Adhyaya 5
Ṛṣabhadeva Instructs His Sons: Tapasya, Mahātmā-Sevā, and Cutting the Heart-Knot
Ṛṣabhadeva–Bharata ဇာတ်ကြောင်းကို ဆက်လက်တိုးတက်စေပြီး ဤအခန်းတွင် မင်းရဲ့အခြေအနေမှ ဝိညာဉ်ရေးညွှန်ကြားချက်အပြည့်အစုံသို့ ပြောင်းလဲကာ သားတော်များကို အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မောက္ခအတွက် ပြင်ဆင်ပေးသည်။ Ṛṣabhadeva သည် လူ့ဘဝ၏ရှားပါးတန်ဖိုးကို တိရစ္ဆာန်ဆန်သော အာရုံခံပျော်ရွှင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ tapasya ကို သန့်စင်သော bhakti နှင့် အနန္တအာနန္ဒသို့ ဝင်ပေါက်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ကယ်တင်ခြင်း၏ အဓိကသော့ချက်မှာ mahātmā-sevā ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြီး ကာမအခြေပြု ပစ္စည်းဝါဒီများနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းက နတ်ဆိုးဆန်သော ချုပ်နှောင်မှုသို့ ဦးတည်ကြောင်း သတိပေးသည်။ karma က စိတ်ကို အရောင်တင်ပုံ၊ အဝိဇ္ဇာက ပြန်လည်မွေးဖွားမှုကို ဆက်လက်စေသည့်ပုံ၊ ယောကျာ်း–မိန်းမ ဆွဲဆောင်မှုက “ငါ” “ငါ့ဟာ” ကို ဖြစ်စေသော နှလုံးကြိုးချည် (knot) ဖြစ်ပုံကို ခွဲခြမ်းရှင်းလင်းသည်။ ထို့နောက် bhakti-yoga လမ်းစဉ်အပြည့်—ဂုရုအာရှ్రယ, နာမကြားနာနှင့် ကီර්တန်, သမာဓိနှင့် သမာတ, ကိုယ်ထိန်းချုပ်မှု, သာသနာကျမ်းလေ့လာမှု, ဘြဟ္မစရိယ, လွတ်မြောက်ရေးနည်းလမ်းများပင် မကပ်မနေရ—ကို ညွှန်ကြားသည်။ အမှန်တကယ် တာဝန်ယူမှုအဖြစ် ဂုရု/မိဘ/ဘုရင် တာဝန်ကို saṁsāra မှ မကယ်တင်နိုင်လျှင် မခံယူသင့်ဟု သတ်မှတ်သည်။ အဆုံးတွင် မိမိ၏ sac-cid-ānanda ရုပ်သဘော၊ brāhmaṇa နှင့် ဝေဒကို ရိုသေမှု၊ အားလုံးအပေါ် မနာလိုမှုကင်းခြင်း၊ အာရုံခံများကို ဘုရားဝန်ဆောင်မှုတွင် အသုံးချခြင်းတို့ကို အတည်ပြုသည်။ ထို့နောက် Śukadeva သည် Ṛṣabhadeva ၏ အဝဓူတ အကျင့်တရားကို စတင်ဖော်ပြကာ နောက်အခန်းတွင် သူ၏ လှည့်လည်သွားလာမှုနှင့် လူထုအနှိပ်စက်ခံရမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြရန် ပြင်ဆင်သည်။
Shlokas
Verse 1
ऋषभ उवाच नायं देहो देहभाजां नृलोके कष्टान् कामानर्हते विड्भुजां ये । तपो दिव्यं पुत्रका येन सत्त्वं शुद्ध्येद्यस्माद् ब्रह्मसौख्यं त्वनन्तम् ॥ १ ॥
ရိရှဘဒေဝက မိန့်တော်မူသည်—သားတို့ရေ၊ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာရပြီးနောက် အညစ်အကြေးစားသော ခွေး၊ ဝက်တို့တောင် ရနိုင်သည့် အင်္ဒြိယပျော်ရွှင်မှုအတွက် နေ့ည မပင်ပန်းသင့်။ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်သော တပသ (တပဿ) ကို ကျင့်၍ စိတ်နှလုံး သန့်စင်ကာ ဘက္တိ-ဆေဝါဖြင့် အနန္တ ပ္ရဟ္မသုခကို ရယူကြ။
Verse 2
महत्सेवां द्वारमाहुर्विमुक्ते- स्तमोद्वारं योषितां सङ्गिसङ्गम् । महान्तस्ते समचित्ता: प्रशान्ता विमन्यव: सुहृद: साधवो ये ॥ २ ॥
မဟာတ္မာတို့ကို ဆေဝါပြုခြင်းသည် မုက္ခတိသို့ သွားရာ တံခါးဟု ဆိုကြသည်။ မိန်းမနှင့် ကာမကို လိုလားသူတို့၏ အဖော်အပေါင်းနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းသည် အမှောင်တံခါး (နရကလမ်း) ဖြစ်သည်။ မဟာတ္မာတို့သည် မျှတသောစိတ်၊ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ဒေါသကင်းမှု၊ အားလုံးအတွက် မိတ်ဆွေဖြစ်မှုနှင့် သာဓုသဘောရှိ၍ ဘက္တိ-ဆေဝါ၌ အမြဲတမ်း လုံးဝနှစ်မြုပ်ကြသည်။
Verse 3
ये वा मयीशे कृतसौहृदार्था जनेषु देहम्भरवार्तिकेषु॒ । गृहेषु जायात्मजरातिमत्सु न प्रीतियुक्ता यावदर्थाश्च लोके ॥ ३ ॥
ကൃഷ്ണကို သတိပြန်လည်ကာ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ တိုးပွားစေလိုသူတို့သည် ကൃഷ്ണနှင့် မသက်ဆိုင်သော အလုပ်များကို မနှစ်သက်ကြ။ ကိုယ်ခန္ဓာထိန်းသိမ်းရေးသာ အလုပ်များနေသူတို့နှင့် မပေါင်းသင်းလိုကြ။ အိမ်ထောင်ရှိသော်လည်း အိမ်၊ ဇနီး၊ သားသမီး၊ မိတ်ဆွေ၊ ငွေကြေးတို့၌ မကပ်လှုပ်ကြ; သို့သော် တာဝန်ကို မလျစ်လျူရှု—အသက်ရှင်ရန် လိုအပ်သလောက်သာ စုဆောင်းကြသည်။
Verse 4
नूनं प्रमत्त: कुरुते विकर्म यदिन्द्रियप्रीतय आपृणोति । न साधु मन्ये यत आत्मनोऽय- मसन्नपि क्लेशद आस देह: ॥ ४ ॥
အင်္ဒြိယပျော်ရွှင်မှုကို ဘဝရည်မှန်းချက်ဟု ထင်သူသည် မူးမောလျက် အပြစ်ကမ္မများကို လုပ်ဆောင်တတ်သည်။ အတိတ်က မကောင်းမှုကြောင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ရရှိထားပြီး၊ ယာယီဖြစ်သော်လည်း ဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ကို မသိတတ်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိအတွက် အင်္ဒြိယဘောဂအတွက် ကမ္မများထဲသို့ ထပ်ခါထပ်ခါ ဝင်ရောက်ခြင်းသည် မသင့်တော်။
Verse 5
पराभवस्तावदबोधजातो यावन्न जिज्ञासत आत्मतत्त्वम् । यावत्क्रियास्तावदिदं मनो वै कर्मात्मकं येन शरीरबन्ध: ॥ ५ ॥
အာတ္မာတတ္တဝကို မမေးမြန်းမစူးစမ်းသရွေ့ အဗိဇ္ဇာကြောင့် ပျက်ကွက်ခြင်းနှင့် ဒုက္ခတို့ ခံရသည်။ ကောင်းကမ္မ၊ ဆိုးကမ္မ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အကျိုးရှိသည်; ကမ္မတွင် လုပ်ဆောင်နေသရွေ့ စိတ်သည် ကမ္မအာတ္မက ဖြစ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာဘంధကို ဖြစ်စေသည်။ စိတ်မသန့်ရှင်းသရွေ့ သတိဉာဏ် မရှင်းလင်း; အကျိုးကို ကပ်လှုပ်နေသရွေ့ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထပ်ခါထပ်ခါ လက်ခံရမည်။
Verse 6
एवं मन: कर्मवशं प्रयुङ्क्ते अविद्ययाऽऽत्मन्युपधीयमाने । प्रीतिर्न यावन्मयि वासुदेवे न मुच्यते देहयोगेन तावत् ॥ ६ ॥
အဝိဇ္ဇာဖြင့်ဖုံးလွှမ်းနေသော ဇီဝသည် ကမ္မ၏အာဏာအောက်တွင် စိတ်ကိုချုပ်နှောင်ထားသည်။ ငါ—ဝာစုဒေဝ—အပေါ် ဘက္တိမေတ္တာ မပေါ်သေးသမျှ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထပ်ခါထပ်ခါ ယူရခြင်းမှ မလွတ်မြောက်နိုင်။
Verse 7
यदा न पश्यत्ययथा गुणेहां स्वार्थे प्रमत्त: सहसा विपश्चित् । गतस्मृतिर्विन्दति तत्र तापा- नासाद्य मैथुन्यमगारमज्ञ: ॥ ७ ॥
ပညာရှိဖြစ်သော်လည်း ဂုဏ်သုံးပါး၏လှုပ်ရှားမှုကို အမှန်အတိုင်းမမြင်ဘဲ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် မူးယစ်နေသူသည် မိမိအကျိုးစစ်ကို မေ့လျော့ကာ လိင်ဆက်ဆံမှုအပေါ်တည်သော အိမ်ထောင်ကို အားကိုးပြီး ဒုက္ခပူပန်မှုများကိုသာ ရရှိသည်။
Verse 8
पुंस: स्त्रिया मिथुनीभावमेतं तयोर्मिथो हृदयग्रन्थिमाहु: । अतो गृहक्षेत्रसुताप्तवित्तै- र्जनस्य मोहोऽयमहं ममेति ॥ ८ ॥
ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ၏ အပြန်အလှန်ဆွဲဆောင်မှုသည် ပစ္စည်းလောကရှိမှု၏ အခြေခံဖြစ်သည်။ ထိုမှားယွင်းသဘောတရားကြောင့် နှလုံးသားအဖုအထစ်ကပ်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ အိမ်၊ မြေ၊ သားသမီး၊ ဆွေမျိုး၊ ငွေကြေးတို့ကို “ငါ” “ငါ့ဟာ” ဟု မောဟတိုးပွားစေသည်။
Verse 9
यदा मनोहृदयग्रन्थिरस्य कर्मानुबद्धो दृढ आश्लथेत । तदा जन: सम्परिवर्ततेऽस्माद् मुक्त: परं यात्यतिहाय हेतुम् ॥ ९ ॥
ကမ္မဖလကြောင့် ပစ္စည်းဘဝတွင် ပတ်သက်နေသူ၏ နှလုံးသားအဖုအထစ်ကြီးက စတင်လျော့သွားသောအခါ၊ အိမ်၊ ဇနီး၊ သားသမီးတို့အပေါ် အလွန်အမင်းကပ်လျက်မှုမှ လှည့်ကာ “ငါ-ငါ့ဟာ” ဟူသော မောဟ၏ အခြေခံကို စွန့်လွှတ်ပြီး လွတ်မြောက်ကာ အလွန်မြင့်သော လောကသို့ ရောက်သည်။
Verse 10
हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥
ငါ့သားတို့၊ အလွန်မြင့်သော ပရမဟံသာ ဆရာတော်ကို အားကိုး၍ ငါ—ဝာစုဒေဝ—အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ဘက္တိမေတ္တာကို တည်စေကြ။ အာရုံခံစားမှုအပျော်အပါးကို မုန်းတီး၍ စွန့်လွှတ်ကြ၊ သုခ-ဒုက္ခ ဒွန္ဒ्वများကို သည်းခံကြ၊ အလုံးစုံနေရာ၌ ဇီဝများ၏ ဒုက္ခအခြေအနေကို သိမြင်ကြ၊ သစ္စာတရားကို စူးစမ်းမေးမြန်းကြ၊ ဘက္တိအတွက် တပသ္စျာများကို ဆောင်ရွက်ကြ။ ငါ့ကထာကို နित्य နားထောင်ကြ၊ ဘက္တများနှင့် ဆက်ဆံကြ၊ ငါ့ဂုဏ်တော်များကို ကီർത്തနာဖြင့် ချီးမွမ်းကြ၊ ဝိညာဉ်တန်းတူမြင်ကြ၊ ရန်ငြိုးကို စွန့်ကြ၊ ဒေါသနှင့် ဝမ်းနည်းမှုကို သက်သာစေကြ၊ ကိုယ်နှင့် အိမ်ကို အတ္တဟု ထင်မြင်သည့် အယူကို စွန့်ကြ။ သာသနာကျမ်းများကို လေ့လာကြ၊ တိတ်ဆိတ်ရာ၌ সাধနာပြုကြ၊ ပရာဏ၊ အင်ဒြိယ၊ စိတ်ကို အနိုင်ယူကြ၊ ဝေဒကျမ်းများအပေါ် ယုံကြည်မှုခိုင်မာစေကြ၊ နित्य ဘြဟ္မချရိယကို ထိန်းသိမ်းကြ၊ မပေါ့ဆကြ၊ စကားကို ထိန်းချုပ်ကြ။ ဤသို့ ဘက္တိယောဂဖြင့် ဉာဏ်နှင့် အတွေ့အကြုံ ဗိညာဉ်ပညာ တောက်ပလာကာ မိစ္ဆာအဟင်ကာရကို ဖယ်ရှားနိုင်မည်။
Verse 11
हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥
အို ငါ၏သားတို့၊ သင်တို့သည် အလွန်မြင့်မြတ်သော ပရမဟံသ ဝိညာဉ်ရေးဆရာကို လက်ခံသင့်သည်။ ဤနည်းအားဖြင့်၊ သင်တို့သည် ဘုရားသခင်၏ အထွတ်အထိပ် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော ငါ့အပေါ် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာ ထားရှိသင့်သည်။
Verse 12
हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥
အမှန်တရားအကြောင်း ဒဿနိကဗေဒအရ မေးမြန်းပါ။ ထို့နောက် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုအတွက် ခြိုးခြံချွေတာခြင်း အမျိုးမျိုးကို ခံယူပါ။ အာရုံခံစားမှုအတွက် ကြိုးပမ်းမှုကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဘုရားသခင်၏ အမှုတော်တွင် ပါဝင်ပါ။
Verse 13
हंसे गुरौ मयि भक्त्यानुवृत्या वितृष्णया द्वन्द्वतितिक्षया च । सर्वत्र जन्तोर्व्यसनावगत्या जिज्ञासया तपसेहानिवृत्त्या ॥ १० ॥ मत्कर्मभिर्मत्कथया च नित्यं मद्देवसङ्गाद् गुणकीर्तनान्मे । निर्वैरसाम्योपशमेन पुत्रा जिहासया देहगेहात्मबुद्धे: ॥ ११ ॥ अध्यात्मयोगेन विविक्तसेवया प्राणेन्द्रियात्माभिजयेन सध्य्रक् । सच्छ्रद्धया ब्रह्मचर्येण शश्वद् असम्प्रमादेन यमेन वाचाम् ॥ १२ ॥ सर्वत्र मद्भावविचक्षणेन ज्ञानेन विज्ञानविराजितेन । योगेन धृत्युद्यमसत्त्वयुक्तो लिङ्गं व्यपोहेत्कुशलोऽहमाख्यम् ॥ १३ ॥
အထွတ်အထိပ်သခင်ဘုရားအကြောင်း ရွတ်ဆို၍ ဘုန်းတော်ကို ချီးမွမ်းကြလော့။ ဝိညာဉ်ရေးရာ ပလပ်ဖောင်းပေါ်တွင် လူတိုင်းကို တန်းတူရည်တူ ရှုမြင်ပါ။ ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး အမျက်ဒေါသနှင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို နှိမ်နင်းပါ။
Verse 14
कर्माशयं हृदयग्रन्थिबन्ध- मविद्ययासादितमप्रमत्त: । अनेन योगेन यथोपदेशं सम्यग्व्यपोह्योपरमेत योगात् ॥ १४ ॥
ငါအကြံပေးခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ငါ့ချစ်သားတို့၊ သင်တို့သည် ထိုအတိုင်းလိုက်နာသင့်သည်။ အလွန်သတိထားပါ။ ဤနည်းလမ်းများအားဖြင့် သင်တို့သည် အကျိုးရှိသော လုပ်ဆောင်မှု၏ အဝိဇ္ဇာမှ လွတ်မြောက်လိမ့်မည်ဖြစ်ပြီး၊ နှလုံးသားထဲရှိ နှောင်ကြိုးသည် လုံးဝပြတ်တောက်သွားလိမ့်မည်။
Verse 15
पुत्रांश्च शिष्यांश्च नृपो गुरुर्वा मल्लोककामो मदनुग्रहार्थ: । इत्थं विमन्युरनुशिष्यादतज्ज्ञान् न योजयेत्कर्मसु कर्ममूढान् । कं योजयन्मनुजोऽर्थं लभेत निपातयन्नष्टदृशं हि गर्ते ॥ १५ ॥
အိမ်ပြန်ရန်၊ ဘုရားသခင်ထံ ပြန်သွားရန် အလေးအနက်ထားပါက၊ ဘုရားသခင်၏ အထွတ်အထိပ် ပုဂ္ဂိုလ်၏ ကရုဏာတော်ကို ဘဝ၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်အဖြစ် မှတ်ယူရမည်။ အကျိုးရှိသော လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ပါဝင်နေသော မသိနားမလည်သူများကို ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုတွင် ပါဝင်စေသင့်သည်။
Verse 16
लोक: स्वयं श्रेयसि नष्टदृष्टि- र्योऽर्थान् समीहेत निकामकाम: । अन्योन्यवैर: सुखलेशहेतो- रनन्तदु:खं च न वेद मूढ: ॥ १६ ॥
အဝိဇ္ဇာကြောင့် မြင်ကွင်းပျက်သွားသော ပစ္စည်းလိုလားသူသည် မိမိ၏ အမှန်တကယ် အကျိုးကောင်းလမ်းကို မသိ။ ကာမတဏှာဖြင့် ချည်နှောင်ခံရ၍ အာရုံခံစားမှုသာ လိုက်ရှာသည်။ ခဏတာပျော်ရွှင်မှုအတွက် မနာလိုမှုနှင့် ရန်လိုမှုတို့၏ လူမှုကို ဖန်တီးကာ အဆုံးမရှိသော ဒုက္ခပင်လယ်ထဲသို့ ကျရောက်သော်လည်း မသိမမြင်နေသည်။
Verse 17
कस्तं स्वयं तदभिज्ञो विपश्चिद् अविद्यायामन्तरे वर्तमानम् । दृष्ट्वा पुनस्तं सघृण: कुबुद्धिं प्रयोजयेदुत्पथगं यथान्धम् ॥ १७ ॥
အဝိဇ္ဇာအတွင်း နေပြီး သံသရာလမ်းကို စွဲလမ်းနေသူကို မြင်လျှင်၊ တကယ်တမ်း ပညာရှိ၍ ကရုဏာရှိကာ ဝိညာဉ်ရေး ဉာဏ်တိုးတက်သူက သူ့ကို အကျိုးလိုသော ကမ္မလုပ်ငန်းများတွင် ထပ်မံချည်နှောင်အောင် ဘယ်လို ခိုင်းစေမလဲ။ လမ်းမှားသို့ လျှောက်နေသော မျက်ကန်းကို အန္တရာယ်ဘက်သို့ ဆက်သွားခွင့်ပေးမည့် လူကောင်းရှိမလား။
Verse 18
गुरुर्न स स्यात्स्वजनो न स स्यात् पिता न स स्याज्जननी न सा स्यात् । दैवं न तत्स्यान्न पतिश्च स स्या- न्न मोचयेद्य: समुपेतमृत्युम् ॥ १८ ॥
မိမိအပေါ် မူတည်သူများကို ထပ်ခါထပ်ခါ မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေခြင်း၏ လမ်းမှ လွတ်မြောက်အောင် မကယ်တင်နိုင်သူသည် ဂုရု၊ ဆွေမျိုး၊ ဖခင်၊ မိခင်၊ ခင်ပွန်း သို့မဟုတ် ပူဇော်ထိုက်သော နတ်အဖြစ် မဖြစ်သင့်။
Verse 19
इदं शरीरं मम दुर्विभाव्यं सत्त्वं हि मे हृदयं यत्र धर्म: । पृष्ठे कृतो मे यदधर्म आराद् अतो हि मामृषभं प्राहुरार्या: ॥ १९ ॥
ကျွန်ုပ်၏ အလွန်လွန်ကဲသော ကိုယ်တော်သည် လူ့ပုံသဏ္ဍာန်ကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း ပစ္စည်းကိုယ်မဟုတ်ဘဲ စတ်-စစ်-အာနန္ဒ ဝိဂ္ရဟ ဖြစ်၍ စဉ်းစားမမီ။ သဘာဝက မခိုင်းစေဘဲ ကျွန်ုပ်၏ ချိုမြိန်သော အလိုတော်ဖြင့် ကိုယ်တော်ကို ခံယူသည်။ ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးသည် ဝိညာဉ်သန့်စင်၍ ဓမ္မနှင့် ဘက္တိယောဂ လမ်းစဉ် တည်ရှိရာဖြစ်သည်; အဓမ္မနှင့် ဘက္တိမဲ့ လုပ်ရပ်များကို နှလုံးမှ ဝေးကွာစွာ စွန့်ပယ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် အာရျများက ကျွန်ုပ်ကို အမြင့်ဆုံးဘုရား ရိရှဘဒေဝ ဟု ချီးမွမ်းပူဇော်ကြသည်။
Verse 20
तस्माद्भवन्तो हृदयेन जाता: सर्वे महीयांसममुं सनाभम् । अक्लिष्टबुद्ध्या भरतं भजध्वं शुश्रूषणं तद्भरणं प्रजानाम् ॥ २० ॥
ထို့ကြောင့် ချစ်သော သားတို့၊ သင်တို့အားလုံးသည် ဝိညာဉ်ရေး ဂုဏ်သတ္တိများ၏ အာသနဖြစ်သော ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးမှ မွေးဖွားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပစ္စည်းလိုလား၍ မနာလိုသူများကဲ့သို့ မဖြစ်ကြနှင့်။ မညစ်ညမ်းသော ဉာဏ်ဖြင့် ဘက္တိတွင် မြင့်မြတ်သော အကြီးဆုံးအစ်ကို ဘာရတကို ဘဇန်၍ ဝန်ဆောင်ကြ; သူ့ကို ဝန်ဆောင်ခြင်းတွင် ကျွန်ုပ်ကို ဝန်ဆောင်ခြင်းလည်း ပါဝင်ပြီး ပြည်သူတို့၏ ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်မှုသည် အလိုအလျောက် ပြည့်စုံလိမ့်မည်။
Verse 21
भूतेषु वीरुद्भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥
အသက်မဲ့အရာများထက် အသက်ရှင်စွမ်းအားရှိသော အပင်များက မြင့်မြတ်သည်; အပင်များထက် လှုပ်ရှားနိုင်သော တွားသွားသတ္တဝါများ; ထို့ထက် ဉာဏ်ရှိသော တိရစ္ဆာန်များ; ထို့ထက် လူ; လူထက် ပရမထ; ထို့နောက် ဂန္ဓဗ္ဗနှင့် စိဒ္ဓ—ဤသို့ အဆင့်လိုက် မြင့်မြတ်မှုကို ဆိုထားသည်။
Verse 22
भूतेषु वीरुद्भ्य उदुत्तमा ये सरीसृपास्तेषु सबोधनिष्ठा: । ततो मनुष्या: प्रमथास्ततोऽपि गन्धर्वसिद्धा विबुधानुगा ये ॥ २१ ॥ देवासुरेभ्यो मघवत्प्रधाना दक्षादयो ब्रह्मसुतास्तु तेषाम् । भव: पर: सोऽथ विरिञ्चवीर्य: स मत्परोऽहं द्विजदेवदेव: ॥ २२ ॥
ဒေဝနှင့် အသူရတို့အတွင်း အင်ဒြာက အဓိက; အင်ဒြာထက် မြင့်သည်မှာ ဘြဟ္မာ၏ သားများ ဒက္ခာတို့; ထိုသူတို့အနက် အမြင့်ဆုံးမှာ ဘဂဝန် ရှီဝ; ရှီဝထက် မြင့်သည်မှာ ဘြဟ္မာ၊ သို့သော် ဘြဟ္မာလည်း ငါ့အောက်ခံ; ငါသည် ဒွိဇတို့၏ ဒေဝ—ဒွိဇဒေဝဒေဝ ဖြစ်သည်။
Verse 23
न ब्राह्मणैस्तुलये भूतमन्यत् पश्यामि विप्रा: किमत: परं तु । यस्मिन्नृभि: प्रहुतं श्रद्धयाह- मश्नामि कामं न तथाग्निहोत्रे ॥ २३ ॥
အို ဗိပရများ၊ ဤလောက၌ ဘြာဟ္မဏတို့နှင့် တူညီ သို့မဟုတ် ထက်မြင့်သူကို ငါမမြင်။ လူတို့က ယုံကြည်သဒ္ဓာဖြင့် ဘြာဟ္မဏ၏ ပါးစပ်မှတစ်ဆင့် ငါ့အား အစာကို ပူဇော်လျှင် ငါသည် ပြည့်ဝစွာ ကျေနပ်၍ လက်ခံစားသုံးသည်; အဂ္နိဟೋတရ မီးထဲသို့ ပူဇော်သည့်အရာကဲ့သို့ မဟုတ်။
Verse 24
धृता तनूरुशती मे पुराणी येनेह सत्त्वं परमं पवित्रम् । शमो दम: सत्यमनुग्रहश्च तपस्तितिक्षानुभवश्च यत्र ॥ २४ ॥
ဝေဒသည် ငါ၏ အနန္တသံတော် အဝတားဖြစ်၍ ပုရాణတောက်ပသော ဝါစကာယ ဖြစ်သည်; ထိုတွင် အလွန်သန့်ရှင်းသော စတ္တဝ တည်ရှိသည်။ ဘြာဟ္မဏတို့တွင် ရှမ၊ ဒမ၊ သစ္စာ၊ ကရုဏာ(အနုဂ္ရဟ)၊ တပ၊ တိတိက္ခာ နှင့် ဇီဝ-ဣශ්ဝရ အနုಭವ—ဤဂုဏ်များ ထင်ရှားသည်။
Verse 25
मत्तोऽप्यनन्तात्परत: परस्मात् स्वर्गापवर्गाधिपतेर्न किञ्चित् । येषां किमु स्यादितरेण तेषा- मकिञ्चनानां मयि भक्तिभाजाम् ॥ २५ ॥
ငါသည် အနန္တ၊ အာဏာအပြည့်၊ ကောင်းကင်သုခနှင့် မောက္ခကို ပေးသနားသူဖြစ်သော်လည်း၊ အကိဉ္စနဖြစ်၍ ငါ့ဘက္တိကို ခံယူသော ဘြာဟ္မဏများသည် ငါ့ထံမှ ဘောဂကို မတောင်းကြ။ ငါ့ဘက္တိ၌သာ အားကိုးလျက်ရှိသူတို့အတွက် အခြားသူထံမှ ဘာလိုအပ်မည်နည်း?
Verse 26
सर्वाणि मद्धिष्ण्यतया भवद्भि- श्चराणि भूतानि सुता ध्रुवाणि । सम्भावितव्यानि पदे पदे वो विविक्तदृग्भिस्तदु हार्हणं मे ॥ २६ ॥
ချစ်သောသားတို့၊ လှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါဖြစ်စေ မလှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါဖြစ်စေ မည်သူ့ကိုမျှ မနာလိုမဖြစ်ကြနှင့်။ ငါသည် အားလုံးအတွင်း၌ တည်ရှိသည်ဟု သိပြီး အချိန်တိုင်း အားလုံးကို ရိုသေပါ; ထိုသို့ပြုခြင်းသည် ငါ့ကိုပင် ပူဇော်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 27
मनोवचोदृक्करणेहितस्य साक्षात्कृतं मे परिबर्हणं हि । विना पुमान् येन महाविमोहात् कृतान्तपाशान्न विमोक्तुमीशेत् ॥ २७ ॥
စိတ်၊ စကား၊ မြင်ကွင်းနှင့် အာရုံခံအင်္ဂါအားလုံး၏ အမှန်တကယ်သော လုပ်ငန်းမှာ ငါ့ဝန်ဆောင်မှု၌ အပြည့်အဝ ပါဝင်စေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ မပါဝင်လျှင် သတ္တဝါသည် ယမရာဇ၏ တင်းကျပ်သော ကြိုးပတ်ကဲ့သို့သော မဟာမောဟ်ပြည့် စံသရာချုပ်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်မဟုတ်။
Verse 28
श्रीशुक उवाच एवमनुशास्यात्मजान् स्वयमनुशिष्टानपि लोकानुशासनार्थं महानुभाव: परमसुहृद्भगवानृषभापदेश उपशमशीलानामुपरतकर्मणां महामुनीनां भक्तिज्ञानवैराग्यलक्षणं पारमहंस्यधर्ममुपशिक्षमाण: स्वतनयशतज्येष्ठं परमभागवतं भगवज्जनपरायणं भरतं धरणिपालनायाभिषिच्य स्वयं भवन एवोर्वरितशरीरमात्रपरिग्रह उन्मत्त इव गगनपरिधान: प्रकीर्णकेश आत्मन्यारोपिताहवनीयो ब्रह्मावर्तात्प्रवव्राज ॥ २८ ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက ပြောသည်—ဤသို့ အားလုံး၏ မဟာမိတ်ကောင်းဖြစ်သော ဘဂဝန် ရိရှဘဒေဝသည် လောကအတွက် နမူနာဖြစ်စေရန် မိမိသားများကို သင်ကြားတော်မူ၏။ သူတို့သည် ယဉ်ကျေးပညာတတ်ပြီးသားဖြစ်သော်လည်း ဥပမာတင်ရန် သင်ကြားတော်မူသည်။ ဤသင်ကြားချက်သည် ကမ္မဖလဘంధမှ လွတ်ကင်း၍ စိတ်ငြိမ်သက်သော မဟာမုနိများအတွက်လည်း ဘက္တိ-ဉာဏ-ဝైరဂျ လက္ခဏာရှိသော ပရမဟံသ သာသနာကို သင်ပေးသည်။ ထို့နောက် သားတစ်ရာအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ပရမဘဂဝတ၊ ဝိုင်ရှ္ဏဝဂျန ပရယာဏ ဘရတကို မြေကြီးအုပ်ချုပ်ရန် ရာဇာဘိသိက္ကာ ပြုတော်မူ၏။ ထို့ပြီးနောက် အိမ်တွင်ရှိနေသော်လည်း အရူးတစ်ယောက်ကဲ့သို့ အဝတ်မဝတ်၊ ဆံပင်ရှုပ်ထွေးစွာ နေထိုင်၍ ယဇ్ఞမီးကို မိမိအတွင်းသို့ လျှောကျစေကာ ဘြဟ္မာဝရ္တကို စွန့်ပြီး ကမ္ဘာလှည့်ခရီး ထွက်တော်မူ၏။
Verse 29
जडान्धमूकबधिरपिशाचोन्मादकवदवधूतवेषोऽभिभाष्यमाणोऽपि जनानां गृहीतमौनव्रतस्तूष्णीं बभूव ॥ २९ ॥
အဝဓူတ အရုပ်အဆင်ကို ခံယူပြီးနောက် ဘဂဝန် ရိရှဘဒေဝသည် လူ့လောကအတွင်း အမြင်မရှိသူ၊ နားမကြားသူ၊ စကားမပြောသူ၊ ကျောက်တုံး၊ သရဲ သို့မဟုတ် အရူးကဲ့သို့ ဖြတ်သန်းလှည့်လည်တော်မူ၏။ လူများက ထိုသို့ ခေါ်ဝေါ်စော်ကားသော်လည်း မောနဝရတကို ကိုင်စွဲကာ တိတ်ဆိတ်နေပြီး မည်သူ့ကိုမျှ မပြောဆိုခဲ့။
Verse 30
तत्र तत्र पुरग्रामाकरखेटवाटखर्वटशिबिरव्रजघोषसार्थगिरिवनाश्रमादिष्वनुपथमवनिचरापसदै: परिभूयमानो मक्षिकाभिरिव वनगजस्तर्जनताडनावमेहनष्ठीवनग्रावशकृद्रज:प्रक्षेपपूतिवातदुरुक्तै- स्तदविगणयन्नेवासत्संस्थान एतस्मिन् देहोपलक्षणे सदपदेश उभयानुभवस्वरूपेण स्वमहिमावस्थानेनासमारोपिताहंममाभिमानत्वादविखण्डितमना: पृथिवीमेकचर: परिबभ्राम ॥ ३० ॥
သူသည် မြို့များ၊ ရွာများ၊ သတ္တုတွင်းများ၊ ကျေးလက်ဒေသများ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ဥယျာဉ်များ၊ စစ်တပ်စခန်းများ၊ နွားတဲများ၊ ဂိုပများ၏ ဝရဇများ၊ လမ်းခရီးတည်းခိုခန်းများ၊ တောင်တန်းများ၊ တောများနှင့် အာရှရမ်များ စသည့်နေရာများကို လမ်းတလျှောက် လှည့်လည်တော်မူ၏။ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရောက် မကောင်းသူများက ဝိုင်းရံနှောင့်ယှက်ကြသည်—တောမှထွက်လာသော ဆင်ကို ပျားယင်များ ဝိုင်းသကဲ့သို့။ သူ့ကို ခြိမ်းခြောက်ကြ၊ ရိုက်နှက်ကြ၊ ဆီးချကြ၊ တံတွေးထွေးကြ; တခါတရံ ကျောက်၊ အညစ်အကြေးနှင့် ဖုန်ကို ပစ်ကြ; တခါတရံ နံစော်သော လေကို ထုတ်ပြီး ကောက်ကျစ်သော စကားများ ပြောကြသည်။ သို့သော် သူသည် အားလုံးကို မတွက်မဆဘဲ နေတော်မူ၏၊ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ထိုသို့သော အဆုံးသတ်အတွက်သာ ဖြစ်ကြောင်း သိထားသောကြောင့်။ သူသည် ဝိညာဉ်ရေးအဆင့်၌ တည်နေပြီး ပစ္စည်းနှင့် ဝိညာဉ် ခွဲခြားမှုကို ပြည့်စုံစွာ သိမြင်ကာ ကိုယ်အဟံကင်း၍ မည်သူ့ကိုမျှ မ怒မဖြစ်ဘဲ တစ်ယောက်တည်း ကမ္ဘာမြေတစ်လျှောက် လှည့်လည်တော်မူ၏။
Verse 31
अतिसुकुमारकरचरणोर:स्थलविपुलबाह्वंसगलवदनाद्यवयवविन्यास: प्रकृतिसुन्दरस्वभावहाससुमुखो नवनलिनदलायमानशिशिरतारारुणायतनयनरुचिर: सदृशसुभगकपोलकर्णकण्ठनासो विगूढस्मितवदनमहोत्सवेन पुरवनितानां मनसि कुसुमशरासनमुपदधान: परागवलम्बमानकुटिलजटिलकपिशकेशभूरिभारोऽवधूतमलिननिजशरीरेण ग्रहगृहीत इवादृश्यत ॥ ३१ ॥
သခင် ရိષဘဒေဝ၏ လက်၊ ခြေ နှင့် ရင်ဘတ်သည် ရှည်လျား၍ ပခုံး၊ မျက်နှာနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများသည် အလွန်နူးညံ့ကာ အချိုးအစားညီညာလှသည်။ သဘာဝအပြုံးက မျက်နှာကို အလှဆင်ပြီး မနက်ခင်းနှင်းစက်စိုသော နုကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်နီမြန်းသော မျက်လုံးများသည် ကြည့်သူ၏ ဒုက္ခကိုပင် သက်သာစေသည်။ နဖူး၊ နား၊ လည်ပင်း၊ နှာခေါင်း စသည့် လက္ခဏာအားလုံး လှပ၍ နူးညံ့သော အပြုံးကြောင့် အိမ်ထောင်ရှိ မိန်းမများ၏ စိတ်ကိုပါ ကာမဒေဝ၏ မြားကဲ့သို့ ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ ခေါင်းပေါ်တွင် အညိုရောင် ကောက်ကွေး၍ ဂျဉ်းတန်းဆန်သော ဆံပင်အလေးအနက်ရှိပြီး ကိုယ်ကို မသန့်ရှင်းစွာထားသဖြင့် ဆံပင်က ရှုပ်ထွေးကာ မကောင်းဝိညာဉ်ကပ်သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။
Verse 32
यर्हि वाव स भगवान् लोकमिमं योगस्याद्धा प्रतीपमिवाचक्षाणस्तत्प्रतिक्रियाकर्म बीभत्सितमिति व्रतमाजगरमास्थित: शयान एवाश्नाति पिबति खादत्यवमेहति हदति स्म चेष्टमान उच्चरित आदिग्धोद्देश: ॥ ३२ ॥
သခင် ရိષဘဒေဝသည် လူအများက မိမိ၏ ယောဂကျင့်စဉ်ကို ဆန့်ကျင်နေသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ထိုဆန့်ကျင်မှုကို တားဆီးရန် အဇဂရ (မြွေကြီး) ကဲ့သို့သော ဝတ်ကို ခံယူ하였다။ သူသည် တစ်နေရာတည်းတွင် လဲလျောင်းနေပြီး လဲလျောင်းလျက်ပင် စားသောက်ကာ အညစ်အကြေးနှင့် ဆီးကို စွန့်ပြီး ထိုအပေါ်တွင် လှိမ့်ကာ ကိုယ်တစ်လုံးလုံးကို လိမ်းပတ်စေသဖြင့် ဆန့်ကျင်သူများ မနီးကပ်၍ မနှောင့်ယှက်နိုင်ခဲ့။
Verse 33
तस्य ह य: पुरीषसुरभिसौगन्ध्यवायुस्तं देशं दशयोजनं समन्तात् सुरभिं चकार ॥ ३३ ॥
ရိષဘဒေဝသည် ထိုအခြေအနေဖြင့် နေထိုင်သဖြင့် လူများက မနှောင့်ယှက်ကြသော်လည်း၊ သူ၏ အညစ်အကြေးနှင့် ဆီးမှ အနံ့ဆိုး မထွက်ပေါ်ခဲ့။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ထိုအရာများမှ ထွက်လာသော မွှေးရနံ့လေက ပတ်ဝန်းကျင် ဒသယောဇန အထိ နယ်မြေတစ်လျှောက်ကို မွှေးပျံ့စေ하였다။
Verse 34
एवं गोमृगकाकचर्यया व्रजंस्तिष्ठन्नासीन: शयान: काकमृगगोचरित: पिबति खादत्यवमेहति स्म ॥ ३४ ॥
ဤသို့ဖြင့် သခင် ရိષဘဒေဝသည် နွား၊ သမင်နှင့် ကောင်ကဲ့သို့ အပြုအမူကို လိုက်နာ하였다။ တခါတရံ လမ်းလျှောက်၊ တခါတရံ တစ်နေရာတည်းတွင် ရပ်၊ တခါတရံ ထိုင်၊ တခါတရံ လဲလျောင်း—နွား၊ သမင်၊ ကောင်ကဲ့သို့ပင်။ ထိုနည်းဖြင့် စားသောက်၊ မစင်နှင့် ဆီး စွန့်ပြီး လူများကို ဤသို့ မျက်နှာဖုံးဖြင့် လှည့်စားခဲ့သည်။
Verse 35
इति नानायोगचर्याचरणो भगवान् कैवल्यपतिऋर्षभोऽविरतपरममहानन्दानुभव आत्मनि सर्वेषां भूतानामात्मभूते भगवति वासुदेव आत्मनोऽव्यवधानानन्तरोदरभावेन सिद्धसमस्तार्थपरिपूर्णो योगैश्वर्याणि वैहायसमनोजवान्तर्धानपरकायप्रवेशदूरग्रहणादीनि यदृच्छयोपगतानि नाञ्जसा नृप हृदयेनाभ्यनन्दत् ॥ ३५ ॥
အို မင်းကြီး ပရိက္ခိတ်! ယောဂီများအား ယောဂလမ်းစဉ်ကို ပြရန် သခင် ရိષဘဒေဝသည် ယောဂကျင့်စဉ်မျိုးစုံကို အကျင့်ပြု၍ အံ့ဖွယ် လီလာများကို ပြသ하였다။ သူသည် လွတ်မြောက်ခြင်း၏ အရှင် (ကైవလျ) ဖြစ်ပြီး အမြဲတမ်း အထွတ်အထိပ် ဝိညာဉ်ရေး အာနန္ဒတွင် လိမ္မာလျက်ရှိသည်။ သတ္တဝါအားလုံး၏ အတ္တဖြစ်သော ဘဂဝန် ဝာစုဒေဝ၌ အကွာအဝေးမရှိသော ပရೇမဘဝဖြင့် တစ်ရပ်တည်းဖြစ်သောကြောင့် အရာအားလုံး ပြည့်စုံပြီး စിദ്ധိများလည်း ပြည့်ဝ하였다။ စိတ်အမြန်နှုန်းဖြင့် အာကာသသွားလာခြင်း၊ ပေါ်-ပျောက်ခြင်း၊ အခြားကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်ခြင်း၊ အဝေးမြင်ခြင်း စသည့် ယောဂအိශ්ဝရ്യများသည် အလိုအလျောက် လာရောက်သော်လည်း သူသည် ထိုအာဏာများကို အသုံးမချလိုခဲ့။
Frequently Asked Questions
He marks sense gratification as a non-distinctive goal that does not justify the rarity of human birth. The human advantage is buddhi and śāstra-guided inquiry, enabling tapasya that purifies the heart and awakens bhakti. Thus, pursuing the same end as animals wastes the unique capacity for nirodha (ending bondage) and attaining eternal devotional bliss.
Mahātmās embody realized detachment and devotion; serving them reshapes one’s saṅga, dissolves sex-centered material conditioning, and transmits bhakti-saṁskāras through instruction and example. This service redirects the mind from karmātmaka coloring toward Vāsudeva-bhakti, which alone breaks the cycle of repeated embodiment described in the chapter.
The hṛdaya-granthi is the binding identification produced by male–female attraction that expands into ‘I and mine’ (ahaṁ-mama): body, home, property, family, and status. It is slackened by purification—saintly association, regulated life, inquiry into truth, and sustained bhakti practices (especially hearing/chanting and sense engagement in service)—until detachment becomes natural and liberation follows.
One who cannot deliver dependents from repeated birth and death should not accept such roles. The principle is that authority is sacred and teleological: it must aim at the dependent’s ultimate welfare (mokṣa/bhakti), not merely social maintenance or karmic prosperity.
He identifies the Vedas as Bhagavān’s eternal sound-form (śabda-brahma) and praises brāhmaṇas as those who study, assimilate, and mercifully teach Vedic conclusions with sattvic qualities (śama, dama, satya, tapas, titikṣā, anubhava, etc.). The glorification underscores that true ritual culminates in devotion and that honoring realized Vedic carriers is a direct way to honor the Lord.