
Bhīṣmadeva’s Passing Away in the Presence of Lord Kṛṣṇa
ကူရုက္ခေတ္တရာ စစ်ပြီးနောက် ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဝမ်းနည်းမှုနှင့် အပြစ်ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် စိတ်လေးလံနေကာ ညီအစ်ကိုများ၊ ဗျာသ၊ ဓောမ്യ၊ နာရဒ၊ ပရာရှုရာမ စသည့် ရှင်သန်တော်များနှင့် သရီကృష్ణတို့နှင့်အတူ မြားခင်းပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော ဘီရှ္မဒေဝကို သွားရောက်တွေ့ဆုံသည်။ ထိုကမ္ဘာလောကဆန်သော စုဝေးမှုက ဘီရှ္မ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထင်ရှားစေပြီး သူ၏ သေဆုံးခြင်းကို ဝမ်းနည်းဖွယ်မဟုတ်ဘဲ ဓမ္မနှင့် ဘက္တိဖြစ်ရပ်အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဘီရှ္မသည် ပာဏ္ဍဝတို့ကို သက်သာစေကာ အပြောင်းအလဲများသည် ကာလနှင့် ဘုရား၏ မသိနိုင်သော အစီအစဉ်ကြောင့်ဟု ဆိုပြီး ယုဓိဋ္ဌိရအား မင်းအာဏာကို လက်ခံကာ အားနည်းသူများကို ကာကွယ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ ကృష్ణ၏ အမြင့်ဆုံးအတ္တသဘောကို အာဒီ-နာရာယဏအဖြစ် ဖော်ထုတ်ကာ လူသားဆန်ဆန် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံသော်လည်း အထွတ်အထိပ်ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်။ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ တောင်းဆိုချက်အရ ဘီရှ္မသည် ဝර්ဏာශ්ရမ-ဓမ္မ၊ မင်း၏ တာဝန်များ၊ ဒါန၊ လွတ်မြောက်ခြင်း/ချိတ်ဆက်ခြင်း၏ သဘောတရားများနှင့် မိန်းမများ၊ ဘက္တများ၏ တာဝန်များကို ရှင်းလင်းသည်။ ဥတ္တရာယဏ စတင်ချိန်တွင် ဘီရှ္မသည် အာရုံများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းကာ လေးလက်ရှိသော ကృష్ణကို မျက်စိတည်ကာ အာရုံစူးစိုက် ဆုတောင်းများကို ဆက်တိုက် ပူဇော်ပြီး (အာర్జုန၏ ရထားမောင်း၊ ဂီတာ သင်ကြားသူ၊ ဗြဇ၏ ချစ်တော်မူသူ၊ ရာဇသူယ၌ ဂုဏ်ပြုခံရသော ဘုရား) လီလာများကို သတိရသည်။ ထို့နောက် သူ၏ စိတ်ကို ဘုရားထဲသို့ ပေါင်းစည်းကာ ကမ္ဘာလောကသည် တိတ်ဆိတ်မှု၊ တီးဝိုင်းသံနှင့် ပန်းများဖြင့် ဂုဏ်ပြုသည်။ အခမ်းအနားပြီးနောက် ယုဓိဋ္ဌိရသည် ကృష్ణနှင့်အတူ ဟஸ္တိနာပူရသို့ ပြန်ကာ ဓೃತရာഷ്ട္ရနှင့် ဂန္ဓာရီကို သက်သာစေပြီး ဓမ္မတရားဖြင့် အုပ်ချုပ်မှုကို စတင်ကာ နောက်လာမည့် အုပ်ချုပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် ကလိယုဂ၏ ဖိအားများသို့ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။
Verse 1
सूत उवाच इति भीत: प्रजाद्रोहात्सर्वधर्मविवित्सया । ततो विनशनं प्रागाद् यत्र देवव्रतोऽपतत् ॥ १ ॥
Sūta Gosvāmī က ပြောကြားသည် - ကုရုခေတ္တရာ စစ်မြေပြင်တွင် တိုင်းသူပြည်သား အများအပြားကို သတ်ဖြတ်ခဲ့မိသဖြင့် ကြောက်ရွံ့ကာ မဟာရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရ သည် ဘီးရှမား မြှားခုတင်ပေါ် လဲလျောင်းနေသည့် နေရာသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
Verse 2
तदा ते भ्रातर: सर्वे सदश्वै: स्वर्णभूषितै: । अन्वगच्छन् रथैर्विप्रा व्यासधौम्यादयस्तथा ॥ २ ॥
ထိုအချိန်တွင် ညီအစ်ကိုအားလုံးသည် ရွှေတန်ဆာဆင်ထားသော မြင်းကောင်းများကသော လှပသည့် ရထားများဖြင့် လိုက်ပါသွားကြသည်။ ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဗျာသ နှင့် ဓောမျ ကဲ့သို့သော ရသေ့များလည်း ပါဝင်သည်။
Verse 3
भगवानपि विप्रर्षे रथेन सधनञ्जय: । स तैर्व्यरोचत नृप: कुवेर इव गुह्यकै: ॥ ३ ॥
အို ပုဏ္ဏားရသေ့၊ ဘုရားသခင် သီရိကရစ်ရှနား သည်လည်း အာဂျုန နှင့်အတူ ရထားပေါ်တွင် လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ သည် သူ၏ အပေါင်းအပါများ ဝန်းရံထားသော ကုဝေရ ကဲ့သို့ အလွန် ကျက်သရေရှိလှသည်။
Verse 4
दृष्ट्वा निपतितं भूमौ दिवश्च्युतमिवामरम् । प्रणेमु: पाण्डवा भीष्मं सानुगा: सह चक्रिणा ॥ ४ ॥
ကောင်းကင်မှကျသွားသော နတ်တစ်ပါးကဲ့သို့ မြေပြင်ပေါ်တွင် လဲကျနေသော ဘီရှ္မကို မြင်၍ ယုဓိဋ္ဌိရမင်းသည် ပဏ္ဍဝညီအစ်ကိုများနှင့် စက်ရကိုင် သရီကృష్ణနှင့်အတူ ဦးညွှတ်ပူဇော်ခဲ့သည်။
Verse 5
तत्र ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षयश्च सत्तम । राजर्षयश्च तत्रासन् द्रष्टुं भरतपुङ्गवम् ॥ ५ ॥
ဘရတဝంశ၏ အထွဋ်အမြတ် ဘီရှ္မကို တွေ့မြင်ရန်အတွက် သတ္တဝဂုဏ်၌ တည်နေသော ဒေဝရိရှိ၊ ဘြဟ္မရိရှိနှင့် ရာဇရိရှိ မဟာပုဂ္ဂိုလ်များအားလုံး ထိုနေရာတွင် စုဝေးလာကြသည်။
Verse 6
पर्वतो नारदो धौम्यो भगवान् बादरायण: । बृहदश्वो भरद्वाज: सशिष्यो रेणुकासुत: ॥ ६ ॥ वसिष्ठ इन्द्रप्रमदस्त्रितो गृत्समदोऽसित: । कक्षीवान् गौतमोऽत्रिश्च कौशिकोऽथ सुदर्शन: ॥ ७ ॥
ပರ್ವတမုနိ၊ နာရဒ၊ ဓೌမ്യ၊ ဘဂဝန် ဘာဒရာယဏ ဗျာသ၊ ဘృဟဒသွ၊ ဘရဒ్వာဇ၊ ရေဏုကာသား ပရရှုရာမ (တပည့်များနှင့်အတူ)၊ ဝသಿಷ್ಠ၊ အိန္ဒြပ్రమဒ၊ တြိတ၊ ဂృత్సမဒ၊ အစိတ၊ ကက္ရှီဝန်၊ ဂೌတမ၊ အတြိ၊ ကೌಶိက နှင့် စုဒർശန—ဤမုနိအားလုံး ထိုနေရာ၌ ရှိနေကြသည်။
Verse 7
पर्वतो नारदो धौम्यो भगवान् बादरायण: । बृहदश्वो भरद्वाज: सशिष्यो रेणुकासुत: ॥ ६ ॥ वसिष्ठ इन्द्रप्रमदस्त्रितो गृत्समदोऽसित: । कक्षीवान् गौतमोऽत्रिश्च कौशिकोऽथ सुदर्शन: ॥ ७ ॥
ပರ್ವတမုနိ၊ နာရဒ၊ ဓೌမ്യ၊ ဘဂဝန် ဘာဒရာယဏ ဗျာသ၊ ဘృဟဒသွ၊ ဘရဒ్వာဇ၊ ရေဏုကာသား ပရရှုရာမ (တပည့်များနှင့်အတူ)၊ ဝသಿಷ್ಠ၊ အိန္ဒြပ్రమဒ၊ တြိတ၊ ဂృత్సမဒ၊ အစိတ၊ ကက္ရှီဝန်၊ ဂೌတမ၊ အတြိ၊ ကೌశိက နှင့် စုဒর্শန—ဤမုနိအားလုံး ထိုနေရာ၌ ရှိနေကြသည်။
Verse 8
अन्ये च मुनयो ब्रह्मन् ब्रह्मरातादयोऽमला: । शिष्यैरुपेता आजग्मु: कश्यपाङ्गिरसादय: ॥ ८ ॥
အို ဘြဟ္မဏာ၊ ဘြဟ္မရာတ (ရှုကဒေဝ) စသည့် သန့်ရှင်းသော မုနိများလည်း ကശ്യပ၊ အင်္ဂိရသ စသည့်သူများနှင့်အတူ မိမိမိမိ တပည့်များကို ခေါ်ဆောင်ကာ ထိုနေရာသို့ ရောက်လာကြသည်။
Verse 9
तान् समेतान् महाभागानुपलभ्य वसूत्तम: । पूजयामास धर्मज्ञो देशकालविभागवित् ॥ ९ ॥
ဝစုရှစ်ပါးအနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဘီရှ္မဒေဝသည် နေရာနှင့် အချိန်အလိုက် ဓမ္မသဘောတရားကို သိရှိ၍ ထိုနေရာတွင် စုဝေးလာသော မဟာရိရှီတို့ကို သင့်တော်စွာ ကြိုဆိုပူဇော်하였다။
Verse 10
कृष्णं च तत्प्रभावज्ञ आसीनं जगदीश्वरम् । हृदिस्थं पूजयामास माययोपात्तविग्रहम् ॥ १० ॥
ဘီရှ္မဒေဝသည် သူ၏ဂုဏ်တော်ကို သိရှိသူဖြစ်၍၊ သတ္တဝါအားလုံး၏နှလုံးတွင် တည်ရှိသော်လည်း အတွင်းစွမ်းအားဖြင့် အလွန်မြင့်မြတ်သော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ထင်ရှားစေသော ကမ္ဘာ့အရှင် သရီကృష్ణကို မိမိရှေ့တွင် ထိုင်နေသည်ကို မြင်၍ သင့်တော်စွာ ပူဇော်하였다။
Verse 11
पाण्डुपुत्रानुपासीनान् प्रश्रयप्रेमसङ्गतान् । अभ्याचष्टानुरागाश्रैरन्धीभूतेन चक्षुषा ॥ ११ ॥
မဟာရာဇ ပဏ္ဍု၏ သားတော်များသည် အနီးတွင် တိတ်ဆိတ်စွာ ထိုင်ကာ လေးစားမှုနှင့် ချစ်ခင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြသည်။ ထိုအရာကို မြင်၍ ဘီရှ္မဒေဝသည် စိတ်ထိခိုက်သော ချစ်မြတ်နိုးမှုဖြင့် သူတို့ကို ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ချစ်ခြင်း၏ မျက်ရည်ကြောင့် မျက်လုံးများ မရှင်းလင်းခဲ့သည်။
Verse 12
अहो कष्टमहोऽन्याय्यं यद्यूयं धर्मनन्दना: । जीवितुं नार्हथ क्लिष्टं विप्रधर्माच्युताश्रया: ॥ १२ ॥
ဘီရှ္မဒေဝက “အို၊ ဘယ်လောက်ဒုက္ခ၊ ဘယ်လောက်မတရားပါလဲ! ဓမ္မ၏သားတော်တို့ရေ၊ ဒီလိုကလေးရှ်ထဲမှာ သင်တို့ အသက်ရှင်နေရတာ မသင့်တော်ပါဘူး; သို့သော် ဗြာဟ္မဏများ၊ ဓမ္မနှင့် အချျုတ၏ အားကိုးရာကြောင့် သင်တို့ကို ကာကွယ်ထားခဲ့သည်” ဟု ဆို하였다။
Verse 13
संस्थितेऽतिरथे पाण्डौ पृथा बालप्रजा वधू: । युष्मत्कृते बहून् क्लेशान् प्राप्ता तोकवती मुहु: ॥ १३ ॥
မဟာအတိရഥ ပဏ္ဍု ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကျွန်ုပ်၏ မျိုးဆက်မယား ပೃഥာ (ကుంతီ) သားသမီးငယ်များစွာနှင့်အတူ မုဆိုးမဖြစ်သွား၍ အလွန်များစွာသော ဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရသည်။ သင်တို့ ကြီးပြင်းလာပြီးနောက်တွင်လည်း သင်တို့၏ လုပ်ရပ်များကြောင့် သူမသည် မကြာခဏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ထပ်မံခံခဲ့ရသည်။
Verse 14
सर्वं कालकृतं मन्ये भवतां च यदप्रियम् । सपालो यद्वशे लोको वायोरिव घनावलि: ॥ १४ ॥
ကျွန်ုပ်အမြင်အရ သင်တို့မနှစ်သက်သောအရာအားလုံးသည် မလွဲမရှောင်နိုင်သော ကာလ၏လုပ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ကာလ၏အာဏာအောက်တွင် လောကအားလုံးသည် လေက မိုးတိမ်တန်းကို သယ်ဆောင်သကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသွားသည်။
Verse 15
यत्र धर्मसुतो राजा गदापाणिर्वृकोदर: । कृष्णोऽस्त्री गाण्डिवं चापं सुहृत्कृष्णस्ततो विपत् ॥ १५ ॥
ဓမ္မဒေဝ၏သား ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဂဒါကိုင် ဘီမ၊ ဂါဏ္ဍီဝကိုင် မြားပစ်သူ အာర్జုန၊ ထို့အပြင် ပাণ্ডဝတို့၏ တိုက်ရိုက်မိတ်ဆွေ ဘဂဝန် ශ්ရီကృష్ణ ရှိနေသော်လည်း အန္တရာယ်ဖြစ်လာသည်! အို၊ ပြန်မလှန်နိုင်သော ကာလ၏ သက်ရောက်မှုသည် အံ့ဩဖွယ်ပင်။
Verse 16
न ह्यस्य कर्हिचिद्राजन् पुमान् वेद विधित्सितम् । यद्विजिज्ञासया युक्ता मुह्यन्ति कवयोऽपि हि ॥ १६ ॥
အို မင်းကြီး၊ ဘဂဝန် ශ්ရီကൃഷ്ണ၏ အစီအစဉ်ကို မည်သူမျှ မသိနိုင်ပါ။ အလွန်အမင်း စူးစမ်းမေးမြန်းသော ပညာရှင်ကြီးများပင်လျှင် မောဟဖြစ်ကြသည်။
Verse 17
तस्मादिदं दैवतन्त्रं व्यवस्य भरतर्षभ । तस्यानुविहितोऽनाथा नाथ पाहि प्रजा: प्रभो ॥ १७ ॥
ထို့ကြောင့်၊ ဘာရတဝంశ၏ အကောင်းဆုံးသူရေ၊ ဤအရာအားလုံးသည် ဘုရား၏ အစီအစဉ်အတွင်းရှိသည်ဟု သေချာစွာ ခံယူပါ။ မတွေးမခန့်နိုင်သော အစီအစဉ်ကို လက်ခံ၍ ထိုအတိုင်း လိုက်နာပါ။ ယခု သင်သည် ခန့်အပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်; အရှင်၊ အကူအညီမဲ့သော ပြည်သူတို့ကို စောင့်ရှောက်ပါ။
Verse 18
एष वै भगवान्साक्षादाद्यो नारायण: पुमान् । मोहयन्मायया लोकं गूढश्चरति वृष्णिषु ॥ १८ ॥
ဤ ශ්ရီကൃഷ്ണသည် တကယ်တမ်း ဘဂဝန်တော်တည်း—မူလပုရုෂ၊ ပထမ နာရာယဏ၊ အမြင့်ဆုံး အာနন্দခံစားသူ။ သူ၏ မာယာဖြင့် လောကကို မောဟဖြစ်စေကာ၊ ဝೃષ್ಣိ မျိုးနွယ်အတွင်း ကျွန်ုပ်တို့ထဲက တစ်ဦးကဲ့သို့ လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားနေသည်။
Verse 19
अस्यानुभावं भगवान् वेद गुह्यतमं शिव: । देवर्षिर्नारद: साक्षाद्भगवान् कपिलो नृप ॥ १९ ॥
အို မင်းကြီး၊ သူ၏ဂုဏ်တော်ကို အလွန်လျှို့ဝှက်စွာ ဘဂဝန် ရှီဝ သိတော်မူ၏။ ဒေဝရိရှီ နာရဒနှင့် ဘဂဝန် ကပီလာတို့လည်း တိုက်ရိုက်ဆုံတွေ့ခြင်းဖြင့် သိကြ၏။
Verse 20
यं मन्यसे मातुलेयं प्रियं मित्रं सुहृत्तमम् । अकरो: सचिवं दूतं सौहृदादथ सारथिम् ॥ २० ॥
အို မင်းကြီး၊ မသိမှုကြောင့် မိခင်ဘက် မောင်နှမဝမ်းကွဲ၊ အလွန်ချစ်ခင်သော မိတ်ဆွေ၊ အကောင်းဆုံး အကျိုးပြုသူဟု သင်ထင်၍ မေတ္တာကြောင့် အကြံပေး၊ သံတမန်၊ ကူညီသူ၊ ရထားမောင်းအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သူသည်—စက္ကန့်တိုင် ဘဂဝန် သရီကృష్ణ ဖြစ်တော်မူ၏။
Verse 21
सर्वात्मन: समदृशो ह्यद्वयस्यानहङ्कृते: । तत्कृतं मतिवैषम्यं निरवद्यस्य न क्वचित् ॥ २१ ॥
သူသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ နှလုံးသား၌ တည်ရှိသော စကြဝဠာအတ္တမဖြစ်၍ အားလုံးကို တန်းတူကြည့်ရှုကာ ခွဲခြားသည့် မိမိအတ္တအဟင်ကာရမှ ကင်းလွတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အပြစ်ကင်းသော ဘဂဝန်၏ လုပ်ရပ်တစ်စုံတစ်ရာမျှ ပစ္စည်းမူးယစ်မှု သို့မဟုတ် ဘက်လိုက်မှုဖြင့် မညစ်ပတ်; သူသည် သမတူညီစွာ တည်ရှိသည်။
Verse 22
तथाप्येकान्तभक्तेषु पश्य भूपानुकम्पितम् । यन्मेऽसूंस्त्यजत: साक्षात्कृष्णो दर्शनमागत: ॥ २२ ॥
သို့သော်လည်း မင်းကြီးရေ၊ ကြည့်ပါ—တစ်စိတ်တစ်သန္နိဋ္ဌာန် ဘက္တများအပေါ် ကရုဏာတော်ကြောင့်၊ ကျွန်ုပ် အသက်ရှူချုပ်ချိန်တွင် စက္ကန့်တိုင် သရီကృష్ణ သည် ကျွန်ုပ်အား ဒർശန ပေးရန် ရောက်လာတော်မူ၏။
Verse 23
भक्त्यावेश्य मनो यस्मिन् वाचा यन्नाम कीर्तयन् । त्यजन् कलेवरं योगी मुच्यते कामकर्मभि: ॥ २३ ॥
ဘက္တိဖြင့် စိတ်ကို သူ့ထံ၌ စူးစိုက်လျက်၊ နှုတ်ဖြင့် သူ၏ သန့်ရှင်းနာမကို ကီർത്തနာပြုလျက် ယောဂီသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်သောအခါ၊ ဆန္ဒဖြစ်စေသော ကမ္မဘంధမှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 24
स देवदेवो भगवान् प्रतीक्षतां कलेवरं यावदिदं हिनोम्यहम् । प्रसन्नहासारुणलोचनोल्लस- न्मुखाम्बुजो ध्यानपथश्चतुर्भुज: ॥ २४ ॥
လက်လေးဖက်ရှိသော ဒေဝဒေဝ ဘဂဝန်သည် ပန်းကြာမျက်နှာတော် လှပ၍ နေထွက်ကဲ့သို့ နီမြန်းသော မျက်စိတော်နှင့် ပြုံးရွှင်တော်မူ၏။ ငါ ဤကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ခွာသည့် အခိုက်၌ ကရုဏာဖြင့် ငါ့ကို စောင့်တော်မူပါစေ။
Verse 25
सूत उवाच युधिष्ठिरस्तदाकर्ण्य शयानं शरपञ्जरे । अपृच्छद्विविधान्धर्मानृषीणां चानुशृण्वताम् ॥ २५ ॥
စူတက ပြောသည်—ဘီရှ္မဒေဝ၏ ချိုမြိန်သော မိန့်ခွန်းကို ကြားပြီးနောက်၊ မြားအိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော သူ့အား မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် မဟာရိရှီတို့၏ ရှေ့မှောက်၌ ဓမ္မမျိုးစုံ၏ အဓိကသဘောတရားများကို မေးမြန်း하였다။
Verse 26
पुरुषस्वभावविहितान् यथावर्णं यथाश्रमम् । वैराग्यरागोपाधिभ्यामाम्नातोभयलक्षणान् ॥ २६ ॥
ယုဓိဋ္ဌိရ၏ မေးခွန်းအရ ဘီရှ္မဒေဝသည် ပုဂ္ဂိုလ်၏ သဘာဝနှင့် အရည်အချင်းအလိုက် ဝဏ္ဏနှင့် အာရှ్రమ ခွဲခြားချက်များကို အရင် သတ်မှတ်ပြောကြားပြီး၊ ထို့နောက် နှစ်မျိုး—ဝೈရာဂျျဖြင့် နိဝෘတ္တိနှင့် ရာဂဖြင့် ပရဝෘတ္တိ—တို့၏ လက္ခဏာများကို စနစ်တကျ ရှင်းလင်း하였다။
Verse 27
दानधर्मान् राजधर्मान् मोक्षधर्मान् विभागश: । स्त्रीधर्मान् भगवद्धर्मान् समासव्यासयोगत: ॥ २७ ॥
ထို့နောက် သူသည် အပိုင်းလိုက်၍ ဒါနဓမ္မ၊ ရာဇဓမ္မ၊ မောက္ခဓမ္မတို့ကို ရှင်းပြပြီး၊ ထို့ပြင် မိန်းမတို့၏ ဓမ္မနှင့် ဘဂဝန်ကို ဘက္တိပြုသူတို့၏ ဓမ္မကို အကျဉ်းနှင့် အသေးစိတ် နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် ဖော်ပြ하였다။
Verse 28
धर्मार्थकाममोक्षांश्च सहोपायान् यथा मुने । नानाख्यानेतिहासेषु वर्णयामास तत्त्ववित् ॥ २८ ॥
ထို့နောက်၊ အို မုနိ၊ သူသည် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းများနှင့်အတူ ဓမ္မ၊ အရ္ထ၊ ကာမ၊ မောက္ခတို့ကို ယഥာသင့်တော်စွာ ဖော်ပြ하였다။ အမှန်တရားကို သိသူဖြစ်သဖြင့် ကഥာများနှင့် သမိုင်းအကြောင်းအရာများမှ ဥပမာများဖြင့် ရှင်းလင်း하였다။
Verse 29
धर्मं प्रवदतस्तस्य स काल: प्रत्युपस्थित: । यो योगिनश्छन्दमृत्योर्वाञ्छितस्तूत्तरायण: ॥ २९ ॥
ဘိဿမဒေဝသည် ဓမ္မနှင့် တာဝန်များကို ဟောကြားနေစဉ် နေ၏ လမ်းကြောင်းသည် ဥတ္တရာယဏ (မြောက်ဘက်သို့) သို့ ဝင်ရောက်လာ하였다။ ကိုယ့်ဆန္ဒအတိုင်း သေဆုံးနိုင်သော ယောဂီများက ဤကာလကို အလွန်လိုလားကြသည်။
Verse 30
तदोपसंहृत्य गिर: सहस्रणी- र्विमुक्तसङ्गं मन आदिपूरुषे । कृष्णे लसत्पीतपटे चतुर्भुजे पुर:स्थितेऽमीलितदृग्व्यधारयत् ॥ ३० ॥
ထို့နောက် အဓိပ္ပါယ်များစွာပါဝင်သော စကားကို ရပ်တန့်ပြီး၊ အနှောင်အဖွဲ့အားလုံးမှ လွတ်မြောက်ကာ စိတ်ကို အာဒိပုရုရှထံ တည်စေ하였다။ မျက်လုံးဖွင့်လျက် ရှေ့တွင် ရပ်နေသော လက်လေးဖက်ရှိ၍ တောက်ပသော အဝါရောင်ဝတ်စုံတော်ကို ဆင်မြန်းသည့် သရီကృష్ణကို တည်ငြိမ်စွာ ကြည့်ရှု하였다။
Verse 31
विशुद्धया धारणया हताशुभ- स्तदीक्षयैवाशु गतायुधश्रम: । निवृत्तसर्वेन्द्रियवृत्तिविभ्रम- स्तुष्टाव जन्यं विसृजञ्जनार्दनम् ॥ ३१ ॥
သန့်ရှင်းသော သမာဓိဖြင့် သရီကృష్ణကို ကြည့်ရှုသည့်ခဏမှာပင် လောကီအမင်္ဂလာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ပြီး မြှားဒဏ်ရာများကြောင့် ဖြစ်သော ကိုယ်ဝေဒနာလည်း ချက်ချင်း သက်သာသွား하였다။ အင်္ဒြိယများ၏ ပြင်ပလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ခွာစဉ် သတ္တဝါအားလုံး၏ အုပ်စိုးရှင် ဇနာဒနကို အလွန်မြင့်မြတ်စွာ ဆုတောင်းစတုတိပြု하였다။
Verse 32
श्रीभीष्म उवाच इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि । स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाह: ॥ ३२ ॥
ဘိဿမဒေဝက ဆိုသည်—အချိန်ကြာမြင့်စွာ အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းအရာများနှင့် တာဝန်များတွင် စွဲလမ်းနေခဲ့သော ကျွန်ုပ်၏ မတိသည် ယခု တဏှာကင်းစင်၍ စာတ္ဝတပုင်္ဂဝ၊ အလုံးစုံအာဏာရှိသော ဘဂဝန် သရီကృష్ణ၌ တည်မြဲပါစေ။ သူသည် ကိုယ်တိုင်ပင် အာနန္ဒပြည့်စုံသော်လည်း၊ ဘက္တများ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် လီလာအတွက် တခါတရံ ပရကృతిလောကသို့ ဆင်းသက်တော်မူသည်; ဤလောက၏ စီးဆင်းမှုသည်လည်း သူ့ထံမှပင် ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 33
त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं रविकरगौरवराम्बरं दधाने । वपुरलककुलावृताननाब्जं विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ॥ ३३ ॥
သုံးလောကလုံးကို ဆွဲဆောင်မောဟစေသော တမားလာပင်ကဲ့သို့ နီလာရောင်ရှ्यामကာယ၊ နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့ တောက်ပသော အဝါရောင်ဝတ်စုံတော်ကို ဆင်မြန်း၍ ဆံနွယ်လိမ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသော ကြာပန်းမျက်နှာတော်ရှိသည့် အర్జုန၏ အောင်ပွဲမိတ်ဆွေ သရီကృష్ణ၌ ကျွန်ုပ်၏ အပြစ်ကင်းသော ချစ်ခြင်းတရား တည်ပါစေ။ ကర్మဖလကို မလိုလားပါစေ။
Verse 34
युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्- कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये । मम निशितशरैर्विभिद्यमान- त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥ ३४ ॥
စစ်မြေပြင်တွင် မြင်းခွာများမှ ထွက်ပေါ်လာသော ဖုန်မှုန့်များကြောင့် သခင်ခရစ်ရှနား၏ ဆံတော်သည် မီးခိုးရောင် ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ချွေးစက်များက မျက်နှာတော်ကို စိုစွတ်စေခဲ့သည်။ ကျွန်ုပ်၏ ထက်မြက်သော မြှားဒဏ်ရာများကို အဆင်တန်ဆာအဖြစ် လက်ခံသော ခရစ်ရှနားထံသို့ ကျွန်ုပ်၏ စိတ်အာရုံ ရောက်ရှိပါစေ။
Verse 35
सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य । स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥ ३५ ॥
မိတ်ဆွေ၏ အမိန့်ကို နာခံသောအားဖြင့် သခင်ခရစ်ရှနားသည် စစ်တပ်နှစ်ခုကြားတွင် ရထားကို ရပ်တန့်စေခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ရှိနေစဉ် သူ၏ အကြည့်ဖြင့် ရန်သူတို့၏ သက်တမ်းကို တိုစေခဲ့သည်။ အာဂျုန၏ မိတ်ဆွေဖြစ်သော ထိုအရှင်ထံ၌ ကျွန်ုပ်၏ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ တည်ရှိပါစေ။
Verse 36
व्यवहितपृतनामुखं निरीक्ष्य स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या । कुमतिमहरदात्मविद्यया य- श्चरणरति: परमस्य तस्य मेऽस्तु ॥ ३६ ॥
စစ်မြေပြင်တွင် ဆွေမျိုးများကို မြင်သောအခါ အာဂျုနသည် အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သော်လည်း၊ ကိုယ်တော်သည် အသိပညာကို ပေးသနားခြင်းဖြင့် ထိုအဝိဇ္ဇာကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်ရင်း၌ ကျွန်ုပ်၏ စိတ်အာရုံ တည်ရှိပါစေ။
Verse 37
स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञा- मृतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थ: । धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गु- र्हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीय: ॥ ३७ ॥
ကျွန်ုပ်၏ ကတိသစ္စာကို တည်စေရန်နှင့် မိမိ၏ ကတိကို စွန့်လွှတ်၍ ရထားပေါ်မှ ခုန်ဆင်းကာ ရထားဘီးကို ကိုင်ဆောင်လျက် ဆင်ကို သတ်ရန်သွားသော ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်ထံသို့ အလျင်အမြန် ပြေးလာခဲ့သည်။ လမ်းတွင် ကိုယ်တော်၏ အပေါ်ရုံအဝတ် ပင်လျှင် ကျွတ်ကျခဲ့သည်။
Verse 38
शितविशिखहतो विशीर्णदंश: क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे । प्रसभमभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान् गतिर्मुकुन्द: ॥ ३८ ॥
ကယ်တင်ခြင်းကို ပေးသနားတော်မူသော ဘုရားသခင် သခင်ခရစ်ရှနားသည် ကျွန်ုပ်၏ အန္တိမပန်းတိုင် ဖြစ်ပါစေ။ စစ်မြေပြင်တွင် ကျွန်ုပ်၏ ထက်မြက်သော မြှားဒဏ်ရာများကြောင့် အမျက်ထွက်သကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်ထံသို့ တိုးဝင်လာခဲ့သည်။ ကိုယ်တော်၏ ဒိုင်းလွှားသည် ကွဲကြေပြီး ခန္ဓာကိုယ်သည် သွေးများဖြင့် လိမ်းကျံနေခဲ့သည်။
Verse 39
विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये । भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षो- र्यमिह निरीक्ष्य हता गता: स्वरूपम् ॥ ३९ ॥
သေခါနီးအချိန်၌ ကျွန်ုပ်၏ အမြင့်ဆုံးသော ချစ်မြတ်နိုးမှုသည် ဘဂဝန် သရီကృష్ణ၌သာ တည်မြဲပါစေ။ ကုရုක්ෂೇತ್ರ၌ အာర్జုန၏ စာရഥိအဖြစ် ညာလက်တွင် ကြာပွတ်၊ ဘယ်လက်တွင် လက်ကမ်းကြိုးကို ကိုင်၍ ရထားကို အစုံအလင် ကာကွယ်ရန် သတိပြုနေသော အလှတရားမြင်သာသည့် သခင်ကို ကျွန်ုပ် သမาธိပြုပါ၏။ သူ့ကို မြင်သူတို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာဆုံးပြီးနောက် မူလသဘောသဏ္ဍာန်ကို ရရှိကြ၏။
Verse 40
ललितगतिविलासवल्गुहास- प्रणयनिरीक्षणकल्पितोरुमाना: । कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धा: प्रकृतिमगन् किल यस्य गोपवध्व: ॥ ४० ॥
လှပနူးညံ့သော လှုပ်ရှားမှု၊ ကစားလီလာ၊ ချိုမြိန်သော အပြုံးနှင့် ချစ်ခြင်းပြည့်သော မျက်စိကြည့်ခြင်းတို့ဖြင့် ဗြဇ၏ ဂိုပီများ၏ နှလုံးသားတွင် မဟာဂုဏ်မာန်ကို ဖြစ်စေသော ဘဂဝန် သရီကൃഷ്ണ၌ ကျွန်ုပ်၏ စိတ် တည်မြဲပါစေ။ ရာသနတ်မှ သူ အန္တရာဓာနဖြစ်သွားသောအခါ ဂိုပီတို့သည် အလွန်အမင်း မောဟမူးယစ်သကဲ့သို့ သူ၏ လှုပ်ရှားပုံများကို အတုယူကာ နောက်ဆုံးတွင် မိမိတို့၏ သဘာဝအခြေအနေသို့ ပြန်ရောက်ကြ၏။
Verse 41
मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्त: सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् । अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥ ४१ ॥
ယုဓိဋ္ဌိရ မဟာရာဇ၏ ရာဇသူယ ယဇ္ဉ၌ မုနိအစုနှင့် အထက်တန်း ရာဇာများ စုဝေးသော မဟာအစည်းအဝေးအတွင်း၊ မြင်ရသင့်လှပသော ဘဂဝန် သရီကృష్ణကို အားလုံးက အမြင့်ဆုံး ပုရုရှိုတ္တမအဖြစ် ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်သည် ကျွန်ုပ်၏ မျက်စိရှေ့တွင် ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ထိုသတိရမှုဖြင့် ကျွန်ုပ်စိတ်သည် သခင်၌ တည်မြဲပါစေ။
Verse 42
तमिममहमजं शरीरभाजां हृदि हृदि धिष्ठितमात्मकल्पितानाम् । प्रतिदृशमिव नैकधार्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोह: ॥ ४२ ॥
ယခုအခါ ကျွန်ုပ်သည် အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်၍ အဇန్మာ တစ်ပါးတည်းသော ဘဂဝန် သရီကృష్ణကို သမาธိပြုနိုင်ပြီ။ သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသမျှ၏ နှလုံးသားတိုင်းတွင်သာမက စိတ်ကူးယဉ်တတ်သော တရားတော်ရှာသူတို့၏ နှလုံးသားတွင်ပါ တည်ရှိသည်။ နေမင်းသည် တစ်လုံးတည်းဖြစ်သော်လည်း မြင်ကွင်းကွာခြားမှုကြောင့် များစွာကဲ့သို့ ထင်ရသကဲ့သို့၊ သခင်သည် တစ်ပါးတည်းဖြစ်ပြီး အားလုံး၏ နှလုံးသားတွင် ရှိသည်။ ယခု ဒွৈတမောဟ ပျောက်ကင်းသွားပြီ။
Verse 43
सूत उवाच कृष्ण एवं भगवति मनोवाग्दृष्टिवृत्तिभि: । आत्मन्यात्मानमावेश्य सोऽन्त:श्वास उपारमत् ॥ ४३ ॥
ဆူတ ဂိုစွာမီက ပြောသည်—ဤသို့ဖြင့် ဘီရှ္မဒေဝသည် စိတ်၊ စကား၊ မြင်ကွင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှုအားလုံးဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ပရမာတ္မာ ဖြစ်သော ဘဂဝန် သရီကൃഷ്ണ၌ လုံးဝ လီနစေခဲ့ပြီး၊ ထို့နောက် တိတ်ဆိတ်သွားကာ အသက်ရှူခြင်းလည်း ရပ်တန့်သွားသည်။
Verse 44
सम्पद्यमानमाज्ञाय भीष्मं ब्रह्मणि निष्कले । सर्वे बभूवुस्ते तूष्णीं वयांसीव दिनात्यये ॥ ४४ ॥
ဘီရှ္မဒေဝသည် အစိတ်အပိုင်းမရှိသော အနန္တ ဘြဟ္မန်၌ လုံးဝလျောဝင်သွားသည်ကို သိသဖြင့်၊ ထိုနေရာရှိသူအားလုံးသည် နေဝင်ချိန် ငှက်များကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်သွားကြသည်။
Verse 45
तत्र दुन्दुभयो नेदुर्देवमानववादिता: । शशंसु: साधवो राज्ञां खात्पेतु: पुष्पवृष्टय: ॥ ४५ ॥
ထို့နောက် နတ်များနှင့် လူများက တီးခတ်သော ဒုန္ဒုဘိ တီးဝိုင်းသံများ မြည်ဟည်းလာပြီး၊ သာဓုများက မင်းများကို ချီးမွမ်းကြကာ ကောင်းကင်မှ ပန်းမိုးရွာသွန်းလာသည်။
Verse 46
तस्य निर्हरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव । युधिष्ठिर: कारयित्वा मुहूर्तं दु:खितोऽभवत् ॥ ४६ ॥
အို ဘೃဂုမျိုးဆက် (ရှောနက) ရေ၊ ဘီရှ္မဒေဝ၏ ရုပ်ကောင်ကို သယ်ဆောင်ခြင်းစသည့် သင်္ဂြိုဟ်အခမ်းအနားများကို မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရ ပြုလုပ်စေပြီးနောက် ခဏတာ ဝမ်းနည်းခြင်းက လွှမ်းမိုးသွားသည်။
Verse 47
तुष्टुवुर्मुनयो हृष्टा: कृष्णं तद्गुह्यनामभि: । ततस्ते कृष्णहृदया: स्वाश्रमान् प्रययु: पुन: ॥ ४७ ॥
ဝမ်းမြောက်သော မုနိကြီးများသည် ထိုနေရာ၌ ရှိနေသော သရီကృష్ణကို လျှို့ဝှက်သော ဝေဒသီချင်းများဖြင့် ချီးမွမ်းကြပြီး၊ ထို့နောက် ကృష్ణကို နှလုံးသား၌ ထားလျက် မိမိတို့၏ အာရှရမ်များသို့ ပြန်သွားကြသည်။
Verse 48
ततो युधिष्ठिरो गत्वा सहकृष्णो गजाह्वयम् । पितरं सान्त्वयामास गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ ४८ ॥
ထို့နောက် မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် သရီကృష్ణနှင့်အတူ ဂဇာဟ္ဝယ (ဟஸ္တိနာပူရ) သို့ သွားကာ၊ ထိုနေရာတွင် မိမိ၏ ဦးလေးနှင့် တပသ္ဝီ ဂန္ဓာရီကို နှစ်သိမ့်ပေး하였다။
Verse 49
पित्रा चानुमतो राजा वासुदेवानुमोदित: । चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभु: ॥ ४९ ॥
ဖခင်၏ခွင့်ပြုချက်နှင့် ဝါစုဒေဝ သရီကృష్ణ၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့်၊ သာသနာဓမ္မကိုလိုက်နာသော မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ဘိုးဘွားအမွေဆက်ခံသော နိုင်ငံကို ရာဇဓမ္မအတိုင်း အုပ်ချုပ်하였다။
Because rāja-dharma includes accountability for mass death and social disruption even when war is dharmic. The Bhāgavata presents Yudhiṣṭhira as a tender-hearted dhārmika who feels responsible for the loss of subjects; this moral sensitivity becomes the doorway for Bhīṣma’s instruction: accept the Lord’s arrangement, then protect and rebuild society.
Bhīṣma explicitly reveals that the one treated as cousin, friend, messenger, and counselor is actually the original Personality of Godhead—Ādi-Nārāyaṇa—present in everyone’s heart yet manifest by internal potency. The chapter resolves the apparent ‘human’ role of Kṛṣṇa as deliberate līlā that bewilders even great thinkers while nourishing devotee-rasa.
It exemplifies the Bhāgavata’s core soteriology: liberation and perfection arise from bhakti-smarana—single-point remembrance of Bhagavān—especially at anta-kāla. Bhīṣma’s senses withdraw, pain ceases by pure meditation, and he offers prayers centered on Kṛṣṇa’s līlā and lotus feet, demonstrating the devotee’s final refuge (śaraṇāgati) beyond karma and duality.
Uttarāyaṇa is traditionally regarded as an auspicious time for yogic departure, and Bhīṣma—blessed with icchā-mṛtyu—waits for it. The Bhāgavata uses this to highlight mastery over the body and timing, while still emphasizing that the decisive factor is devotion: his perfected meditation on Kṛṣṇa.
He outlines varṇa and āśrama based on guṇa and qualification, explains twofold engagement (attachment and detachment) as methods of regulation, and details dāna (charity), rāja-nīti (pragmatic governance), sādhana for mokṣa, and duties of women and devotees—showing how social dharma culminates when aligned with devotion to Bhagavān.