Adhyaya 13
Vidura’s Return; Dhṛtarāṣṭra’s Departure; Nārada’s Instruction on Kāla and Detachment
တီရ္ထယာတြာမှ ပြန်လာသော ဝိဒုရသည် မৈထရေယထံမှ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဉာဏ်ကို ရရှိပြီး ဟஸ္တိနာပူရသို့ ရောက်လာရာ ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် ပဏ္ဍဝတို့၊ နန်းတော်အကြီးအကဲများက နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုကြသည်။ ယုဓိဋ္ဌိရက ခရီးသွားအကြောင်းနှင့် ဒွာရကာအကြောင်းကို မေးမြန်းသော်လည်း ယဒုမျိုးဆက် ပျက်စီးမည့်အရေးကို ဝိဒုရက မေတ္တာဖြင့် မပြောဘဲ ထိန်းထားသည်။ ကာလ၏ နီးကပ်လာမှုနှင့် အလွန်အကျွံ ချိတ်ဆက်မှု၏ အန္တရာယ်ကို သိမြင်သော ဝိဒုရက ဓြတရာෂ္ဌရအား ကိုယ်ခန္ဓာကျဆင်းမှု၊ အခြားသူအိမ်တွင် အသက်ကို ကပ်လျက်နေခြင်း၏ အရှက်တရားတို့ကို တိတိကျကျ ပြောကြားကာ မြောက်ဘက်သို့ ထွက်ခွာ၍ သာသနာကျင့်စဉ် ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းသည်။ ဓြတရာෂ္ဌရသည် ဂန္ဓာရီနှင့် လျှို့ဝှက်ထွက်ခွာကာ စပ္တသ္ရောတ၌ တပသ္ယာနှင့် အဋ္ဌာင်္ဂယောဂ ကျင့်သည်။ နောက်မှ ယုဓိဋ္ဌိရက သူတို့မရှိကြောင်း သိသဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်လာသော်လည်း ဒေဝရ္သိ နာရဒက လာရောက်၍ ခွဲခွာခြင်းသည် ဘုရားသခင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ မာယာသာ ဖြစ်ကြောင်း သင်ကြားသည်။ နာရဒက သူတို့နေရာကို ဖော်ပြပြီး ဓြတရာෂ္ဌရ၏ ယောဂီမရဏ နီးကပ်လာမှုနှင့် ဂန္ဓာရီ၏ မိမိကိုယ်ကို မီးရှို့ခြင်းကို ကြိုတင်ဟောကာ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ ဝမ်းနည်းမှုကို ဖြေရှင်း၍ သခင်၏ လောကမှ ဆုတ်ခွာမည့် အလားအလာနှင့် ယုဂဓမ္မ ပြောင်းလဲမှုသို့ ဇာတ်လမ်းကို ရွှေ့တင်သည်။
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच विदुरस्तीर्थयात्रायां मैत्रेयादात्मनो गतिम् । ज्ञात्वागाद्धास्तिनपुरं तयावाप्तविवित्सित: ॥ १ ॥
သရီ စူတ ဂိုသွာမီက ပြောသည်—တီရ္ထယာထရာ ခရီးစဉ်အတွင်း ဗိဒုရသည် မဟာရသီ မૈထရေယထံမှ အတ္တမန်၏ အဆုံးစွန်သော ဂတိကို သိရှိခဲ့ပြီး၊ မိမိလိုလားသလောက် နားလည်သိမြင်ကာ ဟஸ္တိနာပုရသို့ ပြန်လာ하였다။
Verse 2
यावत: कृतवान् प्रश्नान् क्षत्ता कौषारवाग्रत: । जातैकभक्तिर्गोविन्दे तेभ्यश्चोपरराम ह ॥ २ ॥
ခတ္တာ ဗိဒုရသည် ကೌရှာရဝ (မૈထရေယ)၏ ရှေ့တွင် မေးမြန်းသင့်သလောက် မေးပြီးနောက်၊ ဂోవിന്ദ၌ တစ်စိတ်တစ်သဘော ဘက္တိ၌ တည်မြဲလာသဖြင့် ထပ်မံမေးခွန်းမမေးတော့하였다။
Verse 3
तं बन्धुमागतं दृष्ट्वा धर्मपुत्र: सहानुज: । धृतराष्ट्रो युयुत्सुश्च सूत: शारद्वत: पृथा ॥ ३ ॥ गान्धारी द्रौपदी ब्रह्मन् सुभद्रा चोत्तरा कृपी । अन्याश्च जामय: पाण्डोर्ज्ञातय: ससुता: स्त्रिय: ॥ ४ ॥
ဆွေမျိုး ဗိဒုရ ပြန်လာသည်ကို မြင်သောအခါ ဓರ್ಮပုတ্ৰ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ညီများနှင့်အတူ၊ ဓೃತရာଷ္ဍရ၊ ယုယုತ್ಸု၊ စဉ္ဇယ၊ ကೃပာචာရယ၊ ကုန္တီ၊ ဂန္ဓာရီ၊ ဒြောပဒီ၊ စုဘဒြာ၊ အုတ္တရာ၊ ကೃပီ နှင့် အခြားဆွေမျိုးမိန်းမများကလေးများসহ—အားလုံး အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ သူ့ထံသို့ အပြေးအလွှား လာကြသည်; အချိန်ကြာပြီးနောက် သတိပြန်ရသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 4
तं बन्धुमागतं दृष्ट्वा धर्मपुत्र: सहानुज: । धृतराष्ट्रो युयुत्सुश्च सूत: शारद्वत: पृथा ॥ ३ ॥ गान्धारी द्रौपदी ब्रह्मन् सुभद्रा चोत्तरा कृपी । अन्याश्च जामय: पाण्डोर्ज्ञातय: ससुता: स्त्रिय: ॥ ४ ॥
ဗိဒုရ မိသားစုဝင် ပြန်လာသည်ကို မြင်သော် ယုဓိဋ္ဌိရ မဟာရာဇာသည် ညီများနှင့်အတူ ဓೃತရာෂ္ဌရ၊ ယုယုತ್ಸု၊ စဉ္ဇယ၊ ကೃပာစာရ്യ၊ ကုန္တီ၊ ဂန္ဓာရီ၊ ဒြൗပဒီ၊ သုဘဒြာ၊ ဥတ္တရာ၊ ကೃပီ နှင့် အခြားဇနီးမယားများ၊ ကလေးများပါသော မိန်းမများအားလုံးက အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ သူ့ထံသို့ အလျင်အမြန် ပြေးလာကြသည်။ ရှည်လျားသော ခွဲခွာမှုနောက် စိတ်သတိ ပြန်ရသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 5
प्रत्युज्जग्मु: प्रहर्षेण प्राणं तन्व इवागतम् । अभिसङ्गम्य विधिवत् परिष्वङ्गाभिवादनै: ॥ ५ ॥
သူတို့အားလုံး အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ ကြိုဆိုရန် ထွက်လာကြပြီး ကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ အသက်ပြန်ဝင်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထုံးတမ်းအတိုင်း တွေ့ဆုံကာ ဦးညွှတ်ပူဇော်၍ အပြန်အလှန် ဖက်လှုပ်ကြိုဆိုကြသည်။
Verse 6
मुमुचु: प्रेमबाष्पौघं विरहौत्कण्ठ्यकातरा: । राजा तमर्हयाञ्चक्रे कृतासनपरिग्रहम् ॥ ६ ॥
ခွဲခွာရသည့် စိတ်ပူပန်မှုကြောင့် သူတို့အားလုံး ချစ်ခြင်းမေတ္တာ၏ မျက်ရည်များကို စီးဆင်းစေကြသည်။ ထို့နောက် ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းသည် ထိုင်ခုံကို စီစဉ်ပေးကာ သင့်တော်သော ဂုဏ်ပြုမှုဖြင့် ကြိုဆို하였다။
Verse 7
तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमासीनं सुखमासने । प्रश्रयावनतो राजा प्राह तेषां च शृण्वताम् ॥ ७ ॥
ဗိဒုရသည် အစာစားပြီး လုံလောက်စွာ အနားယူကာ သက်တောင့်သက်သာ ထိုင်ခုံပေါ်တွင် ထိုင်နေသောအခါ၊ မင်းသည် လေးစားစွာ ငုံ့ကာ—အဲဒီနေရာရှိသူအားလုံး နားထောင်နေစဉ်—သူ့အား စကားပြော하였다။
Verse 8
युधिष्ठिर उवाच अपि स्मरथ नो युष्मत्पक्षच्छायासमेधितान् । विपद्गणाद्विषाग्न्यादेर्मोचिता यत्समातृका: ॥ ८ ॥
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်—ဦးလေးရေ၊ သင်သည် ငါတို့ကို မိခင်နှင့်အတူ အမျိုးမျိုးသော ဘေးအန္တရာယ်များမှ အမြဲကာကွယ်ပေးခဲ့သည်ကို မှတ်မိပါသလား။ သင်၏ မေတ္တာပါသော ကာကွယ်မှုသည် ငှက်တောင်ပံအရိပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အဆိပ်နှင့် လက္ခာအိမ်မီးဘေးတို့မှ ငါတို့ကို ကယ်တင်ခဲ့သည်။
Verse 9
कया वृत्त्या वर्तितं वश्चरद्भि: क्षितिमण्डलम् । तीर्थानि क्षेत्रमुख्यानि सेवितानीह भूतले ॥ ९ ॥
မြေပြင်ပေါ်တွင် ခရီးသွားစဉ် သင်သည် မည်သို့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြင့် အသက်ရှင်ခဲ့သနည်း။ ထို့ပြင် မည်သည့် တီရ္ထ (ဘုရားဖူး) နှင့် သန့်ရှင်းသော က్షೇತ್ರများတွင် သင်က ဆည်းကပ်ဝတ်ပြုခဲ့သနည်း။
Verse 10
भवद्विधा भागवतास्तीर्थभूता: स्वयं विभो । तीर्थीकुर्वन्ति तीर्थानि स्वान्त:स्थेन गदाभृता ॥ १० ॥
အရှင်ဘုရား၊ သင်ကဲ့သို့သော ဘာဂဝတ ဘက္တများသည် ကိုယ်တိုင်ပင် တီရ္ထအဖြစ် ဖြစ်ကြသည်။ နှလုံးအတွင်း၌ ဂဒါဓရ ဘုရားသခင် တည်ရှိသောကြောင့် သင်ရောက်ရာနေရာတိုင်းကို ဘုရားဖူးရာအဖြစ် သန့်ရှင်းစေသည်။
Verse 11
अपि न: सुहृदस्तात बान्धवा: कृष्णदेवता: । दृष्टा: श्रुता वा यदव: स्वपुर्यां सुखमासते ॥ ११ ॥
ဦးလေးရေ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ မိတ်ဆွေများနှင့် ဆွေမျိုးများဖြစ်သော ယဒုဝంశသားများ—သရီကృష్ణကို တစ်ပါးတည်းသော ဘုရားအဖြစ် ဆည်းကပ်သူများ—သူတို့ကို ဒွာရကာမြို့၌ သင်တွေ့ခဲ့သလား သို့မဟုတ် သတင်းကြားခဲ့သလား။ သူတို့အားလုံး မိမိတို့အိမ်ရာ၌ ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ကြသလား။
Verse 12
इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत् समवर्णयत् । यथानुभूतं क्रमशो विना यदुकुलक्षयम् ॥ १२ ॥
ဓမ္မရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရ မေးမြန်းသဖြင့် မဟာတ္မာ ဝိဒုရသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့ခဲ့သမျှကို အစဉ်လိုက် ရှင်းပြ하였다။ သို့သော် ယဒုဝంశ ပျက်စီးခြင်းသတင်းကိုသာ မဖော်ပြခဲ့။
Verse 13
नन्वप्रियं दुर्विषहं नृणां स्वयमुपस्थितम् । नावेदयत् सकरुणो दु:खितान् द्रष्टुमक्षम: ॥ १३ ॥
အဲဒီဖြစ်ရပ်က လူသားတို့အတွက် မနှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းပြီး ခံနိုင်ရည်မရှိလောက်အောင် ဖြစ်ကာ ကိုယ်တိုင်ပင် ရောက်လာခဲ့သည်။ ကရုဏာပြည့်ဝသော ဝိဒုရသည် ပாண்டဝများကို ဝမ်းနည်းနေသည်ကို မမြင်နိုင်သဖြင့် ထိုသတင်းကို မဖော်ပြခဲ့။
Verse 14
कञ्चित्कालमथावात्सीत्सत्कृतो देववत्सुखम् । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य श्रेयस्कृत्सर्वेषां सुखमावहन् ॥ १४ ॥
ဤသို့ မဟာတ္မာ ဝိဒုရသည် မိသားစုဝင်များက နတ်တော်ကဲ့သို့ ဂုဏ်ပြုလေးစားကြသဖြင့် အချိန်အနည်းငယ် ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ကာ အကြီးဆုံးအစ်ကို၏ စိတ်သဘောကို ကောင်းမွန်ရာသို့ ပြုပြင်၍ အားလုံးအတွက် ချမ်းသာပျော်ရွှင်မှုကို ဆောင်ကြဉ်း하였다။
Verse 15
अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथावदघकारिषु । यावद्दधार शूद्रत्वं शापाद्वर्षशतं यम: ॥ १५ ॥
မဏ္ဍူက မုနိ၏ ကျိန်စာကြောင့် ယမသည် နှစ်တစ်ရာကြာ ရှုဒ္ဒရအဖြစ် သရုပ်ဆောင်နေသမျှကာလအတွင်း အပြစ်ပြုသူများကို သင့်တော်သလို အပြစ်ဒဏ်ပေးရန် အာရျမာက ယမရာဇာ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်하였다။
Verse 16
युधिष्ठिरो लब्धराज्यो दृष्ट्वा पौत्रं कुलन्धरम् । भ्रातृभिर्लोकपालाभैर्मुमुदे परया श्रिया ॥ १६ ॥
နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်ရရှိပြီး မိမိမျိုးရိုးဂုဏ်သိက္ခာကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်နိုင်သော မြေးတစ်ဦး၏ မွေးဖွားမှုကို မြင်တွေ့ကာ မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရသည် လူထုကို ကာကွယ်အုပ်ချုပ်ရာတွင် လောကပာလကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်သော ညီများနှင့်အတူ ငြိမ်းချမ်းစွာ အုပ်ချုပ်၍ ထူးကဲသော စည်းစိမ်ကို ခံစား하였다။
Verse 17
एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानां तदीहया । अत्यक्रामदविज्ञात: काल: परमदुस्तर: ॥ १७ ॥
ဤသို့ မိသားစုရေးရာများတွင် အလွန်အမင်း တွယ်ကပ်ပြီး ထိုဆန္ဒတွင် မူးမောနေသူတို့ကို မကျော်လွှားနိုင်လောက်သော ကာလသည် မသိမသာပင် လွှမ်းမိုး၍ ကျော်ဖြတ်သွားသည်။
Verse 18
विदुरस्तदभिप्रेत्य धृतराष्ट्रमभाषत । राजन्निर्गम्यतां शीघ्रं पश्येदं भयमागतम् ॥ १८ ॥
ဤအရာအားလုံးကို သိမြင်သော ဝိဒုရသည် ဓృతရာෂ္ဌရအား ပြော하였다—“မင်းကြီး၊ ချက်ချင်း ဒီနေရာကနေ ထွက်ခွာပါ; မနှောင့်နှေးပါနှင့်။ ကြည့်ပါ၊ ကြောက်ရွံ့မှုက ရောက်လာပြီ။”
Verse 19
प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित्कर्हिचित्प्रभो । स एष भगवान् काल: सर्वेषां न: समागत: ॥ १९ ॥
အရှင်ဘုရား၊ ဤကြောက်မက်ဖွယ်အခြေအနေကို ဤလောက၌ မည်သူမျှ မပြုပြင်နိုင်ပါ။ ဘဂဝန်သည် ကာလ—အနန္တအချိန်—အဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးထံ ချဉ်းကပ်လာပြီ။
Verse 20
येन चैवाभिपन्नोऽयं प्राणै: प्रियतमैरपि । जन: सद्यो वियुज्येत किमुतान्यैर्धनादिभि: ॥ २० ॥
ပရမကာလ၏ အာဏာအောက်သို့ ကျရောက်သူသည် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော အသက်ကိုပင် ချက်ချင်း စွန့်လွှတ်ရသည်။ ထို့ပြင် ငွေကြေး၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ သားသမီး၊ မြေယာ၊ အိမ် စသည်တို့ကို မဆိုလိုတော့ပါ။
Verse 21
पितृभ्रातृसुहृत्पुत्रा हतास्ते विगतं वयम् । आत्मा च जरया ग्रस्त: परगेहमुपाससे ॥ २१ ॥
သင်၏ ဖခင်၊ ညီအစ်ကို၊ မိတ်ဆွေကောင်းများနှင့် သားများအားလုံး ကွယ်လွန်ပြီး သွားလေပြီ။ သင်လည်း အသက်တာ၏ အများစုကို ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာသည် အိုမင်းခြင်းကြောင့် ထိန်းချုပ်ခံရကာ အခြားသူ၏ အိမ်တွင် နေထိုင်နေသည်။
Verse 22
अन्ध: पुरैव वधिरो मन्दप्रज्ञाश्च साम्प्रतम् । विशीर्णदन्तो मन्दाग्नि: सराग: कफमुद्वहन् ॥ २२ ॥
သင်သည် မွေးကတည်းက မျက်မမြင်ဖြစ်ပြီး မကြာသေးမီက နားမကြားသလိုလည်း ဖြစ်လာသည်။ မှတ်ဉာဏ်တို၊ ဉာဏ်ရည်လည်း မတည်ငြိမ်။ သွားလှုပ်၊ အစာချေမီးအားနည်း၍ ချွဲပါ ချောင်းဆိုးနေသည်။
Verse 23
अहो महीयसी जन्तोर्जीविताशा यथा भवान् । भीमापवर्जितं पिण्डमादत्ते गृहपालवत् ॥ २३ ॥
အို၊ သတ္တဝါ၏ အသက်ရှင်လိုသော မျှော်လင့်ချက်သည် အလွန်ပြင်းထန်လှသည်! အမှန်တကယ် သင်သည် အိမ်ခွေးကဲ့သို့ ဘီမက ပေးသော အစာကျန်ကို စား၍ နေထိုင်နေသည်။
Verse 24
अग्निर्निसृष्टो दत्तश्च गरो दाराश्च दूषिता: । हृतं क्षेत्रं धनं येषां तद्दत्तैरसुभि: कियत् ॥ २४ ॥
မီးရှို့ခြင်း၊ အဆိပ်ခတ်ခြင်းတို့ဖြင့် သင်သတ်ဖြတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သူများ၏ အလှူဒါနကို မှီခိုပြီး ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့စွာ နေထိုင်ရန် မလိုအပ်ပါ။ သင်သည် သူတို့၏ ဇနီးသည်ကို စော်ကားခဲ့ပြီး သူတို့၏ တိုင်းပြည်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို လုယူခဲ့သည်။
Verse 25
तस्यापि तव देहोऽयं कृपणस्य जिजीविषो: । परैत्यनिच्छतो जीर्णो जरया वाससी इव ॥ २५ ॥
သေရမည်ကို မလိုလားဘဲ ဂုဏ်သိက္ခာကို စွန့်လွှတ်၍ အသက်ရှင်လိုသော်လည်း၊ သင်၏ စွဲလမ်းနေသော ခန္ဓာကိုယ်သည် ဟောင်းနွမ်းသော အဝတ်အစားကဲ့သို့ ဧကန်မုချ ပျက်စီးယိုယွင်းသွားလိမ့်မည်။
Verse 26
गतस्वार्थमिमं देहं विरक्तो मुक्तबन्धन: । अविज्ञातगतिर्जह्यात् स वै धीर उदाहृत: ॥ २६ ॥
တာဝန်ဝတ္တရားအားလုံးမှ ကင်းလွတ်ပြီး မသိနားမလည်သော အရပ်ဒေသသို့ သွားရောက်ကာ အသုံးမဝင်တော့သော ရုပ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်သူအား တည်ငြိမ်သူ (Dhira) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။
Verse 27
य: स्वकात्परतो वेह जातनिर्वेद आत्मवान् । हृदि कृत्वा हरिं गेहात्प्रव्रजेत्स नरोत्तम: ॥ २७ ॥
ဤလောက၏ မမှန်ကန်မှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခများကို ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးထံမှဖြစ်စေ နားလည်သဘောပေါက်ပြီး အိမ်ရာကို စွန့်ခွာကာ မိမိနှလုံးသားထဲတွင် ကိန်းအောင်းနေသော ဘုရားသခင်ကို အပြည့်အဝ အားကိုးသူသည် အမှန်တကယ် မြင့်မြတ်သော လူသားဖြစ်သည်။
Verse 28
अथोदीचीं दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् । इतोऽर्वाक्प्रायश: काल: पुंसां गुणविकर्षण: ॥ २८ ॥
ထို့ကြောင့် သင်၏ဆွေမျိုးများကို အသိမပေးဘဲ မြောက်ဘက်အရပ်သို့ ချက်ချင်းထွက်ခွာပါ၊ အကြောင်းမှာ လူတို့၏ ကောင်းသောအရည်အသွေးများကို လျော့ပါးစေမည့် အချိန်ကာလသည် မကြာမီ ရောက်လာတော့မည် ဖြစ်သည်။
Verse 29
एवं राजा विदुरेणानुजेन प्रज्ञाचक्षुर्बोधित आजमीढ: । छित्त्वा स्वेषु स्नेहपाशान्द्रढिम्नो निश्चक्राम भ्रातृसन्दर्शिताध्वा ॥ २९ ॥
ဤသို့ ဗိဒုရ အငယ်ညီက ပညာမျက်စိ (prajñā) ဖြင့် သတိပေးနှိုးဆော်သဖြင့် အဇမီဍ မျိုးနွယ်တော် မဟာရာဇာ ဓြတရာෂ္ဋရ သည် ခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် မိသားစုချစ်ခင်မှု၏ ချည်နှောင်မှုကြီးကို ချက်ချင်း ဖြတ်တောက်ကာ ညီတော်ညွှန်ပြသော မောက္ခလမ်းသို့ အိမ်မှ ထွက်ခွာသွား하였다။
Verse 30
पतिं प्रयान्तं सुबलस्य पुत्री पतिव्रता चानुजगाम साध्वी । हिमालयं न्यस्तदण्डप्रहर्षं मनस्विनामिव सत्सम्प्रहार: ॥ ३० ॥
ခင်ပွန်းသည် ဟိမလယသို့ ထွက်ခွာသွားသည်ကို မြင်၍ စုဗလ မင်း၏ သမီး၊ သာဓွီ ပတိဝရတာ ဂန္ဓာရီလည်း လိုက်ပါသွား하였다။ ဟိမလယသည် ဒဏ္ဍကို လက်ခံကာ သံန്യാസကို ခံယူသူများအတွက် ပျော်ရွှင်စရာဖြစ်ပြီး၊ သတ္တိရှိသူများအတွက် ရန်သူ၏ တကယ့်ထိုးနှက်မှုကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 31
अजातशत्रु: कृतमैत्रो हुताग्नि- र्विप्रान्नत्वा तिलगोभूमिरुक्मै: । गृहं प्रविष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यत्पितरौ सौबलीं च ॥ ३१ ॥
အဇာတရှတရု မဟာရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရ သည် မနက်ခင်းတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်၍ အဂ္နိဟောတရ ပြုလုပ်ကာ ဗြာဟ္မဏများကို ဦးညွှတ်ပြီး နှမ်း၊ စပါးအာဟာရ၊ နွား၊ မြေ၊ ရွှေတို့ဖြင့် ပူဇော်ကာ ဂုဏ်ပြု하였다။ ထို့နောက် အကြီးအကဲများကို ဝန်ဒနာပြုရန် နန်းတော်သို့ ဝင်သော်လည်း ဓြတရာଷ္ဋရနှင့် စုဗလသမီး ဂန္ဓာရီကို မတွေ့ရ။
Verse 32
तत्र सञ्जयमासीनं पप्रच्छोद्विग्नमानस: । गावल्गणे क्व नस्तातो वृद्धो हीनश्च नेत्रयो: ॥ ३२ ॥
စိတ်ပူပန်နေသော ယုဓိဋ္ဌိရ သည် အဲဒီမှာ ထိုင်နေသော စဉ္ဇယကို မေး하였다—“အို ဂာဝလ္ဂဏိ စဉ္ဇယာ! အသက်ကြီးပြီး မျက်စိမမြင်သော ကျွန်ုပ်တို့၏ ဦးလေး ဘယ်မှာလဲ?”
Verse 33
अम्बा च हतपुत्रार्ता पितृव्य: क्व गत: सुहृत् । अपि मय्यकृतप्रज्ञे हतबन्धु: स भार्यया । आशंसमान: शमलं गङ्गायां दु:खितोऽपतत् ॥ ३३ ॥
သားများဆုံးရှုံး၍ ဝမ်းနည်းနာကျင်နေသော မိခင် ဂန္ဓာရီ ဘယ်မှာလဲ? ကျွန်ုပ်တို့၏ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ဦးလေး ဗိဒုရ ဘယ်သို့သွားသနည်း? ကျွန်ုပ်သည် ကృతဃနနှင့် အဗိဗေကီ ဖြစ်နေသလား? သားမြေးနှင့် ဘంధုများဆုံးရှုံးသော ဓြတရာଷ္ဋရ သည် ကျွန်ုပ်၏ အပြစ်ကို ကြီးမားသည်ဟု ထင်ကာ ဝမ်းနည်းစွာ ဇနီးနှင့်အတူ ဂင်္ဂါမြစ်တွင် ခုန်ချ၍ အသက်စွန့်ခဲ့သလား?
Verse 34
पितर्युपरते पाण्डौ सर्वान्न: सुहृद: शिशून् । अरक्षतां व्यसनत: पितृव्यौ क्व गतावित: ॥ ३४ ॥
အဖေ ပဏ္ဍု ကွယ်လွန်သွားချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့အားလုံး ကလေးငယ်များသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ အဲဒီအခါ ဦးလေးနှစ်ဦးက အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သည်။ သူတို့သည် အမြဲတမ်း ကျွန်တော်တို့၏ အကျိုးလိုလားသူများ ဖြစ်သည်။ အို၊ ယခု သူတို့ ဘယ်သို့ သွားကြသနည်း?
Verse 35
सूत उवाच कृपया स्नेडहवैक्लव्यात्सूतो विरहकर्शित: । आत्मेश्वरमचक्षाणो न प्रत्याहातिपीडित: ॥ ३५ ॥
စူတဂိုစွာမီက ပြောသည်—ကရုဏာနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် စဉ္ဇယသည် ခွဲခွာခြင်းဒုက္ခဖြင့် နွမ်းနယ်ခဲ့သည်။ မိမိ၏သခင် ဓృతရာෂ္ဌရကို မမြင်ရသဖြင့် အလွန်ပင် ဝမ်းနည်းကာ မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရအား သင့်တော်စွာ မဖြေကြားနိုင်ခဲ့။
Verse 36
विमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां विष्टभ्यात्मानमात्मना । अजातशत्रुं प्रत्यूचे प्रभो: पादावनुस्मरन् ॥ ३६ ॥
သူသည် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် မျက်ရည်ကို သုတ်ပြီး ဉာဏ်ပညာဖြင့် စိတ်ကို တဖြည်းဖြည်း တည်ငြိမ်စေ하였다။ မိမိသခင် ဓృతရာෂ္ဌရ၏ ခြေတော်ကို အောက်မေ့လျက်၊ အဇာတရှတ္ရု မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရအား ပြန်လည်ဖြေကြားရန် စတင်하였다။
Verse 37
सञ्जय उवाच नाहं वेद व्यवसितं पित्रोर्व: कुलनन्दन । गान्धार्या वा महाबाहो मुषितोऽस्मि महात्मभि: ॥ ३७ ॥
စဉ္ဇယက ပြောသည်—အို ကုရုမျိုးရိုး၏ ဂုဏ်တော်၊ မဟာဗာဟု! သင်၏ ဦးလေးနှစ်ဦးနှင့် ဂန္ဓာရီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကျွန်ုပ် မသိပါ။ အို မင်းကြီး၊ ထို မဟာတ్మာတို့က ကျွန်ုပ်ကို လှည့်စားသွားကြသည်။
Verse 38
अथाजगाम भगवान् नारद: सहतुम्बुरु: । प्रत्युत्थायाभिवाद्याह सानुजोऽभ्यर्चयन्मुनिम् ॥ ३८ ॥
စဉ္ဇယသည် ထိုသို့ ပြောနေစဉ်၊ ဘုရား၏ အင်အားကြီးသော ဘက္တဖြစ်သည့် သီရိ နာရဒ မုနိသည် တုမ္ဗုရုနှင့်အတူ (တန်ပူရာ/ဗီဏာကို ကိုင်လျက်) ထိုနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။ မဟာရာဇ ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် ညီအစ်ကိုများသည် ထိုင်ခုံမှ ထ၍ ဦးညွှတ်နမಸ್ಕာရပြုကာ မုနိကို သင့်တော်သလို ပူဇော်ဧည့်ခံ하였다။
Verse 39
युधिष्ठिर उवाच नाहं वेद गतिं पित्रोर्भगवन् क्व गतावित: । अम्बा वा हतपुत्रार्ता क्व गता च तपस्विनी ॥ ३९ ॥
ယုဓိဋ္ဌိရ မင်းက ပြောသည်—“အို ဘဂဝန်၊ ကျွန်ုပ်၏ ဦးလေးနှစ်ပါးသည် ဘယ်သို့ သွားကြသည်ကို မသိပါ။ ထို့ပြင် သားအားလုံး ဆုံးရှုံး၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော တပသီ အဒေါ်လည်း ဘယ်သို့ သွားသည်ကို မတွေ့နိုင်ပါ”။
Verse 40
कर्णधार इवापारे भगवान् पारदर्शक: । अथाबभाषे भगवान् नारदो मुनिसत्तम: ॥ ४० ॥
သင်သည် အဆုံးမရှိသော သမုဒ္ဒရာ၌ သင်္ဘောခေါင်းဆောင်ကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ကျွန်ုပ်တို့ကို ဦးတည်ရာသို့ လမ်းညွှန်နိုင်ပါသည်။ ထိုသို့ မေးမြန်းခံရသဖြင့် မုနိအထွဋ်အမြတ် ဒေဝရ္ဩီ နာရဒ ဘဂဝန်က စတင်ဟောကြား하였다။
Verse 41
नारद उवाच मा कञ्चन शुचो राजन् यदीश्वरवशं जगत् । लोका: सपाला यस्येमे वहन्ति बलिमीशितु: । स संयुनक्ति भूतानि स एव वियुनक्ति च ॥ ४१ ॥
နာရဒက ပြောသည်—“ဓမ္မရှိသော မင်းကြီး၊ မည်သူ့အတွက်မျှ မဝမ်းနည်းပါနှင့်။ လောကသည် အမြင့်ဆုံးသခင်၏ အလိုတော်အောက်တွင် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါများနှင့် သူတို့၏ ခေါင်းဆောင်များသည် ကာကွယ်မှုရရန် ပူဇော်သက္ကာပြုကြသည်။ သူတော်တည်းက စုစည်းပေးပြီး သူတော်တည်းက ခွဲခွာစေသည်”။
Verse 42
यथा गावो नसि प्रोतास्तन्त्यां बद्धाश्च दामभि: । वाक्तन्त्यां नामभिर्बद्धा वहन्ति बलिमीशितु: ॥ ४२ ॥
နှာခေါင်းတွင် ကြိုးရှည်ချိတ်၍ ကြိုးချည်များဖြင့် ချည်ထားသော နွားသည် ထိန်းချုပ်ခံရသကဲ့သို့၊ လူသားတို့လည်း ဝေဒသတ်မှတ်ချက်များနှင့် အမည်အမျိုးမျိုး၏ ချည်နှောင်မှုကြောင့် ဘဂဝန်၏ အမိန့်ကို လိုက်နာရသည်။
Verse 43
यथा क्रीडोपस्कराणां संयोगविगमाविह । इच्छया क्रीडितु: स्यातां तथैवेशेच्छया नृणाम् ॥ ४३ ॥
ကစားသူက မိမိကစားပစ္စည်းများကို မိမိစိတ်ကြိုက် စုစည်းပြီး ပြန်လည်ခွဲခွာသကဲ့သို့၊ သခင်၏ အမြင့်ဆုံး အလိုတော်ကြောင့် လူသားတို့၏ တွေ့ဆုံခြင်းနှင့် ခွဲခွာခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 44
यन्मन्यसे ध्रुवं लोकमध्रुवं वा न चोभयम् । सर्वथा न हि शोच्यास्ते स्नेहादन्यत्र मोहजात् ॥ ४४ ॥
အို မင်းကြီး၊ အတ္တမန်ကို နိစ္စဟုယူဆသော်လည်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို အနိစ္စဟုယူဆသော်လည်း၊ သို့မဟုတ် အရာအားလုံးကို အပုဂ္ဂိုလ်ဘရဟ္မန်တရားတည်းဟုယူဆသော်လည်း၊ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းနှင့် ဝိညာဉ်၏ ရှင်းမပြနိုင်သော ပေါင်းစည်းမှုဟုယူဆသော်လည်း—ခွဲခွာခြင်း၏ ဝမ်းနည်းမှုသည် မောဟမှ ပေါက်ဖွားသော ချစ်ခြင်းကပ်လျက်မှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည်။
Verse 45
तस्माज्जह्यङ्ग वैक्लव्यमज्ञानकृतमात्मन: । कथं त्वनाथा: कृपणा वर्तेरंस्ते च मां विना ॥ ४५ ॥
ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ ကိုယ်တိုင်ကို မသိခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို စွန့်လွှတ်ပါ။ “ငါမရှိဘဲ အားနည်း၍ ဆင်းရဲသူတို့ ဘယ်လိုနေမလဲ” ဟု မစဉ်းစားပါနှင့်—သူတို့၏ အားကိုးရာမှာ ဘဂဝါန်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 46
कालकर्मगुणाधीनो देहोऽयं पाञ्चभौतिक: । कथमन्यांस्तु गोपायेत्सर्पग्रस्तो यथा परम् ॥ ४६ ॥
ဓာတ်ငါးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဤကိုယ်ခန္ဓာကြီးသည် ကာလ၊ ကမ္မနှင့် ဂုဏ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိပြီးသားဖြစ်သည်။ မြွေ၏ ပါးစပ်ထဲတွင် ကိုယ်တိုင်ကျရောက်နေသူက အခြားသူတို့ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မည်နည်း။
Verse 47
अहस्तानि सहस्तानामपदानि चतुष्पदाम् । फल्गूनि तत्र महतां जीवो जीवस्य जीवनम् ॥ ४७ ॥
လက်မရှိသူသည် လက်ရှိသူ၏ အစာဖြစ်ပြီး၊ ခြေမရှိသူသည် ခြေလေးချောင်းရှိသူ၏ အစာဖြစ်သည်။ အားနည်းသူသည် အားကောင်းသူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း—ယေဘုယျစည်းကမ်းမှာ သက်ရှိတစ်ခုသည် အခြားသက်ရှိတစ်ခု၏ အသက် (အစာ) ဖြစ်သည်။
Verse 48
तदिदं भगवान् राजन्नेक आत्मात्मनां स्वदृक् । अन्तरोऽनन्तरो भाति पश्य तं माययोरुधा ॥ ४८ ॥
ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ ဒုတိယမရှိသော တစ်ပါးတည်းသော ဘဂဝါန်ကိုသာ ကြည့်ရှုပါ။ သူသည် အတ္တများ၏ အတ္တဖြစ်၍ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသူဖြစ်သည်။ သူသည် အတွင်း၌လည်း အပြင်၌လည်း ထင်ရှားပြီး၊ မာယာ၏ အင်အားမျိုးစုံဖြင့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးသို့ ထင်ဟပ်ပြသသည်။
Verse 49
सोऽयमद्य महाराज भगवान् भूतभावन: । कालरूपोऽवतीर्णोऽस्यामभावाय सुरद्विषाम् ॥ ४९ ॥
အို မဟာရာဇာ၊ သတ္တဝါတို့ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်တော်မူသော ဘဂဝန် သရီကృష్ణ သည် ယနေ့ အရာအားလုံးကို မျိုလောင်သော ကာလရূপဖြင့် မြေပြင်သို့ ဆင်းသက်၍ ဒေဝတို့ကို မုန်းသူများကို ဖျက်ဆီးရန် လာတော်မူသည်။
Verse 50
निष्पादितं देवकृत्यमवशेषं प्रतीक्षते । तावद् यूयमवेक्षध्वं भवेद् यावदिहेश्वर: ॥ ५० ॥
ဘုရားရှင်သည် ဒေဝတို့အတွက် လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်ကို ပြီးစီးစေပြီး၊ ကျန်ရှိသေးသည့်အရာကို စောင့်မျှော်နေတော်မူသည်။ အီශ්ဝရ မြေပြင်ပေါ်ရှိနေသရွေ့ ပாண்டဝတို့လည်း စောင့်နေကြပါ။
Verse 51
धृतराष्ट्र: सह भ्रात्रा गान्धार्या च स्वभार्यया । दक्षिणेन हिमवत ऋषीणामाश्रमं गत: ॥ ५१ ॥
အို မင်းကြီး၊ သင်၏ ဦးလေး ဓೃತရာෂ്ട്ര သည် သူ၏ညီ ဝိဒုရ နှင့် ဇနီး ဂန္ဓာရီ တို့နှင့်အတူ ဟိမဝတ်တောင်တန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ ရှင်ရသီတို့၏ အာရှရမ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
Verse 52
स्रोतोभि: सप्तभिर्या वै स्वर्धुनी सप्तधा व्यधात् । सप्तानां प्रीतये नाना सप्तस्रोत: प्रचक्षते ॥ ५२ ॥
ထိုနေရာကို ‘စပ္တစရောတ’ ဟု ခေါ်ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာတွင် သန့်ရှင်းသော ဂင်္ဂါမြစ်သည် စီးကြောင်း ခုနစ်ခုအဖြစ် ခွဲထွက်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ မဟာရသီ ခုနစ်ပါး၏ ပျော်ရွှင်မှုအတွက် ဖြစ်သည်။
Verse 53
स्नात्वानुसवनं तस्मिन्हुत्वा चाग्नीन्यथाविधि । अब्भक्ष उपशान्तात्मा स आस्ते विगतैषण: ॥ ५३ ॥
စပ္တစရောတ ကမ်းနားတွင် ဓೃತရာෂ്ട್ರ သည် မနက်၊ မွန်းတည့်၊ ညနေ သုံးကြိမ် ရေချိုးကာ၊ စည်းကမ်းအတိုင်း အဂ္နိဟောတရ ပူဇော်ကာ၊ ရေကိုသာ သောက်စား၍ စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းစေပြီး၊ မိသားစုအပေါ် အလွန်အကျွံ ချစ်ခင်တွယ်တာမှုအပါအဝင် ဆန္ဒအားလုံးမှ ကင်းလွတ်ကာ နေထိုင်သည်။
Verse 54
जितासनो जितश्वास: प्रत्याहृतषडिन्द्रिय: । हरिभावनया ध्वस्तरज:सत्त्वतमोमल: ॥ ५४ ॥
အာသနနှင့် အသက်ရှုကို ထိန်းချုပ်၍ ပရတ်ယာဟာရဖြင့် အင်ဒြိယခြောက်ပါးကို အတွင်းသို့ ပြန်လှည့်သူသည် ဟရီကို စိတ်တည်ကာ ရဇစ်၊ သတ္တဝ၊ တမစ် မလင်ကို ဖျက်ဆီး၍ သန့်ရှင်းလာသည်။
Verse 55
विज्ञानात्मनि संयोज्य क्षेत्रज्ञे प्रविलाप्य तम् । ब्रह्मण्यात्मानमाधारे घटाम्बरमिवाम्बरे ॥ ५५ ॥
သူသည် ဗိဇ္ဈာနပါသော အတ္တမန်၌ စိတ်ကို ပေါင်းစည်းကာ၊ ထို့နောက် ခေတ္တရဇ္ဈန (ခန္ဓာကို သိသူ) ကို ဗြဟ္မန်၌ လျောကွယ်စေမည်—အိုးအတွင်းက အာကာသသည် မဟာအာကာသနှင့် ပေါင်းသကဲ့သို့။
Verse 56
ध्वस्तमायागुणोदर्को निरुद्धकरणाशय: । निवर्तिताखिलाहार आस्ते स्थाणुरिवाचल: । तस्यान्तरायो मैवाभू: सन्न्यस्ताखिलकर्मण: ॥ ५६ ॥
မာယာဂုဏ်တို့၏ လှိုင်းထန်မှု ပျက်စီးပြီးနောက်၊ အင်ဒြိယနှင့် စိတ်ကို တားဆီးကာ၊ အစာအာဟာရအားလုံးကို ရပ်တန့်၍ မလှုပ်မယှက် တောင်တန်းကဲ့သို့ တည်ငြိမ်နေမည်။ ကర్మအားလုံးကို စန്യാസထားသူအတွက် အတားအဆီး မဖြစ်ပါစေ။
Verse 57
स वा अद्यतनाद् राजन् परत: पञ्चमेऽहनि । कलेवरं हास्यति स्वं तच्च भस्मीभविष्यति ॥ ५७ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ ယနေ့မှ စ၍ ငါးရက်မြောက်နေ့တွင် သူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်မည်၊ ထိုကိုယ်သည် ပြာဖြစ်သွားမည်။
Verse 58
दह्यमानेऽग्निभिर्देहे पत्यु: पत्नी सहोटजे । बहि: स्थिता पतिं साध्वी तमग्निमनु वेक्ष्यति ॥ ५८ ॥
ခင်ပွန်း၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ယောဂမီးဖြင့် တဲအိမ်နှင့်အတူ လောင်ကျွမ်းနေစဉ်၊ အပြင်ဘက်တွင် ရပ်နေသော သစ္စာရှိ ဇနီးသည် ခင်ပွန်းကို စိတ်တည်ကြည့်ရှုကာ ထိုမီးထဲသို့ ဝင်ရောက်မည်။
Verse 59
विदुरस्तु तदाश्चर्यं निशाम्य कुरुनन्दन । हर्षशोकयुतस्तस्माद् गन्ता तीर्थनिषेवक: ॥ ५९ ॥
အို ကုရုနန္ဒန! ထိုအံ့ဩဖွယ်သတင်းကို ကြားသိသောအခါ ဝိဒုရသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ ရောနှောကာ၊ ထိုသန့်ရှင်းသော တီရ္ထဘုရားဖူးနေရာမှ တီရ္ထဝန်ဆောင်မှုအတွက် ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 60
इत्युक्त्वाथारुहत् स्वर्गं नारद: सहतुम्बुरु: । युधिष्ठिरो वचस्तस्य हृदि कृत्वाजहाच्छुच: ॥ ६० ॥
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် တုမ္ဗုရုနှင့်အတူ မဟာရိရှီ နာရဒသည် အာကာသလမ်းဖြင့် ဆွರ್ಗသို့ တက်ရောက်သွားသည်။ ယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုအမိန့်တော်ကို နှလုံး၌ ထား၍ ဝမ်းနည်းမှုအားလုံးကို စွန့်လွှတ်နိုင်하였다။
Frequently Asked Questions
Vidura withholds the Yadu-vināśa out of compassion and pastoral wisdom: he knows calamities arise by kāla without invitation, and premature disclosure would intensify the Pāṇḍavas’ grief without offering any practical remedy. This restraint exemplifies a sādhūnām ethic—speaking truth in a way that serves spiritual welfare—while also preserving narrative progression toward the later revelation of Kṛṣṇa’s departure.
Vidura diagnoses Dhṛtarāṣṭra’s condition—old age, dependence, and the humiliation of clinging to household security—and connects it to the universal force of kāla. He then prescribes decisive withdrawal from familial entanglement to pursue liberation, aligning with the Vedic trajectory of reducing obligations and cultivating God-dependence. The chapter portrays renunciation not as escapism but as timely realism grounded in self-knowledge and accountability.
Aryamā is an Āditya (solar deity) who temporarily assumes the function of Yamarāja during the period when Vidura—under Maṇḍūka Muni’s curse—enacts a śūdra role on earth. The mention clarifies cosmic administration (sthāna) and reinforces that even exalted offices operate through delegated order under the Supreme, paralleling Nārada’s later emphasis that all beings move under divine control.
Saptasrota is a sacred Himalayan region where the Gaṅgā divides into seven streams for the satisfaction of seven ṛṣis. In the chapter it serves as an archetypal tīrtha: a setting conducive to austerity, sense control, and meditation. Its sanctity underscores the Bhāgavata principle that holy geography supports inner transformation when paired with discipline and sincere renunciation.
Nārada reframes separation as a product of moha (illusory affection) by asserting that meeting and parting occur by the Supreme Lord’s will, with all beings bound by kāla, karma, and guṇa. By shifting Yudhiṣṭhira from a protector-centered anxiety (“how will they live without me?”) to God-centered intelligence (“all are maintained by Him”), Nārada restores spiritual equilibrium and prepares the king for the Bhāgavata’s unfolding account of divine withdrawal and worldly transition.