Adhyaya 20
Pūru-vaṁśa, Duṣmanta–Śakuntalā, and the Rise of Mahārāja Bharata
သုကဒေဝ ဂိုစွာမီသည် မင်းဆက်ဇာတ်ကြောင်းကို ပရိက္ခစ် မဟာရာဇာ မွေးဖွားရာ Pūru မင်းဆက်သို့ ပြောင်းလဲကာ မင်းများကို အစဉ်လိုက် ဖော်ပြပြီး မင်းမျိုးမှပင် ဗြာဟ္မဏ မျိုးရိုးများ ပေါ်ထွန်းလာကြောင်းကိုလည်း ထင်ရှားစေသည်။ မျိုးဆက်သည် Raudrāśva နှင့် အပ္စရာ Ghṛtācī မှ မွေးသော သား ၁၀ ယောက်ထိ ရောက်ပြီး၊ ထို့နောက် Ṛteyu မှတဆင့် Rantināva နှင့် Kaṇva သို့ ဆက်ကာ Kaṇva-အာရှရမ် အခြေအနေကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ ထို့နောက် စာရင်းမှ သမိုင်းဖြစ်ရပ်သို့ ပြောင်းကာ မင်း Duṣmanta သည် Kaṇva မုနိ၏ တောအာရှရမ်တွင် Śakuntalā ကို တွေ့၍ Gandharva လက်ထပ်ပွဲဖြင့် လက်ထပ်ကာ မြို့တော်သို့ ပြန်သွားသည်; Śakuntalā သည် အင်အားကြီး သားတော်ကို မွေးဖွားသည်။ Duṣmanta က အစတွင် မိခင်နှင့် ကလေးကို မလက်ခံသော်လည်း ကောင်းကင်အသံက ဝေဒဓမ္မအရ ဖခင်ဖြစ်ခြင်းကို အတည်ပြုပြီး လက်ခံစေသည်။ သားတော် Bharata သည် ကမ္ဘာအုပ်စိုးသော စကြဝတီ ဖြစ်လာကာ ယဇ္ဈကြီးများ၊ ဒါန၊ ဝေဒဆန့်ကျင်သူများကို နှိမ်နင်းခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်ကြားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မိသားစုအပေါ် အလွန်ကပ်လျက်မှုကို ဝိညာဉ်ရေး အတားအဆီးဟု မြင်သည်။ အမွေဆက်ခံသူ အရေးပေါ်ဖြစ်လာသဖြင့် Marut-stoma ယဇ္ဈကို ပြုလုပ်ကာ Bharadvāja ကို မွေးစားသည်; Bṛhaspati နှင့် Mamatā ပါဝင်သော ရှုပ်ထွေးသည့် မွေးဖွားမှုကို ဘုရားသခင်တို့၏ စီမံကိန်းဖြင့် ဖြေရှင်းကာ Bharata ၏ ဆက်ခံမင်းဆက်ကို ဆက်လက်တည်ဆောက်ရန် ပြင်ဆင်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोऽसि भारत । यत्र राजर्षयो वंश्या ब्रह्मवंश्याश्च जज्ञिरे ॥ १ ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုಸ್ವာမီက မိန့်ကြားသည်—အို ဘာရတဝంశသား မဟာရာဇ ပရိက்ရှစ်၊ ယခု ငါသည် ပူရု၏ မျိုးဆက်ကို ဖော်ပြမည်။ ထိုမျိုးဆက်တွင် သင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ထိုတွင် သာသနာတော်မူသော ရာဇရ္ဓိများ များစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သကဲ့သို့၊ ဗြာဟ္မဏ မျိုးဆက်ပရമ്പရာများလည်း ထိုမှ စတင်ခဲ့သည်။
Verse 2
जनमेजयो ह्यभूत् पूरो: प्रचिन्वांस्तत्सुतस्तत: । प्रवीरोऽथ मनुस्युर्वै तस्माच्चारुपदोऽभवत् ॥ २ ॥
ပူရု မင်းဆက်၌ ဂျနမေဇယ မင်းကြီး ပေါ်ထွန်း하였다။ သူ၏သားမှာ ပရချင်ဝန်၊ ထိုသူ၏သားမှာ ပရဝီရ; ထို့နောက် ပရဝီရ၏သား မနုစျု ဖြစ်၍ မနုစျုမှ ချာရုပဒ အမည်ရှိ သား ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 3
तस्य सुद्युरभूत् पुत्रस्तस्माद् बहुगवस्तत: । संयातिस्तस्याहंयाती रौद्राश्वस्तत्सुत: स्मृत: ॥ ३ ॥
ချာရုပဒ၏သားမှာ စုဒျု ဖြစ်၍ စုဒျု၏သားမှာ ဘဟုဂဝ ဖြစ်သည်။ ဘဟုဂဝ၏သားမှာ သံယာတိ၊ ထိုသူ၏သားမှာ အဟံယာတိ; အဟံယာတိမှ ရော်ဒြာရှွ ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 4
ऋतेयुस्तस्य कक्षेयु: स्थण्डिलेयु: कृतेयुक: । जलेयु: सन्नतेयुश्च धर्मसत्यव्रतेयव: ॥ ४ ॥ दशैतेऽप्सरस: पुत्रा वनेयुश्चावम: स्मृत: । घृताच्यामिन्द्रियाणीव मुख्यस्य जगदात्मन: ॥ ५ ॥
ရော်ဒြာရှွတွင် သား ၁၀ ယောက်ရှိသည်—ရိတေးယု၊ ကက္ခေးယု၊ သ္ထဏ္ဍိလေးယု၊ ကೃတေးယုက၊ ဇလေးယု၊ သန္နတေးယု၊ ဓမ္မေးယု၊ သတ္တေးယု၊ ဝြတေးယု နှင့် ဝနေးယု။ ထိုထဲတွင် ဝနေးယုသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သူတို့အားလုံးသည် ဂ္ဃృతာချီ အမည်ရှိ အပ္စရာမှ မွေးဖွားပြီး၊ အင်္ဒြိယများသည် ဇဂဒာတ္မာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားသကဲ့သို့၊ သူတို့လည်း ဖခင် ရော်ဒြာရှွ၏ အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိ하였다။
Verse 5
ऋतेयुस्तस्य कक्षेयु: स्थण्डिलेयु: कृतेयुक: । जलेयु: सन्नतेयुश्च धर्मसत्यव्रतेयव: ॥ ४ ॥ दशैतेऽप्सरस: पुत्रा वनेयुश्चावम: स्मृत: । घृताच्यामिन्द्रियाणीव मुख्यस्य जगदात्मन: ॥ ५ ॥
ရော်ဒြာရှွ၏ သား ၁၀ ယောက်မှာ ရိတေးယု၊ ကက္ခေးယု၊ သ္ထဏ္ဍိလေးယု၊ ကೃတေးယုက၊ ဇလေးယု၊ သန္နတေးယု၊ ဓမ္မေးယု၊ သတ္တေးယု၊ ဝြတေးယု နှင့် ဝနေးယု ဖြစ်ပြီး ဝနေးယုသည် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သူတို့အားလုံး ဂ္ဃృతာချီ အမည်ရှိ အပ္စရာမှ မွေးဖွားကာ အင်္ဒြိယများသည် ဇဂဒာတ္မာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားသကဲ့သို့ ဖခင် ရော်ဒြာရှွ၏ အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိ하였다။
Verse 6
ऋतेयो रन्तिनावोऽभूत् त्रयस्तस्यात्मजा नृप । सुमतिर्ध्रुवोऽप्रतिरथ: कण्वोऽप्रतिरथात्मज: ॥ ६ ॥
ရိတေးယုတွင် ရန္တိနာဝ အမည်ရှိ သားတစ်ယောက်ရှိသည်။ အို မင်းကြီး၊ ရန္တိနာဝတွင် စုမတိ၊ ဓြုဝ နှင့် အပရတိရထ ဟူသော သားသုံးယောက်ရှိသည်။ အပရတိရထတွင် သားတစ်ယောက်တည်းရှိပြီး ကဏ္ဝ ဟု အမည်ရသည်။
Verse 7
तस्य मेधातिथिस्तस्मात् प्रस्कन्नाद्या द्विजातय: । पुत्रोऽभूत् सुमते रेभिर्दुष्मन्तस्तत्सुतो मत: ॥ ७ ॥
ကဏ္ဝ၏ သားမှာ မေဓာတိထိ ဖြစ်သည်။ သူ၏ သားများအားလုံးသည် ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များဖြစ်၍ ပရစ్కန္န စသည်တို့က ဦးဆောင်ကြသည်။ ရန္တိနာဝ၏ သား စုမတိ သည် ရေဘိ ဟူသော သားကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ မဟာရာဇ ဒုရှ္မန္တ သည် ရေဘိ၏ သားအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
Verse 8
दुष्मन्तो मृगयां यात: कण्वाश्रमपदं गत: । तत्रासीनां स्वप्रभया मण्डयन्तीं रमामिव ॥ ८ ॥ विलोक्य सद्यो मुमुहे देवमायामिव स्त्रियम् । बभाषे तां वरारोहां भटै: कतिपयैर्वृत: ॥ ९ ॥
တစ်ခါက ရာဇာ ဒုရှ္မန္တ သည် တောတွင်းသို့ အမဲလိုက်သွား၍ အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ကဏ္ဝ မုနိ၏ အာရှရမ်သို့ ရောက်လာသည်။ ထိုနေရာတွင် လက္ရှ္မီဒေဝီကဲ့သို့ အလွန်လှပ၍ မိမိ၏ တောက်ပမှုဖြင့် အာရှရမ်တစ်လျှောက်ကို တင့်တယ်စေသော မိန်းမတစ်ဦးကို မြင်သည်။ ရာဇာသည် သူမ၏ အလှကြောင့် သဘာဝအတိုင်း ဆွဲဆောင်ခံရပြီး စစ်သားအနည်းငယ်နှင့်အတူ နီးကပ်သွားကာ စကားပြော하였다။
Verse 9
दुष्मन्तो मृगयां यात: कण्वाश्रमपदं गत: । तत्रासीनां स्वप्रभया मण्डयन्तीं रमामिव ॥ ८ ॥ विलोक्य सद्यो मुमुहे देवमायामिव स्त्रियम् । बभाषे तां वरारोहां भटै: कतिपयैर्वृत: ॥ ९ ॥
တစ်ခါက ရာဇာ ဒုရှ္မန္တ သည် တောတွင်းသို့ အမဲလိုက်သွား၍ အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ ကဏ္ဝ မုနိ၏ အာရှရမ်သို့ ရောက်လာသည်။ ထိုနေရာတွင် လက္ရှ္မီဒေဝီကဲ့သို့ အလွန်လှပ၍ မိမိ၏ တောက်ပမှုဖြင့် အာရှရမ်တစ်လျှောက်ကို တင့်တယ်စေသော မိန်းမတစ်ဦးကို မြင်သည်။ ရာဇာသည် သူမ၏ အလှကြောင့် သဘာဝအတိုင်း ဆွဲဆောင်ခံရပြီး စစ်သားအနည်းငယ်နှင့်အတူ နီးကပ်သွားကာ စကားပြော하였다။
Verse 10
तद्दर्शनप्रमुदित: सन्निवृत्तपरिश्रम: । पप्रच्छ कामसन्तप्त: प्रहसञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ १० ॥
အလှပသော မိန်းမကို မြင်သဖြင့် ရာဇာ ဒုရှ္မန္တ သည် အလွန်ပျော်ရွှင်လာပြီး ပင်ပန်းမှုလည်း ပြေလျော့သွားသည်။ ကာမဆန္ဒကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ ပြုံးရယ်လျက် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စကားဖြင့် သူမကို မေးမြန်း하였다။
Verse 11
का त्वं कमलपत्राक्षि कस्यासि हृदयङ्गमे । किंस्विच्चिकीर्षितं तत्र भवत्या निर्जने वने ॥ ११ ॥
ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိ၍ နှလုံးကို ဖမ်းစားသော အလှရှင်မ! သင်သည် မည်သူနည်း? မည်သူ၏ သမီးနည်း? ဤတိတ်ဆိတ်သော တောအတွင်း သင်၏ ရည်ရွယ်ချက်က ဘာနည်း? သင်သည် ဤနေရာတွင် အဘယ်ကြောင့် နေထိုင်နေသနည်း?
Verse 12
व्यक्तं राजन्यतनयां वेद्म्यहं त्वां सुमध्यमे । न हि चेत: पौरवाणामधर्मे रमते क्वचित् ॥ १२ ॥
အလယ်ခါးလှပသူရေ၊ သင်သည် က္ရှတ္တရိယ မင်းမျိုးသမီးဖြစ်ကြောင်း ငါ့စိတ်၌ ထင်ရှားသည်။ ငါသည် ပူရုဝంశသားဖြစ်၍ စိတ်သည် အဓမ္မ၌ မပျော်မြူး။
Verse 13
श्रीशकुन्तलोवाच विश्वामित्रात्मजैवाहं त्यक्ता मेनकया वने । वेदैतद् भगवान् कण्वो वीर किं करवाम ते ॥ १३ ॥
ရှကုန္တလာက ပြောသည်– ငါသည် ဝိශ්ဝာမိတ္တရ၏ သမီးဖြစ်သည်။ မိခင် မေနကာက ငါ့ကို တောထဲ၌ စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ အို သူရဲကောင်း၊ ဘုရားတော်တူ ကဏ္ဝမုနိသည် အားလုံးကို သိ၏; ငါသည် သင်ကို မည်သို့ ဝန်ဆောင်ရမည်နည်း။
Verse 14
आस्यतां ह्यरविन्दाक्ष गृह्यतामर्हणं च न: । भुज्यतां सन्ति नीवारा उष्यतां यदि रोचते ॥ १४ ॥
ကြာပန်းမျက်စိရှိသော မင်းကြီး၊ ကျေးဇူးပြု၍ ထိုင်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ အားတော်သမျှ ဧည့်ခံမှုကို လက်ခံပါ။ နီဝါရာ ဆန်ရှိသည်၊ သုံးဆောင်ပါ; နှစ်သက်လျှင် မရှက်မကြောက် ဤနေရာ၌ တည်းခိုပါ။
Verse 15
श्रीदुष्मन्त उवाच उपपन्नमिदं सुभ्रु जाताया: कुशिकान्वये । स्वयं हि वृणुते राज्ञां कन्यका: सदृशं वरम् ॥ १५ ॥
ဒုရှမန္တ မင်းကြီးက ပြောသည်– လှပသော မျက်ခုံးရှိသူ စုဘ္ရု၊ သင်သည် ကုရှိကဝంశ၌ မွေးဖွားသူဖြစ်၍ ဤဧည့်ခံမှုသည် သင့်ကူလနှင့် သင့်တော်သည်။ ထို့ပြင် မင်းသမီးများသည် မိမိနှင့်တော်သော ခင်ပွန်းကို ကိုယ်တိုင်ရွေးတတ်သည်။
Verse 16
ओमित्युक्ते यथाधर्ममुपयेमे शकुन्तलाम् । गान्धर्वविधिना राजा देशकालविधानवित् ॥ १६ ॥
ရှကုန္တလာက ‘အိုမ်’ ဟုဆိုသကဲ့သို့ တိတ်ဆိတ်၍ သဘောတူသောအခါ ဓမ္မအတိုင်း သဘောတူညီချက် ပြည့်စုံသွားသည်။ နေရာကာလနှင့် မင်္ဂလာဓလေ့ကို သိသော မင်းကြီးသည် ဂန္ဓဗ္ဗ မင်္ဂလာနည်းဖြင့် ပရဏဝ (oṁ) ကို ရွတ်ဆိုကာ ချက်ချင်း လက်ထပ်하였다။
Verse 17
अमोघवीर्यो राजर्षिर्महिष्यां वीर्यमादधे । श्वोभूते स्वपुरं यात: कालेनासूत सा सुतम् ॥ १७ ॥
အကျိုးမပျက်သော ဗီရိယရှိ ရာဇဋ္ဌိ ဒုရှ္မန္တ သည် ညအချိန်၌ မဟိသီ ရှကွန်တလာ၏ သားအိမ်၌ မျိုးစေ့ကို ထားခဲ့ပြီး မနက်တွင် မိမိနန်းတော်သို့ ပြန်သွား하였다။ အချိန်တန်သော် ရှကွန်တလာသည် သားတစ်ယောက်ကို မွေးဖွား하였다။
Verse 18
कण्व: कुमारस्य वने चक्रे समुचिता: क्रिया: । बद्ध्वा मृगेन्द्रंतरसा क्रीडति स्म स बालक: ॥ १८ ॥
တောထဲတွင် ကဏ္ဝ မုနိသည် မွေးကင်းစကလေးအတွက် ဇာတကမ္မ စသည့် သင့်လျော်သော သာသနာရေးအခမ်းအနားများကို ဆောင်ရွက်하였다။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုကလေးသည် အလွန်အားကြီးလာ၍ ခြင်္သေ့ကို ဖမ်းချုပ်ပြီး အတူကစားလေ့ရှိ하였다။
Verse 19
तं दुरत्ययविक्रान्तमादाय प्रमदोत्तमा । हरेरंशांशसम्भूतं भर्तुरन्तिकमागमत् ॥ १९ ॥
အလှတရားအထွတ်အမြတ်ဖြစ်သော ရှကွန်တလာသည် မအနိုင်ယူနိုင်သော သတ္တိဗီရိယရှိပြီး ဘဂဝန် ဟရိ၏ အংশ၏ အংশမှ ပေါ်ထွန်းလာသော သားကို ခေါ်ဆောင်ကာ ခင်ပွန်း ဒုရှ္မန္တ ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာ하였다။
Verse 20
यदा न जगृहे राजा भार्यापुत्रावनिन्दितौ । शृण्वतां सर्वभूतानां खे वागाहाशरीरिणी ॥ २० ॥
ဘုရင်သည် အပြစ်ကင်းသော ဇနီးနှင့် သားကို လက်မခံသည့်အခါ၊ အားလုံးကြားနေရစဉ် မိုးကောင်းကင်မှ ကိုယ်မဲ့အသံတစ်သံသည် နိမိတ်အဖြစ် ထွက်ပေါ်လာ하였다။
Verse 21
माता भस्त्रा पितु: पुत्रो येन जात: स एव स: । भरस्व पुत्रं दुष्मन्त मावमंस्था: शकुन्तलाम् ॥ २१ ॥
အသံက ပြောသည်—“မိခင်သည် လေဖောင်းအရေပြားကဲ့သို့ သာမန်ထည့်သိုလှောင်ရာသာ ဖြစ်သည်။ သားသည် အမှန်တကယ် ဖခင်၏ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်ပြီး ဖခင်တည်းဟူသောသူက သားအဖြစ် မွေးဖွားလာသည်။ ထို့ကြောင့် ဒုရှ္မန္တ၊ မိမိသားကို ပြုစုစောင့်ရှောက်လော့၊ ရှကွန်တလာကို မစော်ကားနှင့်။”
Verse 22
रेतोधा: पुत्रो नयति नरदेव यमक्षयात् । त्वं चास्य धाता गर्भस्य सत्यमाह शकुन्तला ॥ २२ ॥
အို မင်းကြီး ဒုရှမန္တ! မျိုးစေ့ကို ထုတ်ပေးသူသည် အမှန်တကယ် အဖေဖြစ်ပြီး သားသည် အဖေကို ယမရာဇာ၏ အာဏာမှ ကယ်တင်သည်။ ဤကိုယ်ဝန်၏ အမှန်တကယ် ဖန်ဆင်းသူမှာ သင်ပင်; သကွန်တလာသည် အမှန်ကို ပြောသည်။
Verse 23
पितर्युपरते सोऽपि चक्रवर्ती महायशा: । महिमा गीयते तस्य हरेरंशभुवो भुवि ॥ २३ ॥
မဟာရာဇာ ဒုရှမန္တ မြေပြင်မှ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ၊ သူ၏ ဂုဏ်သတင်းကြီးသော သားသည် စကြဝတီ မင်းဧကရာဇ် ဖြစ်လာ하였다။ ဤလောက၌ သူကို ဘဂဝန် ဟရီ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ဟု ချီးမွမ်း၍ မဟိမကို သီဆိုကြသည်။
Verse 24
चक्रं दक्षिणहस्तेऽस्य पद्मकोशोऽस्य पादयो: । ईजे महाभिषेकेण सोऽभिषिक्तोऽधिराड् विभु: ॥ २४ ॥ पञ्चपञ्चाशता मेध्यैर्गङ्गायामनु वाजिभि: । मामतेयं पुरोधाय यमुनामनु च प्रभु: ॥ २५ ॥ अष्टसप्ततिमेध्याश्वान् बबन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दौष्मन्तेरग्नि: साचीगुणे चित: । सहस्रं बद्वशो यस्मिन् ब्राह्मणा गा विभेजिरे ॥ २६ ॥
ဒုရှမန္တ၏သား မဟာရာဇာ ဘရတ၏ ညာလက်ဖဝါးတွင် သရီကృష్ణ၏ စက္ကရအမှတ်အသားရှိပြီး ခြေဖဝါးများတွင် ပဒ္မဝိုင်းအမှတ်အသားရှိ하였다။ မဟာဘိသေက ယဇ်ကြီးဖြင့် ပရမပုရုရှ ဘဂဝန်ကို ပူဇော်ကာ အဘိသိက္ခတဖြစ်၍ ကမ္ဘာမြေတစ်ဝှမ်း၏ အဓိရာဇ ဖြစ်လာ하였다။ ထို့နောက် ဘೃဂုမုနိ၏သား မာမတေယကို ပုရောဟိတ်ထား၍ ဂင်္ဂါကမ်း၌ အရှွမေဓ ၅၅ ကြိမ်၊ ယမုနာကမ်း၌ ပရယာဂ စင်္ဂမမှ မူလအထိ အရှွမေဓ ၇၈ ကြိမ် ဆောင်ရွက်하였다။ အကောင်းဆုံးနေရာ၌ ယဇ်မီးတည်ထောင်ကာ ဘြာဟ္မဏများအား များပြားသော ဓနကို ပေးလှူခဲ့ပြီး၊ ဘြာဟ္မဏ ထောင်ပေါင်းများစွာတွင် တစ်ဦးချင်းစီက ဘဒ္ဝ (13,084) နွားတစ်စုစီကို ဝေစုအဖြစ် ရရှိ하였다။
Verse 25
चक्रं दक्षिणहस्तेऽस्य पद्मकोशोऽस्य पादयो: । ईजे महाभिषेकेण सोऽभिषिक्तोऽधिराड् विभु: ॥ २४ ॥ पञ्चपञ्चाशता मेध्यैर्गङ्गायामनु वाजिभि: । मामतेयं पुरोधाय यमुनामनु च प्रभु: ॥ २५ ॥ अष्टसप्ततिमेध्याश्वान् बबन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दौष्मन्तेरग्नि: साचीगुणे चित: । सहस्रं बद्वशो यस्मिन् ब्राह्मणा गा विभेजिरे ॥ २६ ॥
ဒုရှမန္တ၏သား မဟာရာဇာ ဘရတ၏ ညာလက်ဖဝါးတွင် သရီကృష్ణ၏ စက္ကရအမှတ်အသားရှိပြီး ခြေဖဝါးများတွင် ပဒ္မဝိုင်းအမှတ်အသားရှိ하였다။ မဟာဘိသေက ယဇ်ကြီးဖြင့် ပရမပုရုရှ ဘဂဝန်ကို ပူဇော်ကာ အဘိသိက္ခတဖြစ်၍ ကမ္ဘာမြေတစ်ဝှမ်း၏ အဓိရာဇ ဖြစ်လာ하였다။ ထို့နောက် ဘೃဂုမုနိ၏သား မာမတေယကို ပုရောဟိတ်ထား၍ ဂင်္ဂါကမ်း၌ အရှွမေဓ ၅၅ ကြိမ်၊ ယမုနာကမ်း၌ ပရယာဂ စင်္ဂမမှ မူလအထိ အရှွမေဓ ၇၈ ကြိမ် ဆောင်ရွက်하였다။ အကောင်းဆုံးနေရာ၌ ယဇ်မီးတည်ထောင်ကာ ဘြာဟ္မဏများအား များပြားသော ဓနကို ပေးလှူခဲ့ပြီး၊ ဘြာဟ္မဏ ထောင်ပေါင်းများစွာတွင် တစ်ဦးချင်းစီက ဘဒ္ဝ (13,084) နွားတစ်စုစီကို ဝေစုအဖြစ် ရရှိ하였다။
Verse 26
चक्रं दक्षिणहस्तेऽस्य पद्मकोशोऽस्य पादयो: । ईजे महाभिषेकेण सोऽभिषिक्तोऽधिराड् विभु: ॥ २४ ॥ पञ्चपञ्चाशता मेध्यैर्गङ्गायामनु वाजिभि: । मामतेयं पुरोधाय यमुनामनु च प्रभु: ॥ २५ ॥ अष्टसप्ततिमेध्याश्वान् बबन्ध प्रददद् वसु । भरतस्य हि दौष्मन्तेरग्नि: साचीगुणे चित: । सहस्रं बद्वशो यस्मिन् ब्राह्मणा गा विभेजिरे ॥ २६ ॥
ဒုရှမန္တ၏သား မဟာရာဇာ ဘရတ၏ ညာလက်ဖဝါးတွင် သရီကృష్ణ၏ စက္ကရအမှတ်အသားရှိပြီး ခြေဖဝါးများတွင် ပဒ္မဝိုင်းအမှတ်အသားရှိ하였다။ မဟာဘိသေက ယဇ်ကြီးဖြင့် ပရမပုရုရှ ဘဂဝန်ကို ပူဇော်ကာ အဘိသိက္ခတဖြစ်၍ ကမ္ဘာမြေတစ်ဝှမ်း၏ အဓိရာဇ ဖြစ်လာ하였다။ ထို့နောက် ဘೃဂုမုနိ၏သား မာမတေယကို ပုရောဟိတ်ထား၍ ဂင်္ဂါကမ်း၌ အရှွမေဓ ၅၅ ကြိမ်၊ ယမုနာကမ်း၌ ပရယာဂ စင်္ဂမမှ မူလအထိ အရှွမေဓ ၇၈ ကြိမ် ဆောင်ရွက်하였다။ အကောင်းဆုံးနေရာ၌ ယဇ်မီးတည်ထောင်ကာ ဘြာဟ္မဏများအား များပြားသော ဓနကို ပေးလှူခဲ့ပြီး၊ ဘြာဟ္မဏ ထောင်ပေါင်းများစွာတွင် တစ်ဦးချင်းစီက ဘဒ္ဝ (13,084) နွားတစ်စုစီကို ဝေစုအဖြစ် ရရှိ하였다။
Verse 27
त्रयस्त्रिंशच्छतं ह्यश्वान्बद्ध्वा विस्मापयन् नृपान् । दौष्मन्तिरत्यगान्मायां देवानां गुरुमाययौ ॥ २७ ॥
ဒုရှ္မန်တ မဟာရာဇာ၏ သား ဘရတသည် ယဇ္ဈပူဇာများအတွက် မြင်း ၃၃၀၀ ကောင်ကို ချည်နှောင်၍ အခြားဘုရင်များကို အံ့ဩစေ하였다။ သူသည် ဒေဝတို့၏ ဂုဏ်ဝင်အာနုභာဝကိုပါ ကျော်လွန်ခဲ့သည်၊ အကြောင်းမှာ အမြင့်ဆုံး ဂုရု ဟရီကို ရရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 28
मृगाञ्छुक्लदत: कृष्णान् हिरण्येन परीवृतान् । अदात् कर्मणि मष्णारे नियुतानि चतुर्दश ॥ २८ ॥
မෂ္ဏာရ ယဇ္ဈတွင် ဘရတသည် အဖြူရောင်သွားတံများနှင့် အနက်ရောင်ကိုယ်ခန္ဓာရှိ၍ ရွှေအလှဆင်ပစ္စည်းများဖြင့် အပြည့်အဝ တန်ဆာဆင်ထားသော အထူးကောင်းမွန်သည့် ဆင် ၁၄ လက္ခ ကို ဒါနအဖြစ် ပေးလှူ하였다။
Verse 29
भरतस्य महत् कर्म न पूर्वे नापरे नृपा: । नैवापुर्नैव प्राप्स्यन्ति बाहुभ्यां त्रिदिवं यथा ॥ २९ ॥
ဘရတ၏ မဟာကောင်းမှုကို အတိတ်က ဘုရင်များလည်း မရရှိခဲ့ကြ၊ အနာဂတ်တွင်လည်း မရရှိနိုင်ကြ။ လက်မောင်းအားဖြင့်သာ ကောင်းကင်သုခဘုံကို မထိနိုင်သကဲ့သို့၊ မဟာရာဇ ဘရတ၏ အံ့ဖွယ်ကောင်းမှုများကို မည်သူမျှ မတုပနိုင်။
Verse 30
किरातहूणान् यवनान् पौण्ड्रान् कङ्कान् खशाञ्छकान् । अब्रह्मण्यनृपांश्चाहन् म्लेच्छान् दिग्विजयेऽखिलान् ॥ ३० ॥
ဒိဂ္ဗိဇယ ခရီးစဉ်တွင် မဟာရာဇ ဘရတသည် ကိရာတ၊ ဟೂဏ၊ ယဝန၊ ပေါဏ္ဍရ၊ ကင်္က၊ ခသ၊ သက နှင့် ဝేదသဘောတရား၊ ဗြာဟ္မဏ ယဉ်ကျေးမှုကို ဆန့်ကျင်သော မလေစ္ဆ ဘုရင်များအားလုံးကို အနိုင်ယူ သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်하였다။
Verse 31
जित्वा पुरासुरा देवान् ये रसौकांसि भेजिरे । देवस्त्रियो रसां नीता: प्राणिभि: पुनराहरत् ॥ ३१ ॥
အတိတ်ကာလတွင် အဆုရများသည် ဒေဝတို့ကို အနိုင်ယူပြီး ရသာတလ အောက်လောက၌ ခိုလှုံကာ ဒေဝတို့၏ ဇနီးများနှင့် သမီးများကိုလည်း ထိုနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် မဟာရာဇ ဘရတသည် ထိုမိန်းမများကို သူတို့၏ အဖော်အပါများနှင့်အတူ အဆုရတို့၏ လက်မှ လွတ်မြောက်စေပြီး ဒေဝတို့ထံ ပြန်လည်ပို့ဆောင်하였다။
Verse 32
सर्वान्कामान् दुदुहतु: प्रजानां तस्य रोदसी । समास्त्रिणवसाहस्रीर्दिक्षु चक्रमवर्तयत् ॥ ३२ ॥
မဟာရာဇာ ဘာရတမင်းကြီးသည် နှစ်ပေါင်း နှစ်သောင်းခုနစ်ထောင်တိုင်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး မြေကြီးနှင့် ကောင်းကင်ဘုံတို့သည် ပြည်သူတို့၏ လိုအင်ဆန္ဒများကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည်။
Verse 33
स संराड्लोकपालाख्यमैश्वर्यमधिराट् श्रियम् । चक्रं चास्खलितं प्राणान् मृषेत्युपरराम ह ॥ ३३ ॥
စကြာဝဠာတစ်ခုလုံးကို အုပ်စိုးသူဖြစ်သော်လည်း ဧကရာဇ် ဘာရတသည် ဤစည်းစိမ်ဥစ္စာအားလုံးကို ဝိညာဉ်ရေးတိုးတက်မှုအတွက် အတားအဆီးအဖြစ် မှတ်ယူကာ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
Verse 34
तस्यासन् नृप वैदर्भ्य: पत्न्यस्तिस्र: सुसम्मता: । जघ्नुस्त्यागभयात् पुत्रान् नानुरूपा इतीरिते ॥ ३४ ॥
အို မင်းကြီး၊ ဘာရတမင်းကြီးတွင် ဝိဒဗ္ဗမှ မိဖုရားသုံးပါးရှိသည်။ သူတို့၏သားများသည် မင်းကြီးနှင့်မတူသောကြောင့် မင်းကြီးက သူတို့ကို စွန့်ပစ်မည်ကိုကြောက်၍ မိမိတို့၏သားများကို သတ်ခဲ့ကြသည်။
Verse 35
तस्यैवं वितथे वंशे तदर्थं यजत: सुतम् । मरुत्स्तोमेन मरुतो भरद्वाजमुपाददु: ॥ ३५ ॥
သားသမီးရရန် ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်သဖြင့် မင်းကြီးသည် မရုတ-စတိုမ ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မရုတနတ်တို့သည် ကျေနပ်အားရ၍ ဘာရဒွါဇ အမည်ရှိသော သားတစ်ယောက်ကို ပေးသနားခဲ့သည်။
Verse 36
अन्तर्वत्न्यां भ्रातृपत्न्यां मैथुनाय बृहस्पति: । प्रवृत्तो वारितो गर्भं शप्त्वा वीर्यमुपासृजत् ॥ ३६ ॥
ဗြိဟဿပတိသည် ကိုယ်ဝန်ရှိနေသော ညီအစ်ကို၏ဇနီး မမတကို စွဲလမ်းသောအခါ ဝမ်းဗိုက်ထဲရှိ သားက တားမြစ်သော်လည်း ဗြိဟဿပတိသည် သူ့ကို ကျိန်စာတိုက်ကာ အတင်းအဓမ္မ သုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။
Verse 37
तं त्यक्तुकामां ममतां भर्तुस्त्यागविशङ्किताम् । नामनिर्वाचनं तस्य श्लोकमेनं सुरा जगु: ॥ ३७ ॥
မမတာသည် မတရားသောသားကို မွေးဖွားသဖြင့် ခင်ပွန်းက စွန့်ပစ်မည်ကို အလွန်ကြောက်၍ ကလေးကို စွန့်လွှတ်ရန် စဉ်းစားခဲ့သည်; ထိုအခါ နတ်တို့က ကလေး၏ အမည်ကို ကြေညာ၍ ပြဿနာကို ဖြေရှင်း하였다။
Verse 38
मूढे भर द्वाजमिमं भर द्वाजं बृहस्पते । यातौ यदुक्त्वा पितरौ भरद्वाजस्ततस्त्वयम् ॥ ३८ ॥
ဗြဟ္စပတိက “အို မိုက်မဲသောမိန်းမ၊ တစ်ယောက်၏ မျိုးစေ့ဖြင့် အခြားယောက်ျား၏ ဇနီးဝမ်း၌ မွေးဖွားလာသော်လည်း ဤကလေး—ဘရဒ္ဝာဇ—ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်လော့” ဟုဆိုသည်။ မမတာက “အို ဗြဟ္စပတိ၊ သင်ပင် ဘရဒ္ဝာဇကို ပြုစုပါ” ဟုဆိုပြီး နှစ်ဦးစလုံး ထွက်ခွာသဖြင့် ကလေးသည် ဘရဒ္ဝာဇဟု ခေါ်တွင်လာသည်။
Verse 39
चोद्यमाना सुरैरेवं मत्वा वितथमात्मजम् । व्यसृजन् मरुतोऽबिभ्रन् दत्तोऽयं वितथेऽन्वये ॥ ३९ ॥
နတ်တို့က ထိန်းသိမ်းရန် တိုက်တွန်းသော်လည်း မမတာသည် မတရားသောမွေးဖွားမှုကြောင့် သူ့ကို ‘ဝိတထ’—အကျိုးမဲ့—ဟုယူဆကာ စွန့်ပစ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မရုတ်နတ်တို့က ပြုစုခဲ့ပြီး နောက်တွင် သားမရှိ၍ ဝမ်းနည်းနေသော မဟာရာဇာ ဘရတအား သားအဖြစ် ပေးအပ်ခဲ့သည်။
Frequently Asked Questions
Bharata is the son of Duṣmanta and Śakuntalā and is portrayed as a partial representation (aṁśa) of the Supreme Lord’s potency in governance. His importance is theological and civilizational: he embodies rakṣaṇa by upholding Vedic culture, performing major yajñas, giving immense charity, and establishing order. He also exemplifies the Bhāgavatam’s ethical arc—world mastery is ultimately subordinate to spiritual advancement, as he later recognizes attachment to family as an impediment.
The text presents the refusal as a dramatic moral and dharmic crisis—public recognition of lineage, responsibility, and truthfulness is tested in the royal court. The resolution comes through an unembodied celestial voice that cites Vedic injunctions: the son belongs to the father; the father is “born as the son,” and the son delivers the father from Yama’s custody. This divine testimony restores dharma, protects Śakuntalā’s honor, and secures the dynastic continuation.
Gandharva-vivāha is marriage by mutual consent, traditionally recognized for kṣatriyas when conducted within dharmic boundaries. It is mentioned to show that Duṣmanta’s union with Śakuntalā was not illicit but performed according to an accepted Vedic category of marriage, marked here by praṇava (oṁkāra) and the king’s knowledge of marital law—thereby establishing the legitimacy of Bharata’s birth.
The chapter articulates a classical Vedic legal-theological view for inheritance and duty: the father, as procreator, bears primary responsibility for maintenance and recognition, and the son is described as the father’s continuation who grants deliverance from Yamarāja’s bondage. The mother is honored as the bearer, yet the passage emphasizes paternal accountability to prevent abandonment and social injustice—especially when a woman’s chastity and a child’s legitimacy are publicly questioned.
After Bharata’s wives kill their sons out of fear of rejection, Bharata performs the Marut-stoma sacrifice for progeny. The Maruts—storm-deities and attendants of Indra—become pleased and provide him a son named Bharadvāja. The narrative frames this as daiva-vyavasthā: when human arrangements fail and dharma is threatened, divine agencies preserve the continuity of the royal line.