Adhyaya 12
Continuation and Future of the Sūrya-vaṁśa: From Kuśa to the Last Ikṣvāku King
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီသည် သီရိ ရာမချန္ဒြာနောက်ပိုင်း အိက္ခဝါကူ/သူရယဝံသ မျိုးဆက်ကို ကုရှမှစ၍ မင်းဆက်အလိုက် ဆက်လက်ရေတွက်ဖော်ပြသည်။ ဤအধ্যာယတွင် ဝဇ္ရနာဘ၏ နေမင်းမှ ဆင်းသက်မှုကို ထင်ရှားစေပြီး အထူးသဖြင့် ဟိရဏ္ယနာဘသည် ယောဂအာစာရျ ဖြစ်၍ ဇိုင်မိနိ၏ တပည့်၊ အာဓျာတ္မ-ယောဂ၌ ယာဇ္ဉဝလ္က്യ၏ ဆရာအဖြစ် ဝိညာဉ်ဗေဒ ပို့ဆောင်မှုကို မင်းဆက်နှင့် ချိတ်ဆက်ပြသည်။ ထို့နောက် မာရုသည် ယောဂစိဒ္ဓိ ရရှိကာ ကလာပ-ဂြာမ၌ အသက်ရှင်နေပြီး ကလိယုဂ အဆုံးတွင် မင်းဆက်ကို ပြန်လည်ထူထောင်မည်ဟု ပရောဖက်ပြုထားသည်။ မာရုမှစ၍ နောက်ပိုင်းနှင့် အနာဂတ်မင်းများကို ရေတွက်ကာ ပရိက္ခစ်၏ ဖခင်ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သော ဗြဟဒ္ဗလကိုလည်း ထည့်သွင်းပြီး နောက်ဆုံးမင်း စုမိတ္တရအထိ ဆက်လက်ဖော်ပြကာ ထို့နောက် သူရယဝံသ၏ အမျိုးသားလိုင်း ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤအধ্যာယသည် မျိုးရိုးဇယား၊ ယောဂပညာဆက်ခံမှု၊ ပရောဖက်ချက်နှင့် မင်းဆက်အနိစ္စကို ပေါင်းစည်းကာ သူရယဝံသ အခန်းကဏ္ဍကို ပိတ်သိမ်းသည်။
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच कुशस्य चातिथिस्तस्मान्निषधस्तत्सुतो नभ: । पुण्डरीकोऽथ तत्पुत्र: क्षेमधन्वाभवत्तत: ॥ १ ॥
သရီရှုကဒေဝ ဂိုಸ್ವာမီ မိန့်ကြားသည်—ကူရှ၏သားမှာ အတိသီ၊ အတိသီ၏သားမှာ နိෂဓ၊ နိෂဓ၏သားမှာ နဘ၊ နဘ၏သားမှာ ပုဏ္ဍရီက ဖြစ်ပြီး ပုဏ္ဍရီကမှ က్షေမဓန္ဝာ အမည်ရှိ သားတော် ပေါ်ထွန်း하였다။
Verse 2
देवानीकस्ततोऽनीह: पारियात्रोऽथ तत्सुत: । ततो बलस्थलस्तस्माद् वज्रनाभोऽर्कसम्भव: ॥ २ ॥
က్షေမဓန္ဝာ၏သားမှာ ဒေဝါနီက၊ ဒေဝါနီက၏သားမှာ အနီဟ၊ အနီဟ၏သားမှာ ပါရိယာတြ၊ ပါရိယာတြ၏သားမှာ ဘလသ္ထလ၊ ဘလသ္ထလ၏သားမှာ ဝဇ္ရနာဘ ဖြစ်ပြီး နေဒေဝ၏ တောက်ပမှုမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 3
सगणस्तत्सुतस्तस्माद् विधृतिश्चाभवत् सुत: । ततो हिरण्यनाभोऽभूद् योगाचार्यस्तु जैमिने: ॥ ३ ॥ शिष्य: कौशल्य आध्यात्मं याज्ञवल्क्योऽध्यगाद् यत: । योगं महोदयम् ऋषिर्हृदयग्रन्थिभेदकम् ॥ ४ ॥
ဝဇ္ရနာဘ၏သားမှာ စဂဏ၊ စဂဏ၏သားမှာ ဝိဓෘတိ။ ဝိဓෘတိမှ ဟိရဏ္ယနာဘ ပေါ်ထွန်း၍ ဂျိုင်မိနီ၏ တပည့်ဖြစ်ကာ မဟာ ယောဂာချာရျ ဖြစ်လာ하였다။ ဟိရဏ္ယနာဘထံမှ မဟာရိရှီ ယာဇ္ဉဝလ္က്യသည် ‘အာဓျာတ္မ-ယောဂ’ ဟူသော အလွန်မြင့်မားသည့် ယောဂကို သင်ယူခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် နှလုံးသားရှိ အာသက္တိ၏ ချည်ကွင်းများကို ဖြတ်တောက်ပေးသည်။
Verse 4
सगणस्तत्सुतस्तस्माद् विधृतिश्चाभवत् सुत: । ततो हिरण्यनाभोऽभूद् योगाचार्यस्तु जैमिने: ॥ ३ ॥ शिष्य: कौशल्य आध्यात्मं याज्ञवल्क्योऽध्यगाद् यत: । योगं महोदयम् ऋषिर्हृदयग्रन्थिभेदकम् ॥ ४ ॥
ဝဇ္ရနာဘ၏ သားမှာ စဂဏ ဖြစ်၍၊ သူ၏ သားမှာ ဝိဓြတိ ဖြစ်သည်။ ဝိဓြတိ၏ သား ဟိရဏ္ယနာဘသည် ဇိုင်မိနိ၏ တပည့်ဖြစ်ကာ လျှို့ဝှက်ယောဂ၏ မဟာအာစာရျ ဖြစ်လာ하였다။ ထိုဟိရဏ္ယနာဘထံမှပင် မဟာရိရှီ ယာဇ္ဉဝလ္က്യ သည် ‘အာဓျာတ္မ-ယောဂ’ ဟူသော မြင့်မြတ်သည့် ယောဂစနစ်ကို သင်ယူခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် နှလုံးသားအတွင်းရှိ လောကီကပ်ငြိမှု၏ ချည်ကွင်းများကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်သည်။
Verse 5
पुष्पो हिरण्यनाभस्य ध्रुवसन्धिस्ततोऽभवत् । सुदर्शनोऽथाग्निवर्ण: शीघ्रस्तस्य मरु: सुत: ॥ ५ ॥
ဟိရဏ္ယနာဘ၏ သားမှာ ပုෂ္ပ ဖြစ်၍၊ ပုෂ္ပ၏ သားမှာ ဓြုဝသန္ဓိ ဖြစ်သည်။ ဓြုဝသန္ဓိ၏ သားမှာ စုဒർശန၊ သူ၏ သားမှာ အဂ္နိဝර්ဏ။ အဂ္နိဝර්ဏ၏ သားမှာ ရှီဃြ၊ ရှီဃြ၏ သားမှာ မရု ဖြစ်သည်။
Verse 6
सोऽसावास्ते योगसिद्ध: कलापग्राममास्थित: । कलेरन्ते सूर्यवंशं नष्टं भावयिता पुन: ॥ ६ ॥
ယောဂစိဒ္ဓိကို ရရှိပြီးနောက် မရုသည် ‘ကလာပ-ဂြာမ’ ဟုခေါ်သော နေရာတွင် ယနေ့တိုင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သည်။ ကလိယုဂ အဆုံးတွင် သူသည် သားတစ်ဦးကို မွေးဖွားစေကာ ပျောက်ကွယ်သွားသော စူရ്യဝంశကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်မည်။
Verse 7
तस्मात् प्रसुश्रुतस्तस्य सन्धिस्तस्याप्यमर्षण: । महस्वांस्तत्सुतस्तस्माद् विश्वबाहुरजायत ॥ ७ ॥
မရုမှ ပရစုရှရုတ် ဟုအမည်ရသော သားတစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။ ပရစုရှရုတ်မှ သန္ဓိ၊ သန္ဓိမှ အမර්ရှဏ။ အမර්ရှဏမှ မဟသွာန် သားတစ်ဦး မွေးဖွားပြီး၊ မဟသွာန်မှ ဝိශ්ဝဗာဟု မွေးဖွား하였다။
Verse 8
तत: प्रसेनजित् तस्मात् तक्षको भविता पुन: । ततो बृहद्बलो यस्तु पित्रा ते समरे हत: ॥ ८ ॥
ဝိශ්ဝဗာဟုမှ ပရစေနဇစ် ဟုအမည်ရသော သား မွေးဖွားခဲ့သည်။ ပရစေနဇစ်မှ တက္ခက မွေးဖွားခဲ့သည်။ တက္ခကမှ ဘృဟဒ္ဗလ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ သူသည် စစ်ပွဲတွင် သင်၏ဖခင်၏ လက်ဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်။
Verse 9
एते हीक्ष्वाकुभूपाला अतीता: शृण्वनागतान् । बृहद्बलस्य भविता पुत्रो नाम्ना बृहद्रण: ॥ ९ ॥
ဣက္ခ္ဝာကု မင်းဆက်၏ မင်းများအားလုံးသည် အတိတ်သို့ ကွယ်လွန်သွားပြီ။ ယခု အနာဂတ်တွင် မွေးဖွားမည့် မင်းများအကြောင်း နားထောင်ပါ။ ဘృဟဒ္ဗလ မှ ဘృဟဒ္ရဏ အမည်ရှိ သားတော် ပေါ်ထွန်းမည်။
Verse 10
ऊरुक्रिय: सुतस्तस्य वत्सवृद्धो भविष्यति । प्रतिव्योमस्ततो भानुर्दिवाको वाहिनीपति: ॥ १० ॥
ဘృဟဒ္ရဏ ၏ သားတော်မှာ ဦရုကရိယ ဖြစ်မည်။ သူ၏ သားတော်မှာ ဝတ္စဝೃદ્ધ ဖြစ်ပြီး၊ ထို့မှ ပရတိဗျိုမ၊ ထို့မှ ဘာနု ဖြစ်မည်။ ဘာနု မှ စစ်တပ်၏ မဟာတပ်မှူး ဒိဝါက ပေါ်ထွန်းမည်။
Verse 11
सहदेवस्ततो वीरो बृहदश्वोऽथ भानुमान् । प्रतीकाश्वो भानुमत: सुप्रतीकोऽथ तत्सुत: ॥ ११ ॥
ဒိဝါက မှ သဟဒေဝ အမည်ရှိ သားတော် ပေါ်ထွန်းမည်။ သဟဒေဝ မှ သူရဲကောင်း ဘృဟဒအશ્વ ဖြစ်မည်။ ဘృဟဒအશ્વ မှ ဘာနုမာန်၊ ဘာနုမာန် မှ ပရတီကာશ્વ; ပရတီကာશ્વ ၏ သားတော်မှာ စုပရတီက ဖြစ်မည်။
Verse 12
भविता मरुदेवोऽथ सुनक्षत्रोऽथ पुष्कर: । तस्यान्तरिक्षस्तत्पुत्र: सुतपास्तदमित्रजित् ॥ १२ ॥
စုပရတီက မှ မရုဒေဝ၊ မရုဒေဝ မှ စုနက္ခတ္တရ၊ စုနက္ခတ္တရ မှ ပုရှ္ကရ ဖြစ်မည်။ ပုရှ္ကရ ၏ သားတော်မှာ အန္တရိක්ෂ၊ အန္တရိක්ෂ ၏ သားတော်မှာ စုတပါ၊ စုတပါ ၏ သားတော်မှာ အမိတ္ရဇိတ ဖြစ်မည်။
Verse 13
बृहद्राजस्तु तस्यापि बर्हिस्तस्मात् कृतञ्जय: । रणञ्जयस्तस्य सुत: सञ्जयो भविता तत: ॥ १३ ॥
အမိတ္ရဇိတ မှ ဘృဟဒ္ရာဇ အမည်ရှိ သားတော် ပေါ်ထွန်းမည်။ ဘృဟဒ္ရာဇ မှ ဘရ္ဟိ၊ ဘရ္ဟိ မှ ကృతဉ္ဇယ ဖြစ်မည်။ ကృతဉ္ဇယ ၏ သားတော်မှာ ရဏဉ္ဇယ ဟု ခေါ်မည်၊ ထို့မှ စဉ္ဇယ အမည်ရှိ သားတော် ပေါ်ထွန်းမည်။
Verse 14
तस्माच्छाक्योऽथ शुद्धोदो लाङ्गलस्तत्सुत: स्मृत: । तत: प्रसेनजित् तस्मात् क्षुद्रको भविता तत: ॥ १४ ॥
စဉ္ဇယမှ သာက്യ ဖြစ်လာမည်၊ သာက്യမှ သုဒ္ဓောဒ ဖြစ်လာမည်၊ သုဒ္ဓောဒမှ လာင်္ဂလ သားတော်ဟု မှတ်သားကြသည်။ လာင်္ဂလမှ ပရစေနဇစ် ဖြစ်လာပြီး၊ ပရစေနဇစ်မှ က္ရှုဒ္ရက ဖြစ်လာမည်။
Verse 15
रणको भविता तस्मात् सुरथस्तनयस्तत: । सुमित्रो नाम निष्ठान्त एते बार्हद्बलान्वया: ॥ १५ ॥
က္ရှုဒ္ရကမှ ရဏက ဖြစ်လာမည်၊ ရဏကမှ သုရထ သားတော် ဖြစ်လာမည်၊ ထို့နောက် စုမိတ္တရ အမည်ရှိသော မင်းသည် မျိုးဆက်ကို အဆုံးသတ်မည်။ ဤသည်မှာ ဘృဟဒ္ဗလ မျိုးရိုး၏ ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။
Verse 16
इक्ष्वाकूणामयं वंश: सुमित्रान्तो भविष्यति । यतस्तं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ ॥ १६ ॥
ဣက္ရှဝါကူ မျိုးရိုးဤသည် စုမိတ္တရတွင် အဆုံးသတ်မည်။ ကလိယုဂတွင် ထိုမင်းနောက်ပိုင်း နေရောင်မျိုးရိုးသည် မလွဲမသွေ ပြီးဆုံးမည်။
Frequently Asked Questions
Hiraṇyanābha is presented as a king in the Sūrya-vaṁśa who becomes a major ācārya of mystic yoga. As a disciple of Jaimini, he embodies the meeting of royal responsibility and spiritual attainment. His importance is amplified because Yājñavalkya learns ādhyātma-yoga from him—yoga that ‘loosens the knots of material attachment’—showing that the Bhāgavata’s dynastic history also preserves the lineage of liberating knowledge.
Bhāgavata 9.12 describes Maru as having achieved yogic siddhi (perfection) enabling extraordinary longevity. Kalāpa-grāma functions as a sacred, concealed locus associated with advanced yogic preservation. The text uses Maru’s continued existence to support a prophetic continuity: at Kali-yuga’s end he will beget a son and ‘revive’ the lost Sūrya dynasty, illustrating how divine time and yogic power can extend a lineage beyond ordinary historical limits.
This note ties the dynastic record to the Mahābhārata-era horizon familiar to the listener (Mahārāja Parīkṣit). By linking Bṛhadbala’s death to Parīkṣit’s father (Abhimanyu), the Bhāgavata synchronizes Purāṇic genealogy with epic history, reinforcing that vaṁśānucarita is not isolated listing but integrated narrative chronology.
The chapter identifies Sumitra as the final king in the Ikṣvāku/Sūrya-vaṁśa line. After Sumitra, the text states there will be no more sons in the dynasty, marking a formal closure of that royal succession within the Bhāgavata’s genealogical framework.