Adhyaya 8
Panchama SkandhaAdhyaya 831 Verses

Adhyaya 8

Bharata Mahārāja’s Attachment to a Deer and His Fall from Yoga

တောထဲတွင် လွတ်လပ်စွာနေထိုင်၍ စည်းကမ်းတကျ ဘဂဝန်ကို ပူဇော်နေသော ဘာရတမဟာရာဇာ၏ အကြောင်းကို ဆက်လက်ဖော်ပြပြီး၊ ဤအခန်းတွင် အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်စေသော လှည့်ကွက်ကို ပြသသည်။ မနက်ခင်း ဂဏ္ဍကီမြစ်တွင် ရေချိုးပြီး မန္တရားကို ဂါယနာနေစဉ်၊ အနီးရှိ ခြင်္သေ့ဟောက်သံကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် သမင်မ ကြောက်လန့်ကာ ခုန်လွှားရာတွင် ကိုယ်ဝန်ပျက်ပြီး သေဆုံးသွား၍ သမင်ကလေးသည် မြစ်ရေထဲတွင် လွင့်မျောနေသည်။ ကရုဏာကြောင့် ဘာရတက ကယ်တင်သော်လည်း၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုသည် ပိုင်ဆိုင်လိုသည့် ချစ်ခြင်းသို့ ပြောင်းလဲကာ အစာကျွေး၊ ကာကွယ်၊ လက်ဖြင့်ပွတ်သပ်၊ ချီတင်ကာ အမြဲစောင့်ကြည့်နေသဖြင့် နိယမနှင့် ဘဂဝန်ပူဇော်မှုကို တဖြည်းဖြည်း လျစ်လျူရှုလာသည်။ သမင်ပျောက်သွားသောအခါ စိတ်က မတည်ငြိမ်ဘဲ ဝမ်းနည်းမြည်တမ်းကာ ခြေရာများကို အလွန်အမင်း ချီးမြှောက်၍ လကိုပါ အဓိပ္ပါယ်တင်ကာ စွဲလမ်းမှုက ဗုဒ္ဓိကို မျက်ကွယ်စေကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ သုကဒေဝက ဤကျဆုံးမှုသည် ကမ္မကြောင့်ဖြစ်ပြီး ယခင်လွတ်လပ်မှုရှိသော်လည်း မမှန်သော သင်္ဂကြောင့် လျှို့ဝှက်သော ဝါသနာများ ပြန်နိုးလာခြင်းဟု ခွဲခြမ်းပြသည်။ သေချိန်တွင် စိတ်သည် သမင်ပေါ်တွင် တည်ကာ သမင်ကိုယ်ခန္ဓာရသော်လည်း ယခင် ဘက္တိကြောင့် မှတ်ဉာဏ်ကို ထိန်းထားနိုင်သည်။ နောင်တရသော ဘာရတသည် မကောင်းသော ပေါင်းသင်းမှုကို ရှောင်ကာ သာလာဂြာမ အနီးဝန်းကျင်သို့ ပြန်သွားပြီး သေခြင်းကို စောင့်ကာ နောက်အခန်းတွင် သန့်စင်မှုနှင့် လူဘဝသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ကာ သာသနာရေး လိုက်စားမည့် အစပြုချက်ကို ခင်းကျင်းထားသည်။

Shlokas

Verse 1

श्रीशुक उवाच एकदा तु महानद्यां कृताभिषेकनैयमिकावश्यको ब्रह्माक्षरमभिगृणानो मुहूर्तत्रयमुदकान्त उपविवेश ॥ १ ॥

သီရိ ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက ဆက်လက်မိန့်ကြားသည်—အို မင်းကြီး၊ တစ်နေ့တွင် မဟာရာဇာ ဘရတသည် မနက်ခင်း နိတျယကမ္မများ—အညစ်အကြေးစွန့်ခြင်း၊ ဆီးစွန့်ခြင်းနှင့် ရေချိုးခြင်း—ကို ပြီးစီးပြီးနောက် မဟာမြစ် ဂဏ္ဍကီ၏ ကမ်းနားတွင် ခဏတာ ထိုင်ကာ ‘အိုမ်’ (ပရဏဝ) ဖြင့် စတင်သော ဘြဟ္မာက္ခရ မန္တရကို ဂျပ်ဆိုလေသည်။

Verse 2

तत्र तदा राजन् हरिणी पिपासया जलाशयाभ्याशमेकैवोपजगाम ॥ २ ॥

အို မင်းကြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ဘရတ မဟာရာဇာသည် မြစ်ကမ်းနားတွင် ထိုင်နေစဉ် ရေငတ်လွန်သော သမင်မတစ်ကောင်သည် တစ်ကောင်တည်း ရေသောက်ရန် ရေအိုင်အနီးသို့ လာရောက်하였다။

Verse 3

तया पेपीयमान उदके तावदेवाविदूरेण नदतो मृगपतेरुन्नादो लोकभयङ्कर उदपतत् ॥ ३ ॥

မိခင်သမင်မသည် ရေကို စိတ်ကျေနပ်စွာ သောက်နေစဉ် အနီးကပ်နေသော ခြင်္သေ့၏ အလွန်ကျယ်လောင်သော ဟိန်းသံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ထိုအသံသည် သတ္တဝါအားလုံးကို ကြောက်ရွံ့စေပြီး သမင်မလည်း ကြားလိုက်သည်။

Verse 4

तमुपश्रुत्य सा मृगवधू: प्रकृतिविक्लवा चकितनिरीक्षणा सुतरामपिहरिभयाभिनिवेशव्यग्रहृदया पारिप्लवद‍ृष्टिरगततृषा भयात् सहसैवोच्चक्राम ॥ ४ ॥

ထိုဟိန်းသံကို ကြားသည့်အခါ သမင်မသည် သဘာဝအားဖြင့် သတ်ဖြတ်ခံရမည်ကို ကြောက်ရွံ့နေသူဖြစ်၍ အလွန်တုန်လှုပ်ကာ သံသယဖြင့် အရပ်ရပ်ကို ကြည့်လေသည်။ ခြင်္သေ့ကြောက်စိတ်ကြောင့် နှလုံးသား မငြိမ်မသက်ဖြစ်ပြီး မျက်လုံးများ လှုပ်ရှားလေသည်။ ရေမသောက်အောင်မပြည့်သေးသော်လည်း ကြောက်လန့်၍ ချက်ချင်း မြစ်ကို ခုန်ကူးသွားသည်။

Verse 5

तस्या उत्पतन्त्या अन्तर्वत्‍न्या उरुभयावगलितो योनिनिर्गतो गर्भ: स्रोतसि निपपात ॥ ५ ॥

ကြောက်ရွံ့၍ ခုန်သည့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သမင်မသည် အလွန်ကြောက်လန့်သဖြင့် သားကလေးသည် ဝမ်းမှ လျှောထွက်ကာ မြစ်ရေစီးထဲသို့ ကျသွားသည်။

Verse 6

तत्प्रसवोत्सर्पणभयखेदातुरा स्वगणेन वियुज्यमाना कस्याञ्चिद्दर्यां कृष्णसारसती निपपाताथ च ममार ॥ ६ ॥

ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ပင်ပန်းနာကျင်မှုကြောင့် အားနည်းကာ၊ မိမိအုပ်စုမှ ခွဲခွာသွားသော အနက်ရောင်သမင်မသည် မြစ်ကိုကူးပြီးနောက် အလွန်စိတ်ဆင်းရဲလေသည်။ ထို့နောက် ဂူတစ်ခုထဲသို့ လဲကျကာ ချက်ချင်း သေဆုံးသွားသည်။

Verse 7

तं त्वेणकुणकं कृपणं स्रोतसानूह्यमानमभिवीक्ष्यापविद्धं बन्धुरिवानुकम्पया राजर्षिर्भरत आदाय मृतमातरमित्याश्रमपदमनयत् ॥ ७ ॥

မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ထိုင်နေသော ရာဇဋ္ဌိ ဘရတသည် မိခင်မရှိဘဲ ရေစီးနှင့်အတူ မျောနေသော သမင်ကလေးငယ်ကို မြင်သည်။ ထိုကိုမြင်၍ သူ၏နှလုံးသားတွင် ကြင်နာသနားမှု ကြီးမားစွာ ပေါ်ထွက်လာသည်။ စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေကဲ့သို့ သူသည် လှိုင်းများထဲမှ ကယ်တင်ကာ အာရှ్రమသို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်။

Verse 8

तस्य ह वा एणकुणक उच्चैरेतस्मिन् कृतनिजाभिमानस्याहरहस्तत्पोषणपालनलालनप्रीणनानुध्यानेनात्मनियमा: सहयमा: पुरुषपरिचर्यादय एकैकश: कतिपयेनाहर्गणेन वियुज्यमाना: किल सर्व एवोदवसन् ॥ ८ ॥

တဖြည်းဖြည်း မဟာရာဇာ ဘရတသည် သမင်ကလေးကို အလွန်ချစ်ခင်လာ하였다။ မြက်ပေး၍ မွေးမြူကာ ထိန်းသိမ်းပြီး ကျားစသည့် တိရစ္ဆာန်ကြမ်းများမှ ကာကွယ်하였다။ ယားယံလျှင် နူးညံ့စွာ လက်ဖြင့်ပွတ်သပ်၍ သက်သာစေကာ ချစ်ခြင်းဖြင့် နမ်းလည်းနမ်း하였다။ သမင်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်သည့် အလွန်အကျွံအာရုံကြောင့် ယမ-နိယမ စည်းကမ်းများနှင့် ဘဂဝန်ကို ပူဇော်ခြင်းကို မေ့လျော့သွားပြီး ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဝိညာဉ်ရေးတိုးတက်မှုကိုပါ မေ့သွား하였다။

Verse 9

अहो बतायं हरिणकुणक: कृपण ईश्वररथचरणपरिभ्रमणरयेण स्वगणसुहृद् बन्धुभ्य: परिवर्जित: शरणं च मोपसादितो मामेव मातापितरौ भ्रातृज्ञातीन् यौथिकांश्चैवोपेयाय नान्यं कञ्चन वेद मय्यतिविस्रब्धश्चात एव मया मत्परायणस्य पोषणपालनप्रीणनलालनमनसूयुनानुष्ठेयं शरण्योपेक्षादोषविदुषा ॥ ९ ॥

အို… သနားစရာ သမင်ကလေးဤသည်မှာ ကာလ၏အင်အား—အမြင့်ဆုံးဘုရား၏ အမိန့်အောက်ရှိ အရာ—ကြောင့် မိမိအုပ်စု၊ မိတ်ဆွေ၊ ဆွေမျိုးတို့မှ ကွာကွာလွဲလွဲ ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်ထံသို့သာ ခိုလှုံလာသည်။ ၎င်းသည် ကျွန်ုပ်ကို မိဘ၊ ညီအစ်ကို၊ ဆွေမျိုးဟု ထင်မှတ်ကာ ကျွန်ုပ်ပေါ် အပြည့်အဝ ယုံကြည်၍ အခြားသူကို မသိ။ ထို့ကြောင့် မနာလိုမဖြစ်ဘဲ ၎င်းကို မွေးမြူကာကွယ်၍ ပျော်ရွှင်စေပြီး လက်လှမ်းမီသမျှ လာလျောရမည်; ခိုလှုံလာသူကို လျစ်လျူရှုခြင်းသည် ကြီးမားသောအပြစ်ဖြစ်သည်။

Verse 10

नूनं ह्यार्या: साधव उपशमशीला: कृपणसुहृद एवंविधार्थे स्वार्थानपि गुरुतरानुपेक्षन्ते ॥ १० ॥

အမှန်တကယ် အာရျာနှင့် သာဓုတို့သည် စိတ်ငြိမ်းချမ်းပြီး ဒုက္ခခံစားနေသော သတ္တဝါများအပေါ် ကရုဏာရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ ခိုလှုံလာသူကို ကာကွယ်ရန် မိမိ၏ အရေးကြီးသော ကိုယ်ပိုင်အကျိုးကိုတောင် လျစ်လျူရှုနိုင်ကြသည်။

Verse 11

इति कृतानुषङ्ग आसनशयनाटनस्‍नानाशनादिषु सह मृगजहुना स्‍नेहानुबद्धहृदय आसीत् ॥ ११ ॥

သမင်ကလေးအပေါ် အလွန်အကျွံချိတ်ဆက်မှုကြောင့် မဟာရာဇာ ဘရတသည် ၎င်းနှင့်အတူ ထိုင်၊ အိပ်၊ လမ်းလျှောက်၊ ရေချိုး၊ အစာစားတောင် လုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏နှလုံးသားသည် သမင်ကလေးအပေါ် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ချည်နှောင်ခံရ하였다။

Verse 12

कुशकुसुमसमित्पलाशफलमूलोदकान्याहरिष्यमाणो वृकसालावृकादिभ्यो भयमाशंसमानो यदा सह हरिणकुणकेन वनं समाविशति ॥ १२ ॥

မဟာရာဇာ ဘရတသည် ကုရှမြက်၊ ပန်း၊ မီးဖိုသစ်တုံး၊ အရွက်၊ အသီး၊ အမြစ်နှင့် ရေတို့ကို စုဆောင်းရန် တောထဲဝင်သည့်အခါ ခွေး၊ မြေခွေး၊ ကျား စသည့် ကြမ်းတမ်းသော တိရစ္ဆာန်များက သမင်ကလေးကို သတ်မလားဟု ကြောက်ရွံ့하였다။ ထို့ကြောင့် တောထဲဝင်တိုင်း သမင်ကလေးကို အမြဲတမ်း အတူခေါ်သွား하였다။

Verse 13

पथिषु च मुग्धभावेन तत्र तत्र विषक्तमतिप्रणयभरहृदय: कार्पण्यात्स्कन्धेनोद्वहति एवमुत्सङ्ग उरसि चाधायोपलालयन्मुदं परमामवाप ॥ १३ ॥

လမ်းခရီးတွင် ထိုသမင်ကလေး၏ ကလေးဆန်သော အပြုအမူများကြောင့် မဟာရာဇ ဘရတသည် အလွန်ချစ်ခင်မောဟဖြစ်၍ စိတ်က မကြာခဏ ထိုကလေးသမင်ပေါ်တွင် ကပ်လျက်နေ하였다။ မေတ္တာပြည့်ဝသောနှလုံးသားကြောင့် ကရုဏာဖြင့် ပခုံးပေါ်တင်၍ သယ်ဆောင်တတ်သည်။ တခါတရံ ပေါင်ပေါ်တင်၊ အိပ်ချိန်တွင် ရင်ဘတ်ပေါ်တင်ကာ နူးညံ့စွာ လှုပ်ရှားလျက် လိုလားသဖြင့် အမြင့်မားဆုံး ပီတိကို ခံစားရသည်။

Verse 14

क्रियायां निर्वर्त्यमानायामन्तरालेऽप्युत्थायोत्थाय यदैनमभिचक्षीत तर्हि वाव स वर्षपति: प्रकृतिस्थेन मनसा तस्मा आशिष आशास्ते स्वस्ति स्ताद्वत्स ते सर्वत इति ॥ १४ ॥

မဟာရာဇ ဘရတသည် ဘုရားကို ပူဇော်နေစဉ် သို့မဟုတ် အခမ်းအနားကိစ္စတစ်ခုကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်တွင်ပင် အလုပ်မပြီးသေးသော်လည်း အကြားအကြား ထ၍ ထ၍ သမင်ကလေး ဘယ်မှာရှိသနည်းဟု ကြည့်တတ်သည်။ သမင်ကလေး အေးချမ်းစွာရှိနေသည်ကို မြင်လျှင် စိတ်နှလုံးတည်ငြိမ်ပျော်ရွှင်ကာ “ချစ်သောကလေးရေ၊ အရာရာ၌ ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာရှိပါစေ” ဟု ကောင်းချီးပေးသည်။

Verse 15

अन्यदा भृशमुद्विग्नमना नष्टद्रविण इव कृपण: सकरुणमतितर्षेण हरिणकुणक विरहविह्वलहृदयसन्तापस्तमेवानुशोचन् किल कश्मलं महदभिरम्भित इति होवाच ॥ १५ ॥

တခါတရံ ဘရတ မဟာရာဇသည် သမင်ကလေးကို မမြင်ရသည့်အခါ စိတ်သည် အလွန်တုန်လှုပ်ကာ မငြိမ်မသက်ဖြစ်လာသည်။ ရတနာကို ရပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုံးရှုံးသွားသော ကပ်စီးနည်းသူကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းပူဆွေးသည်။ သမင်ကလေးနှင့် ခွဲခွာရခြင်းကြောင့် နှလုံးသားပူလောင်ကာ ကရုဏာနှင့် ပြင်းထန်သောတမ်းတမှုဖြင့် ငိုကြွေးလျက် မောဟဖုံးလွှမ်းပြီး ထိုသို့ ပြောဆို하였다။

Verse 16

अपि बत स वै कृपण एणबालको मृतहरिणीसुतोऽहो ममानार्यस्य शठकिरातमतेरकृतसुकृतस्य कृतविस्रम्भ आत्मप्रत्ययेन तदविगणयन् सुजन इवागमिष्यति ॥ १६ ॥

“အို… သနားစရာ သမင်ကလေး၊ မိခင်က သေဆုံးသွားပြီ။ အို… ငါက မအရည်အချင်းမရှိသူ၊ ငါ့စိတ်က လှည့်စားမှုနဲ့ ကြမ်းတမ်းမှု ပြည့်နေတဲ့ လိမ္မာကောက်ကျစ်သော မုဆိုးလိုပဲ; ကောင်းမှုလည်း မရှိ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီကလေးက ငါ့ကို ယုံကြည်ခဲ့တယ်။ ငါ့မယုံကြည်မှုကို မတွက်မိဘဲ စေတနာကောင်းသူလို၊ သူ့ယုံကြည်ချက်အပေါ် မူတည်ပြီး ပြန်လာမလား?”

Verse 17

अपि क्षेमेणास्मिन्नाश्रमोपवने शष्पाणि चरन्तं देवगुप्तं द्रक्ष्यामि ॥ १७ ॥

“အို… ဒီအာရှရမ်ဥယျာဉ်ထဲမှာ သူ့ကို ပြန်လည် အေးချမ်းစွာ မြင်ရမလား—ဘုရား၏ကာကွယ်မှုအောက်မှာ ကျားတို့စသည့် တိရစ္ဆာန်များကို မကြောက်ဘဲ နူးညံ့သော မြက်ကို စားသွားလာနေသည့်သူကို?”

Verse 18

अपि च न वृक: सालावृकोऽन्यतमो वा नैकचर एकचरो वा भक्षयति ॥ १८ ॥

ကျွန်ုပ်မသိပါ; ထိုသမင်ကလေးကို ဝံပုလွေ သို့မဟုတ် ခွေး၊ အုပ်စုလိုက်လှည့်လည်သော တောဝက်များ၊ သို့မဟုတ် တစ်ယောက်တည်းသွားလာသော ကျားက စားသွားနိုင်သည်။

Verse 19

निम्‍लोचति ह भगवान् सकलजगत्क्षेमोदयस्त्रय्यात्माद्यापि मम न मृगवधून्यास आगच्छति ॥ १९ ॥

အိုမင်း! ကမ္ဘာလောက၏ ချမ်းသာတိုးတက်မှုကို ဖြစ်စေသော၊ ဝေဒသဘောတရား၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ဖြစ်သော ဘုရားသခင် နေမင်းသည် ယခု ဝင်လျက်ရှိသည်; သို့သော် မိခင်သေပြီးနောက် ကျွန်ုပ်ကို ယုံကြည်ခဲ့သော သမင်မလေးသည် မပြန်လာသေး။

Verse 20

अपिस्विदकृतसुकृतमागत्य मां सुखयिष्यति हरिणराजकुमारो विविधरुचिरदर्शनीयनिजमृगदारकविनोदैरसन्तोषं स्वानामपनुदन् ॥ २० ॥

မင်းသားတစ်ပါးလို သမင်ကလေးက ပြန်လာပြီး ကျွန်ုပ်ကို ပျော်ရွှင်စေမလား? ဘယ်အချိန်မှာ သူ့ရဲ့ လှပစွာမြင်သာတဲ့ ကစားပွဲများနဲ့ ကိုယ်ပိုင်အပြုအမူတွေကို ပြန်ပြပြီး ကျွန်ုပ်ရဲ့ နာကျင်နေတဲ့ နှလုံးကို သက်သာစေမလဲ? အမှန်တကယ် ကျွန်ုပ်မှာ ကုသိုလ်နည်းလို့ပဲ; မဟုတ်ရင် အခုလောက်ဆို ပြန်လာပြီးသားဖြစ်မယ်။

Verse 21

क्ष्वेलिकायां मां मृषासमाधिनाऽऽमीलितदृशं प्रेमसंरम्भेण चकितचकित आगत्य पृषदपरुषविषाणाग्रेण लुठति ॥ २१ ॥

အိုမင်း! ကစားနေစဉ် သမင်ကလေးက ကျွန်ုပ်ကို မျက်စိပိတ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို သမာဓိဝင်သလို ဟန်ဆောင်နေတာကို မြင်တော့ အချစ်ကနေ ပေါက်လာတဲ့ စိတ်ကောက်မှုကြောင့် တုန်လှုပ်တုန်လှုပ်နဲ့ နီးလာပြီး ရေစက်လို နူးညံ့တဲ့ ချိုအဖျားနဲ့ ကြောက်ကြောက်နဲ့ ကျွန်ုပ်ကို ထိတတ်သည်။

Verse 22

आसादितहविषि बर्हिषि दूषिते मयोपालब्धो भीतभीत: सपद्युपरतरास ऋषिकुमारवदवहितकरणकलाप आस्ते ॥ २२ ॥

ကျွန်ုပ်က ယဇ်ပူဇော်ပစ္စည်း들을 ကုရှာမြက်ပေါ်တင်သည့်အခါ သမင်ကလေးက ကစားရင်း သွားနဲ့ ထိပြီး အညစ်အကြေးဖြစ်စေတတ်သည်။ ကျွန်ုပ်က တွန်းဖယ်ပြီး ဆူမိလျှင် သူက ချက်ချင်းကြောက်ပြီး ရှင်တော်သားကလေးလို အင်္ဒြိယများကို ထိန်းကာ မလှုပ်မယှက် ထိုင်နေပြီး ကစားတာရပ်တတ်သည်။

Verse 23

किं वा अरे आचरितं तपस्तपस्विन्यानया यदियमवनि: सविनयकृष्णसारतनयतनुतरसुभगशिवतमाखरखुरपदपङ्क्तिभिर्द्रविणविधुरातुरस्य कृपणस्य मम द्रविणपदवीं सूचयन्त्यात्मानं च सर्वत: कृतकौतुकं द्विजानां स्वर्गापवर्गकामानां देवयजनं करोति ॥ २३ ॥

ဤသို့ အရူးတစ်ယောက်ကဲ့သို့ ပြောဆိုပြီးနောက် မဟာရာဇာ ဘရတသည် ထ၍ အပြင်သို့ ထွက်သွား하였다။ မြေပြင်ပေါ်ရှိ သမင်၏ ခြေရာများကို မြင်လျှင် ချစ်ခြင်းဖြင့် ချီးမွမ်းကာ—“အို မကောင်းကံ ဘရတရေ၊ ငါ၏ တပစ်သည် သေးငယ်လှ၏။ ဤမြေကြီးကပင် ကြီးမားသော တပစ်ကို ကျင့်သဖြင့်သာ မင်္ဂလာအလွန်၊ နူးညံ့၍ လှပသော ကృష్ణသာရ သမင်ကလေး၏ သေးသေးလေး ခြေခွာရာများသည် ဤမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တန်းစီ၍ ထင်ရှားနေသည်။ ဤခြေရာတန်းသည် သမင်ကို ဆုံးရှုံး၍ ဆင်းရဲသွားသော ငါ့အား တောထဲ၌ ၎င်းသွားရာလမ်းနှင့် ငါ၏ ပျောက်ဆုံး ‘ဥစ္စာ’ ကို ပြန်လည်ရယူရာလမ်းကို ညွှန်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤမြေသည် ကောင်းကင်သို့မဟုတ် မောက္ခကို လိုလားသော ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် ဒေဝယဇ္ဉ ပြုလုပ်ရန် သင့်တော်သော နေရာဖြစ်လာသည်” ဟု ဆို하였다။

Verse 24

अपिस्विदसौ भगवानुडुपतिरेनं मृगपतिभयान्मृतमातरं मृगबालकं स्वाश्रमपरिभ्रष्टमनुकम्पया कृपणजनवत्सल: परिपाति ॥ २४ ॥

ဒုက္ခသည်တို့ကို ချစ်ခင်သော ဥဒုပတိ—လ—သည် ခြင်္သေ့ကြောက်၍ မိခင်မဲ့ကာ အာရှရမ်မှ လမ်းလွဲသွားသော ငါ့သမင်ကလေးကို သိပြီး ကရုဏာဖြင့် မိမိအနီး၌ အကာအကွယ်ပေးကာ ကာကွယ်ထားသလော?

Verse 25

किं वाऽऽत्मजविश्लेषज्वरदवदहनशिखाभिरुपतप्यमानहृदयस्थलनलिनीकं मामुपसृतमृगीतनयं शिशिरशान्तानुरागगुणितनिजवदनसलिलामृतमयगभस्तिभि: स्वधयतीति च ॥ २५ ॥

သို့မဟုတ် သားကွာခြားမှု၏ ဖျားနာမှုကဲ့သို့သော တောမီးလောင်ရာ မီးလျှံများကြောင့် လောင်ကျွမ်းနေသော ငါ့နှလုံးသားပန်းကန်ကို မြင်၍၊ ငါ့အနီးသို့ ရောက်လာသော သမင်ကလေးကြောင့် လသည် မိမိ၏ အေးမြသော ရောင်ခြည်များ—မျက်နှာရေ၏ အမృతကဲ့သို့—ဖြင့် ငါ့ကို စိုစွတ်စေကာ၊ ဖျားနာနေသော မိတ်ဆွေကို မိတ်ဆွေက ရေဖျန်းသကဲ့သို့ ငါ့ကို သက်သာစေသလော?

Verse 26

एवमघटमानमनोरथाकुलहृदयो मृगदारकाभासेन स्वारब्धकर्मणा योगारम्भणतो विभ्रंशित: स योगतापसो भगवदाराधनलक्षणाच्च कथमितरथा जात्यन्तर एणकुणक आसङ्ग: साक्षान्नि:श्रेयसप्रतिपक्षतया प्राक्परित्यक्तदुस्त्यजहृदयाभिजातस्य तस्यैवमन्तरायविहत योगारम्भणस्य राजर्षेर्भरतस्य तावन्मृगार्भकपोषणपालनप्रीणनलालनानुषङ्गेणाविगणयत आत्मानमहिरिवाखुबिलं दुरतिक्रम: काल: करालरभस आपद्यत ॥ २६ ॥

ရှရီရှုကဒေဝ ဂိုஸ்வာမီက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဤသို့ သမင်ကလေး၏ ပုံသဏ္ဍာန်ဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသော ထိန်းမနိုင်သော ဆန္ဒကြောင့် ဘရတ၏ နှလုံးသားသည် လှုပ်ရှားကာ ရှုပ်ထွေးသွား하였다။ အတိတ်က ကမ္မ၏ အကျိုးကြောင့် သူသည် ယောဂကျင့်စဉ်၊ တပစ်နှင့် ဘဂဝန်အား ပူဇော်ခြင်း၏ လက္ခဏာများမှ လျှောကျသွား하였다။ အကယ်၍ အတိတ်က ကမ္မမရှိခဲ့လျှင်၊ နိဿရေယသ လမ်းကြောင်း၏ အတားအဆီးဟု သိ၍ သားနှင့် မိသားစုဆက်ဆံရေးကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သူက အခြားဇာတိ၏ သမင်ကလေးတစ်ကောင်ပေါ် မည်သို့ အလွန်အမင်း အာသက်သွားနိုင်မည်နည်း။ ကမ္မအာဏာကြောင့် သူသည် သမင်ကလေးကို အစာကျွေးခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပျော်ရွှင်စေခြင်း၊ လက်လှမ်းမီ လှုပ်ရှားလှုပ်ရှား ချစ်ခင်လှုပ်ရှားခြင်းတို့တွင် မျောပါကာ မိမိ၏ အာတ്മဟိတကို မတွက်မိတော့하였다။ ထို့နောက် အချိန်တန်သော် မလွတ်မြောက်နိုင်သော မရဏ—ကြွက်တူးထားသော အပေါက်ထဲသို့ ဝင်လာသော အဆိပ်မြွေကဲ့သို့—ကြောက်မက်ဖွယ် အရှိန်ဖြင့် သူ့ရှေ့တွင် ပေါ်လာ하였다။

Verse 27

तदानीमपि पार्श्ववर्तिनमात्मजमिवानुशोचन्तमभिवीक्षमाणो मृग एवाभिनिवेशितमना विसृज्य लोकमिमं सह मृगेण कलेवरं मृतमनु न मृतजन्मानुस्मृतिरितरवन्मृगशरीरमवाप ॥ २७ ॥

သေဆုံးချိန်တွင် ဘုရင်သည် သမင်ကလေးက မိမိဘေးတွင် ထိုင်ကာ မိမိ၏သားကဲ့သို့ ဝမ်းနည်းငိုကြွေးနေသည်ကို မြင်하였다။ ဘုရင်၏ စိတ်သည် သမင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ပင် စွဲမြဲနေသဖြင့်—ကృష్ణသတိမရှိသူများကဲ့သို့—သူသည် ဤလောက၊ ထိုသမင်နှင့် မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်ကာ သေပြီးနောက် သမင်ကိုယ်ခန္ဓာကို ရရှိ하였다။ သို့သော် အထူးကောင်းကျိုးတစ်ခုရှိသည်—လူ့ကိုယ်ခန္ဓာဆုံးရှုံးပြီး သမင်ကိုယ်ခန္ဓာရသော်လည်း အတိတ်ဘဝ၏ ဖြစ်ရပ်များကို မမေ့လျော့ခဲ့သည်။

Verse 28

तत्रापि ह वा आत्मनो मृगत्वकारणं भगवदाराधनसमीहानुभावेनानुस्मृत्य भृशमनुतप्यमान आह ॥ २८ ॥

သမင်ကိုယ်ခန္ဓာ၌ရှိသော်လည်း ဘရတမဟာရာဇာသည် ယခင်ဘဝ၌ ဘဂဝန်အား တင်းကျပ်စွာ ဘက္တိဖြင့် အာရాధနာပြုခဲ့သည့် အာနုဘော်ကြောင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာရရှိရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို နားလည်နိုင်하였다။ အတိတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်ကို သတိရကာ အမြဲနောင်တရ၍ ဤသို့ ပြော하였다။

Verse 29

अहो कष्टं भ्रष्टोऽहमात्मवतामनुपथाद्यद्विमुक्तसमस्तसङ्गस्य विविक्तपुण्यारण्यशरणस्यात्मवत आत्मनि सर्वेषामात्मनां भगवति वासुदेवे तदनुश्रवणमननसङ्कीर्तनाराधनानुस्मरणाभियोगेनाशून्यसकलयामेन कालेन समावेशितं समाहितं कार्त्स्‍न्येन मनस्तत्तु पुनर्ममाबुधस्यारान्मृगसुतमनु परिसुस्राव ॥ २९ ॥

အို၊ ဘယ်လောက်ဒုက္ခပါလဲ! ငါသည် အတ္တမသိသူတို့၏ လမ်းမှ ကျဆင်းသွားပြီ။ အပေါင်းအသင်းကပ်လှမ်းမှုအားလုံးကို စွန့်၍ သန့်ရှင်းသော တိတ်ဆိတ်သစ်တောကို အားကိုးကာ စိတ်နှင့် အင်္ဂါရပ်များကို ထိန်းချုပ်ပြီး ဝါစုဒေဝအား နားထောင်ခြင်း၊ စဉ်းစားခြင်း၊ ကီတန်ဆိုခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်း၊ သတိရခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်မရွေး စိတ်ကို လုံးဝလိမ္မာစွာ လီနစေခဲ့သည်။ သို့သော် ငါ့မိုက်မဲမှုကြောင့် စိတ်သည် သမင်ကလေးပေါ် ပြန်လည်ကပ်လှမ်းသွား၍ သမင်ကိုယ်ခန္ဓာရပြီး ဘက္တိကျင့်စဉ်မှ အလွန်ဝေးကွာသွားသည်။

Verse 30

इत्येवं निगूढनिर्वेदो विसृज्य मृगीं मातरं पुनर्भगवत्क्षेत्रमुपशमशीलमुनिगणदयितं शालग्रामं पुलस्त्यपुलहाश्रमं कालञ्जरात्प्रत्याजगाम ॥ ३० ॥

ဤသို့ အတွင်းသိမ်မွေ့သော နောင်တနှင့် လောကီအရာအားလုံးမှ ကင်းလွတ်လာပြီးနောက် ကာလန်ဂျရ တောင်တွင် သမင်မိခင်ကို ထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘဂဝန်၏ သန့်ရှင်းရာနေရာ ရှာလဂရမ်နှင့် ပုလස්တျ-ပုလဟ အာရှရမ်သို့ ပြန်သွား하였다။

Verse 31

तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षमाणः सङ्गाच्च भृशमुद्विग्नः । आत्मसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्वनिमित्तावसानमेव ॥ गणयन्मृगशरीरं तीर्थोदकक्लिन्नमुत्ससर्ज ॥ ३१ ॥

အာရှရမ်၌ နေထိုင်ကာ အချိန်ကို စောင့်မျှော်ပြီး မကောင်းသောပေါင်းသင်းမှုကို အလွန်သတိထား하였다။ အတိတ်ကို မည်သူ့ကိုမျှ မဖော်ပြဘဲ အရွက်ခြောက်နှင့် မြက်ခြောက်တို့သာ စားသောက်ခဲ့သည်။ သူသည် တကယ်တမ်း တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်၊ ပရမာတ္မာက သူ၏ အဖော်ဖြစ်သည်။ သမင်ဖြစ်မှု၏ အဆုံးကိုသာ စောင့်ရင်း ထိုသန့်ရှင်းသော တီရ္ထ၌ ရေချိုးပြီး နောက်ဆုံး သမင်ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်하였다။

Frequently Asked Questions

The lion’s roar functions as a catalyst of kāla (time), precipitating an event that draws Bharata’s compassion into a new object of attachment. The miscarriage and death create an apparently “innocent” scenario where dhayā (mercy) is natural; yet the narrative demonstrates that even virtuous impulses can become binding when they replace exclusive remembrance of Vāsudeva.

Śukadeva explains the fall as the resurfacing of past karma and saṁskāras that redirected Bharata’s attention from Bhagavān to the deer. The practical mechanism is gradual: protective care becomes emotional dependence, which then displaces regulated worship and constant smaraṇa—showing that the mind’s object, not the external status of āśrama, determines steadiness.

Because his consciousness at death was absorbed in the deer, he attained a deer body—illustrating the Bhāgavata principle that anta-kāla-smṛti shapes the next embodiment. The advantage was that, by the strength of prior devotional service, he retained memory and discernment, enabling repentance, detachment, and deliberate avoidance of bad association in his deer life.

No. The chapter affirms that compassion for the surrendered is noble, even for renunciants. The caution is about misplacement and excess: compassion must be harmonized with sādhana so that service to a dependent being does not become a substitute object of love that eclipses worship and remembrance of the Supreme Personality of Godhead.

Pulastya and Pulaha are great ṛṣis associated with sacred hermitage lineages. Bharata’s movement to that āśrama region (near Śālagrāma) signals a return to sanctified association and disciplined living—an intentional strategy to counteract saṅga-driven fall-down by re-rooting consciousness in holy place (tīrtha) and the presence of the Paramātmā.