखस्त्वेवं मैत्रेयो भगवांस्तथा । प्राहेदं विदुरं प्रीत आन्वीक्षिक्यां प्रचोदित: ॥ ४ ॥
သီရိ စူတ ဂိုಸ್ವာမီ မိန့်ကြားသည်—ဗိဒုရ၏ အလွန်လွန်ကဲကဲ ဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ မေးခွန်းကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံရ၍ ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြစ်သော ဗျာသဒೇವ၏ မိတ်ဆွေ မဟာရိရှီ မૈထရေယသည် ဗိဒုရအား ဤသို့ ပြောကြား하였다။
Verse 5
मैत्रेय उवाच पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातु: प्रियचिकीर्षया । तस्मिन् बिन्दुसरेऽवात्सीद्भगवान् कपिल: किल ॥ ५ ॥
မૈထရေယ မိန့်ကြားသည်—ကර්ဒမ မုနိသည် တောသို့ ထွက်ခွာသွားသောအခါ မိခင် ဒေဝဟူတီကို ပျော်ရွှင်စေရန် ဘဂဝန် ကပိလသည် ဘိန္ဒု-ဆရောဝရ ကမ်းနား၌ပင် နေထိုင်တော်မူ၏။
Verse 6
तमासीनमकर्माणं तत्त्वमार्गाग्रदर्शनम् । स्वसुतं देवहूत्याह धातु: संस्मरती वच: ॥ ६ ॥
အဘsolute သစ္စာ၏ အဆုံးစွန်သော ရည်မှန်းချက်သို့ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သော ဘဂဝန် ကပီလာသည် အလုပ်ကင်းစွာ ငြိမ်သက်စွာ ထိုင်နေစဉ်၊ ဒေဝဟူတီသည် ဘြဟ္မာ၏ မိန့်တော်ကို သတိရ၍ ကပီလာကို မေးမြန်းလေ၏။
Verse 7
देवहूतिरुवाच निर्विण्णा नितरां भूमन्नसदिन्द्रियतर्षणात् । येन सम्भाव्यमानेन प्रपन्नान्धं तम: प्रभो ॥ ७ ॥
ဒေဝဟူတီက ဆိုသည်—အရှင်ဘုရား၊ မမှန်ကန်သော ရုပ်ဝတ္ထုအင်္ဂါရပ်တို့၏ ဆာလောင်မှုကြောင့် ကျွန်မ အလွန်ပင် ငြီးငွေ့လာပါပြီ။ ထိုအင်္ဂါရပ်တို့၏ လှုပ်ရှားနှောင့်ယှက်မှုကြောင့်ပင် အရှင်၊ အဝိဇ္ဇာ၏ အမှောင်အနက်ထဲသို့ ကျွန်မ ကျရောက်ခဲ့ရပါသည်။
Verse 8
तस्य त्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याद्य पारगम् । सच्चक्षुर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुग्रहात् ॥ ८ ॥
အရှင်အဓိပတိအစ၊ ထိုအမှောင်အနက်ကူးရန်ခက်သော မျက်ကန်းတမစ်မှ ကျွန်မကို ကူးမြောက်စေမည့်သူမှာ သင်တော်မူတစ်ပါးတည်းဖြစ်ပါသည်။ သင်သည် ကျွန်မ၏ စစ်မှန်သော မျက်စိဖြစ်၍၊ များစွာသော မွေးဖွားမှုများ၏ အဆုံးတွင် သင်၏ ကရုဏာတော်ကြောင့်သာ ကျွန်မ သင်ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။
Verse 9
य आद्यो भगवान् पुंसामीश्वरो वै भवान् किल । लोकस्य तमसान्धस्य चक्षु: सूर्य इवोदित: ॥ ९ ॥
သင်သည် သတ္တဝါအားလုံး၏ အစဦး ဘဂဝန်နှင့် အမြင့်ဆုံး အရှင်ဖြစ်ပါသည်။ လောက၏ အဝိဇ္ဇာအမှောင်ကို ဖယ်ရှားရန် သင်သည် နေမင်းကဲ့သို့ ထွန်းလင်းထလာပါသည်။
Verse 10
अथ मे देव सम्मोहमपाक्रष्टुं त्वमर्हसि । योऽवग्रहोऽहंममेतीत्येतस्मिन् योजितस्त्वया ॥ १० ॥
ယခု အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်မ၏ ကြီးမားသော မောဟကို ဖယ်ရှားပေးပါ။ ‘ငါ’ ‘ငါ၏’ ဟူသော မမှန်ကန်သော အဟങ്കာရတွင် သင်၏ မာယာက ကျွန်မကို ချိတ်ဆက်ထားပါသည်။
Verse 11
तं त्वा गताहं शरणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरो: कुठारम् । जिज्ञासयाहं प्रकृते: पूरुषस्य नमामि सद्धर्मविदां वरिष्ठम् ॥ ११ ॥
ဒေဝဟူတီက ဆိုသည်—အို အားကိုးရာအရှင်၊ ကျွန်မသည် သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်၌ ခိုလှုံပါ၏။ သင်သည် သံသရာသစ်ပင်ကို ဖြတ်တောက်နိုင်သော ပုဆိန်တော်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဓမ္မကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော သင်အား ဦးညွှတ်ပူဇော်၍ ပရကృతိနှင့် ပုရုಷ၊ ထို့ပြင် မိန်းမနှင့် ယောက်ျားတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို မေးမြန်းပါ၏။
Verse 12
मैत्रेय उवाच इति स्वमातुर्निरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् । धियाभिनन्द्यात्मवतां सतां गति- र्बभाष ईषत्स्मितशोभितानन: ॥ १२ ॥
မૈထရေယက ဆိုသည်—မိခင်၏ အညစ်အကြေးကင်းသော အတ္တသိမြင်မှုဆန္ဒနှင့် လူတို့၏ လွတ်မြောက်မှုကို တိုးပွားစေသော မေးခွန်းများကို ကြားပြီးနောက်၊ ဘုရားသခင်သည် အတွင်းစိတ်၌ ချီးမွမ်းတော်မူ၏။ ထို့နောက် မျက်နှာတော်၌ မျှော်လင့်ဖွယ် အပြုံးနုနုတောက်ပလျက် အတ္တသိမြင်မှုကို လိုလားသူ သာဓုတို့၏ လမ်းကို ရှင်းပြတော်မူ၏။
Verse 13
श्रीभगवानुवाच योग आध्यात्मिक: पुंसां मतो नि:श्रेयसाय मे । अत्यन्तोपरतिर्यत्र दु:खस्य च सुखस्य च ॥ १३ ॥
သခင်ဘုရားက မိန့်တော်မူသည်—သခင်နှင့် တစ်ကိုယ်ရည်အတ္တ၏ ဆက်နွယ်မှုကို အခြေခံ၍ သက်ရှိတို့၏ အမြင့်ဆုံး အကျိုးအတွက် ရည်ရွယ်သော အာဓျာတ္မိက ယောဂသည် ငါ့အမြင်၌ အမြင့်ဆုံး ယောဂဖြစ်၏။ ထိုယောဂ၌ လောကီသုခနှင့် ဒုက္ခ နှစ်ပါးလုံးအပေါ် အပြည့်အဝ ဝိရာဂျ ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 14
तमिमं ते प्रवक्ष्यामि यमवोचं पुरानघे । ऋषीणां श्रोतुकामानां योगं सर्वाङ्गनैपुणम् ॥ १४ ॥
အို အပြစ်ကင်းသော မိခင်၊ ယခု ငါသည် မင်းအား အရှေးက ယောဂကို ရှင်းပြမည်။ ထိုယောဂကို ငါသည် ယခင်က ကြားလိုသော မဟာရိရှီတို့အား ဟောကြားခဲ့ဖူးသည်။ ထိုယောဂသည် အင်္ဂါအစုံ၌ ကျွမ်းကျင်၍ အလုံးစုံအရ အသုံးဝင်ကာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်သည်။
Verse 15
चेत: खल्वस्य बन्धाय मुक्तये चात्मनो मतम् । गुणेषु सक्तं बन्धाय रतं वा पुंसि मुक्तये ॥ १५ ॥
သက်ရှိ၏ စိတ်ဓာတ်(ချေတ) သည် ချုပ်နှောင်မှုနှင့် လွတ်မြောက်မှု နှစ်မျိုးလုံး၏ အကြောင်းရင်းဟု ဆိုကြသည်။ ထိုစိတ်ဓာတ်သည် ပရကృతိ၏ ဂုဏ်သုံးပါးတွင် ကပ်လျက်ရှိလျှင် ချုပ်နှောင်မှု ဖြစ်၏; ထိုစိတ်ဓာတ်သည် အမြင့်ဆုံး ပုရုಷ ဘဂဝန်၌ ရမိလျှင် မုက္ခစိတ်ဓာတ်၌ တည်၏။
Verse 16
अहंममाभिमानोत्थै: कामलोभादिभिर्मलै: । वीतं यदा मन: शुद्धमदु:खमसुखं समम् ॥ १६ ॥
“ငါ” “ငါ့ဟာ” ဟူသော ကိုယ်ခန္ဓာအဟင်္ကာရမှ ပေါက်ဖွားသော ကာမ၊ လောဘ စသည့် အညစ်အကြေးများ ကင်းစင်သွားသော် စိတ်သည် သန့်ရှင်း၍ လောကီပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဒုက္ခကို ကျော်လွန်ကာ ညီမျှတည်ငြိမ်သည်။
Verse 17
तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृते: परम् । निरन्तरं स्वयंज्योतिरणिमानमखण्डितम् ॥ १७ ॥
ထိုအခါ ဝိညာဉ်သည် မိမိကိုယ်ကို ပစ္စည်းသဘာဝ (ပရကృతి) ထက်လွန်သော သန့်ရှင်းသည့် အာတ္မာအဖြစ်—အမြဲတမ်း ကိုယ်တိုင်တောက်ပ၍ အလွန်သေးငယ်သော်လည်း မခွဲမကွဲ—ဟု မြင်သိသည်။
Verse 18
ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना । परिपश्यत्युदासीनं प्रकृतिं च हतौजसम् ॥ १८ ॥
ဘက္တိနှင့်အတူ ဉာဏ်နှင့် ဝိရာဂျ (လွတ်လပ်ခြင်း) ပါဝင်သော အာတ္မာသည် အရာအားလုံးကို မှန်ကန်သည့် အမြင်ဖြင့် မြင်တတ်ပြီး၊ ပစ္စည်းသဘာဝအပေါ် ဥဒာစိန်ဖြစ်ကာ မာယာ၏ သက်ရောက်မှုလည်း အားနည်းလာသည်။
Verse 19
न युज्यमानया भक्त्या भगवत्यखिलात्मनि । सदृशोऽस्ति शिव: पन्था योगिनां ब्रह्मसिद्धये ॥ १९ ॥
အခိလအာတ္မာဖြစ်သော ဘဂဝန်ထံ ဘက္တိယောဂ မပါဘဲ ယောဂီမည်သူမျှ ဘြဟ္မ-စိဒ္ဓိ မရနိုင်။ မင်္ဂလာကောင်းသော လမ်းကြောင်းသည် ဘက္တိတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။
Verse 20
प्रसङ्गमजरं पाशमात्मन: कवयो विदु: । स एव साधुषु कृतो मोक्षद्वारमपावृतम् ॥ २० ॥
ပညာရှိတို့သည် ပစ္စည်းလောကအပေါ် ချိတ်ဆက်မှုသည် ဝိညာဉ်အတွက် မအိုမပျက်သော ချည်နှောင်မှုဖြစ်ကြောင်း သိကြသည်။ သို့သော် ထိုချိတ်ဆက်မှုကို စာဓု-ဘက္တများထံ ဦးတည်လျှင် မောက္ခတံခါး ဖွင့်လှစ်ပေးသည်။
Verse 21
तितिक्षव: कारुणिका: सुहृद: सर्वदेहिनाम् । अजातशत्रव: शान्ता: साधव: साधुभूषणा: ॥ २१ ॥
သာဓု၏ လက္ခဏာများမှာ သည်းခံနိုင်ခြင်း၊ ကရုဏာရှိခြင်းနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မိတ်သဘောထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ရန်သူမရှိ၊ စိတ်ငြိမ်သက်၊ သာස්တရကို တည်ကြည်လိုက်နာ၍ မြင့်မြတ်သောဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသည်။
Verse 22
मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् । मत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवा: ॥ २२ ॥
ထိုသို့သော သာဓုများသည် မခွဲမခွာသော စိတ်ထားဖြင့် ဘုရားသခင်ထံ တည်ကြည်သော ဘက္တိကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ဘုရားအတွက် အခြားကမ္မချိတ်ဆက်မှုများနှင့် လောကီ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ ဆက်နွယ်မှုများကိုပါ စွန့်လွှတ်ကြသည်။
Verse 23
मदाश्रया: कथा मृष्टा:शृण्वन्ति कथयन्ति च । तपन्ति विविधास्तापा नैतान्मद्गतचेतस: ॥ २३ ॥
ငါ့ကို အားကိုးသော သာဓုများသည် ငါ့အကြောင်း မధురကഥာကို အမြဲ နားထောင်၍ ပြောကြားနေကြသည်။ သူတို့၏ စိတ်သည် ငါ့လီလာများတွင် အမြဲတမ်း နစ်မြုပ်နေသဖြင့် မတူညီသော လောကီဒုက္ခအပူများက မနှိပ်စက်နိုင်။
Verse 24
त एते साधव: साध्वि सर्वसङ्गविवर्जिता: । सङ्गस्तेष्वथ ते प्रार्थ्य: सङ्गदोषहरा हि ते ॥ २४ ॥
အို သီလရှိသော မိခင်၊ ဤ မဟာဘက္တ သာဓုများသည် အလုံးစုံသော အလှုပ်အရှား/အဆက်အသွယ်များမှ ကင်းလွတ်ကြသည်။ ထိုသို့သော သန့်ရှင်းသူများ၏ အပေါင်းအသင်းကို သင် ရှာဖွေသင့်သည်၊ အကြောင်းမှာ သူတို့၏ အပေါင်းအသင်းသည် လောကီအာသက္တိ၏ အပြစ်ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 25
सतां प्रसङ्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हृत्कर्णरसायना: कथा: । तज्जोषणादाश्वपवर्गवर्त्मनि श्रद्धा रतिर्भक्तिरनुक्रमिष्यति ॥ २५ ॥
သန့်ရှင်းသော ဘက္တများ၏ အပေါင်းအသင်းတွင် အမြင့်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တော်၏ လီလာနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆွေးနွေးခြင်းသည် နှလုံးနှင့် နားအတွက် အမృతရသာဆေးကဲ့သို့ ချိုမြိန်စေသည်။ ထိုရသာကို ပျိုးထောင်လျှင် လွတ်မြောက်ရေးလမ်းပေါ်တွင် အစဉ်လိုက် သဒ္ဓါ၊ ရတိ (စိတ်ကပ်မှု) နှင့် ဘက္တိ ပေါ်ပေါက်လာသည်။
Verse 26
भक्त्या पुमाञ्जातविराग ऐन्द्रियाद् दृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया । चित्तस्य यत्तो ग्रहणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभिर्योगमार्गै: ॥ २६ ॥
ဘက်တများနှင့်အတူ ဘက်တိဝန်ဆောင်မှုကို သတိရှိစွာ ပြုလုပ်ပြီး၊ ဘုရားသခင်၏ လီလာများကို အမြဲတမ်း စဉ်းစားသတိရနေသဖြင့် လူသည် ဤလောကနှင့် နောက်လောကရှိ အာရုံခံပျော်ရွှင်မှုများအပေါ် မလိုလားမှုကို ရရှိသည်။ ဤသည်မှာ ကృష్ణသတိ၏ အလွယ်ဆုံး ယောဂလမ်းဖြစ်ပြီး၊ ဘက်တိလမ်း၌ တည်မြဲလျှင် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
Verse 27
असेवयायं प्रकृतेर्गुणानां ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन । योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यगात्मानमिहावरुन्धे ॥ २७ ॥
ရုပ်ဝတ္ထုသဘာဝ၏ ဂုဏ်များကို မဝန်ဆောင်ဘဲ၊ ဝိရာဂဖြင့် ပွင့်လန်းသော ဉာဏ်ကို တိုးပွားစေကာ၊ စိတ်ကို အမြဲတမ်း အမြင့်ဆုံးဘုရားပုဂ္ဂိုလ်ထံ ဘက်တိဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် အပ်နှံထားသော ယောဂကို လေ့ကျင့်လျှင်၊ ဤဘဝ၌ပင် ငါနှင့် ဆုံတွေ့သမဂ္ဂကို ရရှိသည်။ အကြောင်းမူကား ငါသည် အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်၊ အပြည့်အဝ သမ္မာတရား ဖြစ်သည်။
Verse 28
देवहूतिरुवाच काचित्त्वय्युचिता भक्ति: कीदृशी मम गोचरा । यया पदं ते निर्वाणमञ्जसान्वाश्नवा अहम् ॥ २८ ॥
ဒေဝဟူတီက မေးလျှောက်သည်—အရှင်၊ ကျွန်မအတွက် သင့်လျော်ပြီး ကျွန်မ လက်လှမ်းမီနိုင်သော ဘက်တိသည် မည်သို့သော ဘက်တိနည်း? ထိုဘက်တိဖြင့် ကျွန်မသည် လွယ်ကူစွာနှင့် ချက်ချင်း သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်များ၏ ဝန်ဆောင်မှုကို ရရှိပါစေ။
Verse 29
यो योगो भगवद्बाणो निर्वाणात्मंस्त्वयोदित: । कीदृश: कति चाङ्गानि यतस्तत्त्वावबोधनम् ॥ २९ ॥
သင်ရှင်းပြသော ယောဂစနစ်သည် ဘဂဝန်ကို ရည်မှန်းပြီး ရုပ်ဝတ္ထုဘဝကို အဆုံးသတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုယောဂ၏ သဘောသဘာဝသည် မည်သို့နည်း? အင်္ဂါများ မည်မျှရှိသနည်း? ထိုမြင့်မြတ်သော ယောဂကို အမှန်တကယ် နားလည်ရန် နည်းလမ်းများကို ကျွန်မအား ပြောပြပါ။
Verse 30
तदेतन्मे विजानीहि यथाहं मन्दधीर्हरे । सुखं बुद्ध्येय दुर्बोधं योषा भवदनुग्रहात् ॥ ३० ॥
ဟေ ဟရီ၊ ဤအရာအားလုံးကို ကျွန်မအား မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြပါ။ ကျွန်မ၏ ဉာဏ်သည် မပြည့်စုံသေးပြီး ကျွန်မသည် မိန်းမဖြစ်သောကြောင့် အပြည့်အဝ သမ္မာတရားကို နားလည်ရန် ခက်ခဲသည်။ သို့သော် သင်၏ ကရုဏာဖြင့် သင်ရှင်းပြပါက ကျွန်မ လွယ်ကူစွာ နားလည်ပြီး အလွန်မြတ်သော ပျော်ရွှင်မှုကို ခံစားရမည်။
Verse 31
मैत्रेय उवाच विदित्वार्थं कपिलो मातुरित्थं जातस्नेहो यत्र तन्वाभिजात: । तत्त्वाम्नायं यत्प्रवदन्ति सांख्यं प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ॥ ३१ ॥
သီရိ မိုင်တရေယ က ပြောသည်—မိခင်၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ဘဂဝန် ကပိလသည် သူမ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို သိမြင်ကာ မိခင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ မွေးဖွားလာသဖြင့် ကရုဏာမေတ္တာဖြင့် ပြည့်ဝလေသည်။ ထို့နောက် ပရမ္ပရာမှ ဆက်ခံလာသော စာင်ခ္ယ တတ္တဝကို ဘက္တိ-ဆေဝာနှင့် ယောဂ အတွင်းသိမြင်မှု ပေါင်းစည်းသည့် မာဂ်အဖြစ် ဟောကြား하였다။
Verse 32
श्रीभगवानुवाच देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् । सत्त्व एवैकमनसो वृत्ति: स्वाभाविकी तु या । अनिमित्ता भागवती भक्ति: सिद्धेर्गरीयसी ॥ ३२ ॥
ဘဂဝန် ကပိလ မိန့်တော်မူသည်—အင်ဒြိယများသည် ဒေဝတားတို့၏ ဂုဏ်လက္ခဏာများကို ကိုယ်စားပြုသည့် သင်္ကေတများဖြစ်ပြီး၊ သဘာဝအလျောက် ဝေဒ အမိန့်များအတိုင်း ကర్మလုပ်ရန် လှုံ့ဆော်တတ်သည်။ အင်ဒြိယများက ဒေဝတားကို ကိုယ်စားပြုသကဲ့သို့ မနစ်(စိတ်) သည် ပရမာတ္မာကို ကိုယ်စားပြုသည်; စိတ်၏ သဘာဝတာဝန်မှာ ဆေဝာ(ဝန်ဆောင်မှု) ဖြစ်သည်။ ထိုဆေဝာစိတ်ကို အကြောင်းမဲ့သန့်ရှင်းစွာ ဘဂဝန်ထံ ဘာဂဝတီ ဘက္တိတွင် အပ်နှံလျှင် မောက္ခထက်ပင် မြတ်သည်။
Verse 33
जरयत्याशु या कोशं निगीर्णमनलो यथा ॥ ३३ ॥
ဘက္တိသည် သီးခြားအားထုတ်မှုမလိုဘဲ ဇီဝ၏ စူක්ෂမ ကိုယ်အဝတ်အလွှာကို လျင်မြန်စွာ ချေဖျက်ပေးသည်—ဝမ်းအတွင်း အစာချေမီးက စားသမျှကို ချေဖျက်သကဲ့သို့။
Verse 34
नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचिन् मत्पादसेवाभिरता मदीहा: । येऽन्योन्यतो भागवता: प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुषाणि ॥ ३४ ॥
ငါ၏ ကြာပန်းခြေတော် ဆေဝာတွင် စွဲလမ်း၍ ငါ့လီလာဆောင်ရွက်မှုများ၌ အမြဲနစ်မြုပ်နေသော သန့်ရှင်းသော ဘက္တားတို့သည် ငါနှင့် တစ်သားတည်းဖြစ်လိုခြင်း မရှိကြ။ ထိုဘာဂဝတ ဘက္တားတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းသင်းကာ ငါ၏ လီလာနှင့် ပရောရှ်(ပါရမီ/အာနုဘော်) ကိုသာ အစဉ် ချီးမွမ်းကြသည်။
Verse 35
पश्यन्ति ते मे रुचिराण्यम्ब सन्त: प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि । रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीयां वदन्ति ॥ ३५ ॥
အမေ၊ ငါ၏ သန့်ရှင်းသော ဘက္တားတို့သည် ငါ့ရုပ်၏ ပြုံးရွှင်သော မျက်နှာနှင့် မနက်ခင်းနေလို နီမြန်းသော မျက်လုံးများကို အမြဲတမ်း မြင်ကြသည်။ သူတို့သည် ကောင်းချီးပေးသော၊ မင်္ဂလာဖြစ်သော ငါ၏ အမျိုးမျိုးသော ဒိဗ္ဗရုပ်များကို မြင်လိုကြပြီး၊ ငါနှင့်လည်း ချိုမြိန်၍ နှစ်သက်ဖွယ် စကားဖြင့် ဆွေးနွေးကြသည်။
Verse 36
तैर्दर्शनीयावयवैरुदार- विलासहासेक्षितवामसूक्तै: । हृतात्मनो हृतप्राणांश्च भक्ति- रनिच्छतो मे गतिमण्वीं प्रयुङ्क्ते ॥ ३६ ॥
ဘုရားသခင်၏ လှပသည့် အင်္ဂါရပ်များ၊ မြင့်မြတ်သော လီလာ၊ ချိုမြိန်သော အပြုံး၊ ဆွဲဆောင်သော မျက်စိအကြည့်နှင့် နှစ်သက်ဖွယ် ဝစနာတို့ကို မြင်ကြားသော် သန့်ရှင်းသော ဘက္တ၏ စိတ်သည် လုယူခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ အင်္ဒြိယများသည် အခြားအလုပ်များမှ လွတ်ကင်း၍ ဘက္တိ-ဆေဝာ၌ လုံးဝလိမ့်မည်; ထို့ကြောင့် မလိုလားသော်လည်း သီးခြားကြိုးပမ်းမှုမရှိဘဲ မောက္ခကို ရရှိသည်။
Verse 37
अथो विभूतिं मम मायाविनस्ता- मैश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् । श्रियं भागवतीं वास्पृहयन्ति भद्रां परस्य मे तेऽश्नुवते तु लोके ॥ ३७ ॥
ငါ့ကို အပြည့်အဝ သတိရစိတ်ဖြင့် လုံးဝလိမ့်နေသော ဘက္တသည် စတျလောက စသည့် အထက်လောကများ၏ အမြင့်ဆုံး အကျိုးကျေးဇူးကိုတောင် မလိုချင်၊ ယောဂမှ ရသော အဋ္ဌစိဒ္ဓိများကိုလည်း မတောင်း၊ ဝைகုဏ္ဌ ရာဇ్యကိုလည်း မလိုလား။ သို့သော် ဆန္ဒမရှိဘဲပင် ဤဘဝ၌ ငါပေးသော မင်္ဂလာအာရှီဝါဒ အားလုံးကို ခံစားရသည်။
Verse 38
न कर्हिचिन्मत्परा: शान्तरूपे नङ्क्ष्यन्ति नो मेऽनिमिषो लेढि हेति: । येषामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरु: सुहृदो दैवमिष्टम् ॥ ३८ ॥
ငါ့ကို အားကိုး၍ ငြိမ်းချမ်းသော သဘောဖြင့် တည်နေသော ဘက္တများသည် ထိုအလွန်လောကီ ဂုဏ်တန်ခိုးများမှ ဘယ်တော့မှ မခွဲခွာရ။ လက်နက်များက မဖျက်ဆီးနိုင်၊ ကာလ၏ ပြောင်းလဲမှုကလည်း မပျက်စီးစေနိုင်။ သူတို့သည် ငါကို ချစ်မြတ်နိုးသော အာတ္မာ၊ သား၊ မိတ်ဆွေ၊ ဂုရု၊ အကျိုးပြုသူ၊ အမြင့်ဆုံး အိష్టဒေဝ ဟူ၍ လက်ခံသောကြောင့် မည်သည့်အချိန်တွင်မျှ မိမိရရှိမှုမှ မလုယူခံရ။
Verse 39
इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये राय: पशवो गृहा: ॥ ३९ ॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥ ४० ॥
ဤလောကနှင့် အမုလောက၏ ဆန္ဒများ၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဆက်နွယ်သော ငွေကြေး၊ သားသမီး၊ တိရစ္ဆာန်၊ အိမ်ရာ စသည့် အားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ အခြားအားကိုးရာများကိုလည်း ပယ်ချကာ၊ အလုံးစုံကို လွှမ်းမိုးသော ကမ္ဘာ့အရှင် ငါ့ကို အနန္ယ ဘက္တိဖြင့် ကိုးကွယ်သောသူကို ငါသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေခြင်း၏ အပေါ်ဘက်သို့ ကူးမြောက်စေမည်။
Verse 40
इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् । आत्मानमनु ये चेह ये राय: पशवो गृहा: ॥ ३९ ॥ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ॥ ४० ॥
ဤလောကနှင့် အမုလောက၏ ဆန္ဒများ၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဆက်နွယ်သော ငွေကြေး၊ သားသမီး၊ တိရစ္ဆာန်၊ အိမ်ရာ စသည့် အားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ အခြားအားကိုးရာများကိုလည်း ပယ်ချကာ၊ အလုံးစုံကို လွှမ်းမိုးသော ကမ္ဘာ့အရှင် ငါ့ကို အနန္ယ ဘက္တိဖြင့် ကိုးကွယ်သောသူကို ငါသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေခြင်း၏ အပေါ်ဘက်သို့ ကူးမြောက်စေမည်။
Verse 41
नान्यत्र मद्भगवत: प्रधानपुरुषेश्वरात् । आत्मन: सर्वभूतानां भयं तीव्रं निवर्तते ॥ ४१ ॥
ငါ့ကို မဟုတ်ဘဲ—အလုံးစုံ၏ အရှင် (Pradhāna-Puruṣeśvara)၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ ပရမာတ္မာနှင့် ဖန်ဆင်းခြင်း၏ မူလအကြောင်းတရားဖြစ်သော ငါ့အပြင် အခြားအမိုးအကာကို ခိုလှုံသူသည် မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ကြောက်ရွံ့မှုကို မည်သို့မျှ ပယ်ဖျက်မရနိုင်။
Verse 42
मद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति मद्भयात् । वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निर्मृत्युश्चरति मद्भयात् ॥ ४२ ॥
ငါ့ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် လေသည် လှုပ်ရှား၍ လေတိုက်သည်၊ ငါ့ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် နေသည် တောက်ပ၍ ပူလောင်သည်; ငါ့ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် အင်ဒြာသည် မိုးရွာစေသည်; ငါ့ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် မီးသည် လောင်ကျွမ်းသည်; ငါ့ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် မရဏသည် လှည့်လည်ကာ တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်သည်။
Verse 43
ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिन: । क्षेमाय पादमूलं मे प्रविशन्त्यकुतोभयम् ॥ ४३ ॥
ဉာဏ်နှင့် ဝိရာဂျ (လောကီအာသက်ကင်းခြင်း) ဖြင့် ပြည့်စုံကာ ဘက္တိ-ယောဂ၌ တည်မြဲသော ယောဂီတို့သည် နိစ္စကောင်းကျိုးအတွက် ငါ၏ ကြာပန်းခြေတော်အရင်းကို ခိုလှုံကြသည်; ထို့ကြောင့် သူတို့သည် ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ ဘုရားသခင်၏ နိုင်ငံတော်သို့ ဝင်ရောက်ရန် အရည်အချင်းရှိကြသည်။
Verse 44
एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां नि:श्रेयसोदय: । तीव्रेण भक्तियोगेन मनो मय्यर्पितं स्थिरम् ॥ ४४ ॥
ဤလောက၌ လူသားတို့၏ အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးရရှိခြင်းသည် ဤတစ်ခုတည်းသာဖြစ်သည်—ပြင်းထန်သော ဘက္တိ-ယောဂဖြင့် စိတ်ကို ငါ့ထံ အပ်နှံ၍ တည်ငြိမ်အောင် ထားခြင်း; ဤသည်ပင် ဘဝ၏ နောက်ဆုံးပြည့်စုံမှုသို့ သွားရာ တစ်ခုတည်းသော လမ်းဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
Devahūti approaches Kapila because she recognizes sense agitation and false ego as the cause of her fall into ignorance. She seeks a direct remedy for identification with body and relations—asking for the knowledge and practice that cut the ‘tree of material existence.’ Her appeal is framed as śaraṇāgati: Kapila is her ‘transcendental eye’ attained after many births, and only His instruction can dispel the darkness of avidyā.
Kapila defines the highest yoga as the system that relates the individual soul to the Supreme Lord and yields the living entity’s ultimate benefit by generating detachment from material happiness and distress. In practice, it is yoga whose mind-fixation and renunciation are powered by devotional service (bhakti); without bhakti, self-realization remains incomplete.
A sādhu is described as tolerant, merciful, friendly to all beings, free from enmity, peaceful, scripturally grounded, and unwavering in devotional service. Sādhu-saṅga is emphasized because it redirects the jīva’s powerful attachment: material attachment binds, but attachment to self-realized devotees opens liberation. In their association, kṛṣṇa-kathā becomes pleasing, purifies the heart, fixes attraction, and matures into real bhakti.
Kapila explains that bhakti dissolves the subtle body—mind, intelligence, and ego—without separate effort, like digestion by gastric fire. As the devotee becomes absorbed in the Lord’s form, words, and pastimes, other sense engagements fade; liberation arises as a byproduct of exclusive service rather than as an independently pursued goal.
The passage asserts the Lord’s absolute supremacy (aiśvarya): cosmic forces and administrators function within His law, so the wind blows, the sun shines, Indra sends rain, fire burns, and death operates ‘out of fear’—meaning under His inviolable governance. The theological point is practical: only shelter in Him grants abhaya (fearlessness) beyond birth and death.