Adhyaya 5
Vīrabhadra Destroys Dakṣa’s Sacrifice (Dakṣa-yajña-vināśa)
Narada ထံမှ Sati ၏သေဆုံးမှုနှင့် Daksha ၏စော်ကားမှုကို ကြားသိရသောအခါ Lord Shiva သည် သူ၏ဆံပင်မှ Virabhadra ကို ဖန်ဆင်းခဲ့သည်။ Virabhadra နှင့် Shiva ၏ နောက်လိုက်များသည် Daksha ၏ ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဖျက်ဆီးပြီး၊ Bhaga ကို မျက်စိကွယ်စေကာ၊ Pusha ၏ သွားများကို ချိုးဖျက်၍ Daksha ၏ ခေါင်းကို ဖြတ်ပြီး မီးထဲသို့ ပစ်ချကာ Kailasa သို့ ပြန်သွားကြသည်။
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् । स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥
မૈထရေယက ဆိုသည်—နာရဒထံမှ ဒက္ခ၏ အပြစ်တင်အရှက်ခွဲမှုကြောင့် စတီ သေဆုံးသွားကြောင်းနှင့် ဋ္ဌဘု ဒေဝတားတို့က ရှိဝ၏ ပါရ္ဍသစစ်တပ်ကို မောင်းထုတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိသည့်အခါ ဘဂဝန် ရှိဝသည် အဆုံးမရှိသော ဒေါသကို ထိန်းမနိုင်အောင် ဖြစ်ပေါ်လာ하였다။
Verse 2
क्रुद्ध: सुदष्टौष्ठपुट: स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । उत्कृत्य रुद्र: सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ २ ॥
အလွန်ဒေါသထွက်နေသော ဓူရ္ဇဋိ ရှိဝသည် နှုတ်ခမ်းကို သွားဖြင့်ဖိကာ ခေါင်းပေါ်မှ ဇဋာတစ်စကို ဆွဲထုတ်လိုက်သည်။ ထိုဇဋာသည် မိုးကြိုးနှင့် မီးကဲ့သို့ တောက်လောင်နေ၏။ သူသည် ချက်ချင်း ထရပ်ကာ အရူးကဲ့သို့ ရယ်မောပြီး ဂంభీరသော ဟိန်းသံနှင့်အတူ ထိုဇဋာကို မြေပြင်သို့ ပစ်ချလိုက်သည်။
Verse 3
ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यदृक् । करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धज: कपालमाली विविधोद्यतायुध: ॥ ३ ॥
ထို့နောက် ကောင်းကင်ကို ထိမိသကဲ့သို့ မြင့်မားသော ကိုယ်ထည်ရှိပြီး သုံးနေမင်းတောက်ပမှုကဲ့သို့ ထွန်းလင်းသော ကြောက်မက်ဖွယ် အနက်ရောင် ဒေဝကောင် (ဒေမုန်) တစ်ကောင် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ သူ၏ သွားများ ကြမ်းတမ်း၍ ခေါင်းမွှေးများ မီးလောင်သကဲ့သို့; လက်တစ်ထောင်ရှိကာ လက်နက်မျိုးစုံကို ကိုင်ဆောင်ပြီး လူခေါင်းများ၏ မာလာကို ဆင်မြန်းထားသည်။
Verse 4
तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथ: । दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ ४ ॥
ထိုမဟာဒေဝါးသည် လက်အုပ်ချီ၍ “အရှင်၊ ကျွန်ုပ် ဘာလုပ်ရမည်နည်း” ဟု မေးလျှင်၊ ဘူတနာထ ဘဂဝန် ရှီဝက “သင်သည် ငါ့ကိုယ်မှ မွေးဖွား၍ ငါ့ဂဏတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်; ထို့ကြောင့် ယဇ్ఞ၌ ဒက္ခနှင့် သူ၏စစ်သားတို့ကို သတ်လော့” ဟု အမိန့်ပေး하였다။
Verse 5
आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सह: सहिष्णुम् ॥ ५ ॥
ဒေါသအဖြစ်တည်သော မန်ယူ၏ အမိန့်ကို ခံယူပြီးနောက်၊ သူသည် ဒေဝဒေဝ မဟာဝိဘူ ရုဒ္ဒရ (ရှီဝ) ကို ပတ်လည်လှည့်လည်ကာ ပူဇော်သကဲ့သို့ ပြု하였다။ မဟာပုရుషတို့၏ သည်းခံမှုကိုတောင် ရင်ဆိုင်နိုင်မည့် မတားဆီးနိုင်သော အင်အားရှိသည်ဟု သူက ယူဆ하였다။
Verse 6
अन्वीयमान: स तु रुद्रपार्षदै- र्भृशं नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम् । उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्घ्रि: ॥ ६ ॥
ရုဒ္ဒရ၏ ပါရ္ရှဒများက နောက်မှလိုက်၍ အလွန်အမင်း အော်ဟစ်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် အသံကို ထုတ်လွှင့်하였다။ သူသည် မရဏကိုတောင် သတ်နိုင်သည့် ကြောက်မက်ဖွယ် တ్రిశూలကို မြှောက်ကာ ပြေးဝင်သွားပြီး၊ ခြေထောက်က အလှဆင်ကွင်းများသည် ဂర్జသကဲ့သို့ မြည်ဟည်း하였다။
Verse 7
अथर्त्विजो यजमान: सदस्या: ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । तम: किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्यु: ॥ ७ ॥
ထိုအခါ ယဇ్ఞခန်းမ၌ ရှိသော ရိတ္ဝိဇ်များ၊ ယဇမာန၊ အစည်းအဝေးဝင်များ၊ ဗြာဟ္မဏများနှင့် သူတို့၏ ဇနီးများသည် မြောက်ဘက်မှ ထလာသော ဖုန်မှုန့်ကို မြင်၍ “ဤသည် ဘယ်လို မှောင်မိုက်နည်း? ဤဖုန်မှုန့် ဘယ်က ပေါ်လာသနည်း” ဟု စဉ်းစားကြသည်။
Verse 8
वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यव: प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्ड: । गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ ८ ॥
သူတို့က ခန့်မှန်းကြသည်— “လေမတိုက်၊ လုယက်သူလည်း မရှိ; ပြင်းထန်သော ဒဏ်ပေးသူ ပရာချီနဘရ္ဟိ ဘုရင်လည်း အသက်ရှင်နေသေးသည်။ နွားများလည်း မသွားလာ; ထို့ကြောင့် ဤဖုန်မှုန့် ဘယ်က? ယခု လောကသည် ပရလယသို့ ရောက်မည်လော?”
Verse 9
प्रसूतिमिश्रा: स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य । यत्पश्यन्तीनां दुहितृणां प्रजेश: सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ॥ ९ ॥
ဒက္ခ၏ ဇနီး ပရသူတီနှင့် အခြားမိန်းမများသည် အလွန်စိုးရိမ်ကာ ပြောကြသည်—ဤအန္တရာယ်သည် ဒက္ခ၏ အပြစ်၏ အကျိုးဖြစ်သည်; အပြစ်ကင်းသော စတီသည် အစ်မညီမများ မြင်နေစဉ် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်၍ ကောင်းကင်သို့ သွားခဲ့သည်။
Verse 10
यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलाप: स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्र: । वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ १० ॥
ပျက်ကွက်ကာလတွင် ရှိဝ၏ ဇဋာဆံပင်များ ပြန့်ကျဲ၍ တြိရှူးလဖြင့် ဒిశာအုပ်ချုပ်သူများကို ထိုးဖောက်သည်။ အလံတော်ကဲ့သို့ လက်မောင်းများကို မြှောက်ကာ အော်ဟစ်ရယ်မော၍ ဂုဏ်မာန်ဖြင့် ကပြသည်၊ မိုးကြိုးဂর্জနာက လောကတစ်ဝန်းကို လှုပ်ခတ်သကဲ့သို့။
Verse 11
अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु: ॥ ११ ॥
မခံနိုင်လောက်သော တေဇောဖြင့် တောက်ပ၍ ဒေါသဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ ကြည့်ရခက်သော အမည်းရောင် မဟာကိုယ်ကြီးသည် ကြောက်မက်ဖွယ် သွားများကို ပြသ하였다။ မျက်ခုံးချုံ့လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ကောင်းကင်၏ အလင်းတန်းများကို ချဲလှဲကာ မိမိ၏ ထက်မြက်သော တေဇောဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလိုက်သည်—ဤသို့ ဒေါသထွက်သော ဗిధာတာရှေ့တွင် မည်သူက ကောင်းကျိုးရနိုင်မည်နည်း?
Verse 12
बह्वेवमुद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मन: । उत्पेतुरुत्पाततमा: सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ १२ ॥
လူများက စိုးရိမ်သော မျက်နှာထားဖြင့် အပြန်အလှန် ပြောဆိုနေစဉ်၊ မဟာတ္မာ ဒက္ခသည် ကောင်းကင်နှင့် မြေပြင် အနှံ့အပြားမှ ကြောက်မက်ဖွယ် မကောင်းလက္ခဏာများ ထောင်ပေါင်းများစွာ ပေါ်ထွက်လာသည်ကို မြင်하였다။
Verse 13
तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधै: । पिङ्गै: पिशङ्गैर्मकरोदराननै: पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥ १३ ॥
ချစ်သော ဝိဒုရာ၊ ထိုအခါ ရုဒ္ရ၏ အနုချာများသည် ယဇ్ఞမဏ္ဍပကို ဝိုင်းရံကာ အနှံ့အပြား ပြေးလွှားကြသည်။ သူတို့သည် အရပ်ပု၍ လက်နက်မျိုးစုံကို ကိုင်ဆောင်ထားပြီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ငါးမန်းကဲ့သို့ အမည်းနှင့် အဝါရောင်ရောစပ်သကဲ့သို့ ထင်ရကာ ယဇ్ఞတွင် အနှောင့်အယှက်ကြီးကို စတင်ဖန်တီး하였다။
Verse 14
केचिद्बभञ्जु: प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ १४ ॥
စစ်သားအချို့က ယဇ္ဉမဏ္ဍပကို ထောက်ထားသော တိုင်များနှင့် ရှေ့ဘက်အကာအရံကို ဖြိုချကြပြီး၊ အချို့က အမျိုးသမီးနေရာသို့ ဝင်ရောက်ကာ၊ အချို့က အဂ္နီဓြာခန်းနှင့် ယဇ္ဉခန်းကို ဖျက်ဆီး၍၊ အချို့က မီးဖိုချောင်နှင့် နေထိုင်ရာကိုလည်း ပျက်စီးစေ하였다။
Verse 15
रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् । कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखला: ॥ १५ ॥
သူတို့သည် ယဇ္ဉအတွက် အသုံးပြုသော အိုးခွက်များကို ချိုးဖျက်ကြပြီး၊ အချို့က ယဇ္ဉမီးကို ငြိမ်းသတ်ကြသည်; အချို့က ကုဏ္ဍများထဲတွင် ဆီးချကြပြီး၊ အချို့က ဝေဒီ၏ နယ်နိမိတ်မेखလာကို ဖြိုဖျက်ကြသည်။
Verse 16
अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् । अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ १६ ॥
အချို့က ထွက်ပြေးနေသော မုနိများ၏ လမ်းကို တားဆီးကြပြီး၊ အချို့က အဲဒီမှာ စုဝေးနေသော အမျိုးသမီးများကို ခြိမ်းခြောက်ကြသည်; အချို့က မဏ္ဍပမှ ထွက်ပြေးသော ဒေဝများကို ဖမ်းဆီးကြသည်။
Verse 17
भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्र: प्रजापतिम् । चण्डेश: पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥ १७ ॥
ရှီဝ၏ အဖော် မဏိမာန်က ဘೃဂုမုနိကို ချုပ်နှောင်ပြီး၊ ဝီရဘဒ္ဒရက ပရဇာပတိ ဒက္ခကို ဖမ်းဆီး하였다; ချဏ္ဍေသက ဒေဝ ပူရှာကို ထိန်းချုပ်ပြီး၊ နန္ဒီဤશ્વရက ဒေဝ ဘဂကို ဖမ်းဆီး하였다။
Verse 18
सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्या: सदिवौकस: । तैरर्द्यमाना: सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ॥ १८ ॥
ကျောက်တုံးများ မပြတ်မလပ် မိုးရွာသကဲ့သို့ ကျလာသည်။ ယဇ္ဉတွင် ရှိသော ရိတ്വိဇ်များ၊ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် ဒေဝများသည် အလွန်ဒုက္ခခံရပြီး၊ အသက်ဘေးကြောင့် အမျိုးမျိုးသောဦးတည်ရာများသို့ ခွဲခွာပြေးလွှားကြသည်။
Verse 19
जुह्वत: स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भव: । भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन् ॥ १९ ॥
ယဇ်ပူဇော်ပွဲတွင် ယဇ်ဇွန်းကိုကိုင်လျက် ယဇ်ပူဇော်နေသော ဗြိဂုရသေ့သည် မိမိနှုတ်ခမ်းမွေးကိုပြ၍ ရှိဝဘုရားအား ပြောင်လှောင်ခဲ့သောကြောင့် ဝီရဘဒြသည် သူ၏နှုတ်ခမ်းမွေးကို ဆွဲနှုတ်လိုက်လေသည်။
Verse 20
भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥
ဒက္ခက ရှိဝဘုရားအား ကျိန်စာတိုက်နေစဉ် မျက်ခုံးလှုပ်၍ ထောက်ခံခဲ့သော ဘဂကို ဝီရဘဒြသည် အလွန်အမျက်ထွက်၍ မြေကြီးပေါ်သို့ ကိုင်ပေါက်ကာ မျက်လုံးများကို ထုတ်ပစ်လိုက်သည်။
Verse 21
पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बल: । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दत: ॥ २१ ॥
ဗလဒေဝသည် ကလိင်္ဂဘုရင်၏ သွားများကို ရိုက်ချိုးခဲ့သကဲ့သို့ ဝီရဘဒြသည် ရှိဝဘုရား ကျိန်စာတိုက်ခံရစဉ် သွားပေါ်အောင် ပြုံးခဲ့သော ပူသ၏ သွားများကို ရိုက်ချိုးပစ်လိုက်သည်။
Verse 22
आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस्तदा ॥ २२ ॥
ထို့နောက် ဝီရဘဒြသည် ဒက္ခ၏ ရင်ဘတ်ပေါ်တက်ထိုင်၍ ထက်မြက်သောလက်နက်ဖြင့် ခေါင်းကိုဖြတ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
Verse 23
शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हर: । विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ॥ २३ ॥
လက်နက်များနှင့် မန္တန်များကို အသုံးပြုသော်လည်း ဒက္ခ၏ အရေပြားကိုပင် မဖြတ်နိုင်ခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် ဝီရဘဒြသည် အလွန်အံ့သြသွားလေသည်။
Verse 24
दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशो: कस्य कायात्तेनाहरच्छिर: ॥ २४ ॥
ထို့နောက် ဝီရဘဒြသည် ယဇ်ပူဇော်ရာကွင်းပြင်၌ တိရစ္ဆာန်များကို သတ်ဖြတ်ရန်ထားရှိသော သစ်သားကိရိယာကို မြင်လေ၏။ သူသည် ထိုအခွင့်အရေးကိုယူ၍ ဒက္ခ၏ခေါင်းကို ဖြတ်လိုက်လေသည်။
Verse 25
साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् । भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्यय: ॥ २५ ॥
ဝီရဘဒြ၏ လုပ်ရပ်ကို မြင်သောအခါ သီဝဘုရား၏ နောက်လိုက်များသည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ အော်ဟစ်ကြပြီး ဘီလူးသရဲတစ္ဆေများအားလုံး ဆူညံစွာ အသံပြုကြသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို ဦးစီးသော ဗြာဟ္మణများသည် ဒက္ခသေဆုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပက်လက် ငိုကြွေးကြလေသည်။
Verse 26
जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षित: । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ २६ ॥
ထို့နောက် ဝီရဘဒြသည် ခေါင်းကိုယူ၍ အလွန်အမျက်ထွက်လျက် တောင်ဘက်မီးပုံထဲသို့ ပစ်ချကာ ပူဇော်လိုက်သည်။ ယဇ်ပူဇော်ရာနေရာတစ်ခုလုံးကို မီးရှို့ပြီးနောက် သူတို့၏သခင်ရှိရာ ကိုင်းလာသတောင်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Frequently Asked Questions
Śiva manifests Vīrabhadra after learning that Satī gave up her body due to Dakṣa’s grievous insult and that Śiva’s attendants were driven away. Vīrabhadra functions as the instrument of cosmic justice: to chastise sacrificial arrogance and protect the dignity of a great devotee (Śiva). The episode teaches that offenses to exalted beings and to sacred relationships destabilize ritual merit and invite severe reaction.
The chapter portrays yajña as spiritually hollow when driven by pride and disregard for devotees. Although Dakṣa’s rite is externally elaborate, it collapses under the weight of aparādha; the very structure of sacrifice—pillars, fires, and implements—becomes a theater for moral reckoning. Bhāgavata theology thereby prioritizes devotion, humility, and honoring Vaiṣṇavas/Śaivas over mere ritual performance.
Vīrabhadra targets figures implicated in the assembly’s complicity: Bhṛgu is humiliated for his role in the sacrificial antagonism; Bhaga is blinded for his expressive participation during censure of Śiva; Pūṣā loses his teeth for smiling in support; and Dakṣa is ultimately beheaded as the principal offender. The narrative frames these punishments as proportional responses to collective endorsement of insult and sectarian contempt.
Casting Dakṣa’s head into the southern side of the fire symbolizes the inversion of a pride-based yajña: the performer becomes the oblation. It underscores that ritual power is not autonomous; it is subordinate to dharma and divine oversight. The act also dramatizes how adharmic sacrifice can devolve into a parody of itself, requiring later rectification and restoration.