Adhyaya 23
Pṛthu Mahārāja’s Renunciation, Austerities, Departure, and the Glory of Hearing His History
ပෘထု မဟာရာဇာ၏ဇာတ်လမ်းအဆုံးသို့နီးကပ်လာသော်လည်း မင်းကြီးသည် အသက်အိုမင်းလာသည်ကိုမြင်၍ တာဝန်ကိုအမွေဆက်ခံသူများထံလွှဲပြောင်းကာ စုဆောင်းထားသောအာနိသင်နှင့်စည်းစိမ်ကို သတ္တဝါအားလုံးထံ ဓမ္မအတိုင်း စနစ်တကျဖြန့်ဝေ၍ ထောက်ပံ့မှုအစီအစဉ်ကိုတည်ထောင်သည်။ ထို့နောက် မိမိ၏အမွေဆက်ခံသူများကို မြေမိခင် (မိမိ၏သမီးအဖြစ်ပုံဖော်ထားသော ပෘထဝီ) ထံအပ်နှံပြီး ပြည်သူတို့၏ဝမ်းနည်းမှုကိုထားခဲ့ကာ မိဖုရား အာရ္စီနှင့်အတူ တောထဲဝင်၍ ဝါနပရಸ್ಥ စည်းကမ်းများကိုတင်းကျပ်စွာလိုက်နာသည်။ တပသ်သည် အစာလျှော့ခြင်းမှ အသက်ရှူထိန်းချုပ်ခြင်းအထိ တိုးတက်လာသော်လည်း အာဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ မဟာမိစ္ဆာပြသခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကృష్ణ၏နှစ်သက်မှုအတွက်သာဖြစ်ပြီး မလှုပ်မယှက်သော ဘက္တိ၊ ပရမာတ္မာသိမြင်မှုသို့ရောက်ကာ ယောဂ/ဉာဏ အခြားရည်မှန်းချက်များကိုစွန့်လွှတ်သည်။ သေဆုံးချိန်တွင် ကృష్ణ၏ကြာပန်းခြေတော်ကိုစိတ်တည်ကာ ယောဂနည်းဖြင့် အာရုံပြန်လည်သိမ်းဆည်း၍ ဓာတ်များကိုပေါင်းစည်းကာ အမည်အညွှန်းများကိုလွှတ်ချ—ဘက္တိအခြေခံ ‘ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း’ ကိုဖော်ပြသည်။ အာရ္စီသည် ပတိဝရတဓမ္မကိုကိုယ်စားပြု၍ နောက်ဆုံးအခမ်းအနားများကိုဆောင်ရွက်ပြီး မီးသင်္ဂြိုဟ်မီးထဲဝင်ကာ ကောင်းကင်မိန်းမများ၏ချီးမွမ်းခြင်းကိုခံရသည်။ အဆုံးတွင် မaitreya ၏ ဖလ-ရှရုတိအရ ပෘထု၏ဂုဏ်သတ္တိကို နားထောင်၊ ဖတ်ရွတ်၊ သင်ကြားခြင်းသည် ဝိညာဉ်ရေးတိုးတက်မှုကိုပေးပြီး ဘက္တိကိုခိုင်မာစေကာ နောက်ဆက်တွဲ မျိုးဆက်ဇာတ်နှင့် သင်ကြားချက်များသို့ ကူးပြောင်းစေသည်။
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
မૈထရေယက ပြောသည်—အသက်တာ၏ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဝૈန்ய ပೃထု သည် မိမိကိုယ်ကို အိုမင်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ လှုပ်ရှားသက်ရှိနှင့် မလှုပ်ရှားသက်ရှိ အားလုံး၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စီမံပေးသူ၊ ဓမ္မကို ထမ်းဆောင်သော သာဓုတို့၏ အကျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ မဟာတ္မာ ပရဇာပတိသည် ဘဂဝန်၏ အမိန့်ကို အပြည့်အဝ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ပြီးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိမိစုဆောင်းထားသမျှ စည်းစိမ်ကို ဓမ္မအတိုင်း သက်ရှိအားလုံးထံ ခွဲဝေကာ၊ မြေမိခင်ကို သမီးတော်ကဲ့သို့ သဘောထား၍ မိမိသားများထံ အပ်နှံ하였다။ ရာဇာနှင့် ခွဲခွာရသဖြင့် ပြည်သူတို့ မျက်ရည်ကျသကဲ့သို့ ဖြစ်နေစဉ်၊ သူသည် ဇနီးနှင့်အတူ တစ်ယောက်တည်း တပိုးဝန်သို့ သွားကာ တပသ်ကျင့်하였다။
Verse 2
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
မૈတြေးယက ပြောသည်—အသက်တာ၏ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဝိုင်နျ မဟာရာဇ ပೃထု သည် မိမိအိုမင်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ကမ္ဘာ၏ မင်းကြီးဖြစ်သော ထိုမဟာသတ္တဝါသည် လှုပ်ရှားသောနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါအားလုံးထံသို့ မိမိစုဆောင်းထားသော ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စည်းစိမ်ကို ဓမ္မအတိုင်း ခွဲဝေ၍ အားလုံး၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စီမံပေး하였다။ အမြင့်ဆုံး ဘုရားသခင်၏ အမိန့်ကို အပြည့်အဝ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ မြေကြီးကို သမီးတစ်ပါးကဲ့သို့ သဘောထားကာ သားများထံ အပ်နှံ하였다။ ထို့နောက် ခွဲခွာရခြင်းကြောင့် ငိုကြွေးနေသော ပြည်သူများကို ထားခဲ့ပြီး ဇနီးနှင့်အတူ တစ်ယောက်တည်း တပိုးဝန် (တပသ) သို့ သွားကာ တပသကျင့်하였다။
Verse 3
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
မૈတြေးယက ပြောသည်—အသက်တာ၏ နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဝိုင်နျ မဟာရာဇ ပೃထု သည် မိမိအိုမင်းလာသည်ကို မြင်သောအခါ၊ ကမ္ဘာ၏ မင်းကြီးဖြစ်သော ထိုမဟာသတ္တဝါသည် လှုပ်ရှားသောနှင့် မလှုပ်ရှားသော သတ္တဝါအားလုံးထံသို့ မိမိစုဆောင်းထားသော ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် စည်းစိမ်ကို ဓမ္မအတိုင်း ခွဲဝေ၍ အားလုံး၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို စီမံပေး하였다။ အမြင့်ဆုံး ဘုရားသခင်၏ အမိန့်ကို အပြည့်အဝ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ မြေကြီးကို သမီးတစ်ပါးကဲ့သို့ သဘောထားကာ သားများထံ အပ်နှံ하였다။ ထို့နောက် ခွဲခွာရခြင်းကြောင့် ငိုကြွေးနေသော ပြည်သူများကို ထားခဲ့ပြီး ဇနီးနှင့်အတူ တစ်ယောက်တည်း တပိုးဝန် (တပသ) သို့ သွားကာ တပသကျင့်하였다။
Verse 4
तत्राप्यदाभ्यनियमो वैखानससुसम्मते । आरब्ध उग्रतपसि यथा स्वविजये पुरा ॥ ४ ॥
အဲဒီနေရာမှာလည်း မဟာရာဇ ပೃထု သည် ဝိုင်ခါနသ (Vaikhānasa) ထုံးတမ်းအရ ဝါနပရಸ್ಥ အာရှ్రమ၏ စည်းကမ်းများကို တင်းကျပ်စွာ လိုက်နာပြီး တောအတွင်း၌ ပြင်းထန်သော တပသကို ဆောင်ရွက်하였다။ ယခင်က အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အောင်ပွဲများတွင် မည်မျှ တည်ကြည်ခဲ့သကဲ့သို့ ထိုနည်းတူ တပသ၌လည်း အလွန်အမင်း အလေးထား၍ လုပ်ဆောင်하였다။
Verse 5
कन्दमूलफलाहार: शुष्कपर्णाशन: क्वचित् । अब्भक्ष: कतिचित्पक्षान् वायुभक्षस्तत: परम् ॥ ५ ॥
တပိုးဝန်တွင် မဟာရာဇ ပೃထု သည် တခါတရံ အမြစ်နှင့် မျိုးဥများကို စားပြီး၊ တခါတရံ သစ်သီးနှင့် ခြောက်သွေ့သော အရွက်များကို စား하였다။ အချို့သော အပတ်များတွင် ရေကိုသာ သောက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လေရှူသက်သာဖြင့်သာ အသက်ရှင်နေ하였다။
Verse 6
ग्रीष्मे पञ्चतपा वीरो वर्षास्वासारषाण्मुनि: । आकण्ठमग्न: शिशिरे उदके स्थण्डिलेशय: ॥ ६ ॥
တောတွင်းနေထိုင်မှု၏ စည်းကမ်းများနှင့် မဟာရသီများ၏ ခြေရာကို လိုက်နာ၍ ပೃထု မဟာရာဇ သည် နွေရာသီတွင် ပဉ္စတပာ (အပူငါးမျိုး) ကို ကျင့်ပြီး၊ မိုးရာသီတွင် မိုးသဲသဲရွာခြင်းကို ခံတော်မူကာ၊ ဆောင်းရာသီတွင် လည်ပင်းအထိ ရေထဲ၌ ရပ်နေ하였다။ အိပ်ရာအတွက်လည်း မြေပြင်ပေါ်တွင်သာ ရိုးရိုးလဲလျောင်း၍ အိပ်ခဲ့သည်။
Verse 7
तितिक्षुर्यतवाग्दान्त ऊर्ध्वरेता जितानिल: । आरिराधयिषु: कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ ७ ॥
မဟာရာဇာ ပృထု သည် စကားနှင့် အင်္ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ သုက်ရည်ထုတ်လွှတ်မှုကို တားဆီးရန်နှင့် ကိုယ်တွင်း ပရာဏဝါယုကို အနိုင်ယူရန် အလွန်မြင့်မားသော တပဿကို ကျင့်သုံး하였다။ ဤအရာအားလုံးသည် သီရိကృష్ణ၏ စိတ်တော်ကျေနပ်မှုအတွက်သာ ဖြစ်ပြီး အခြားရည်ရွယ်ချက် မရှိခဲ့။
Verse 8
तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकर्ममलाशय: । प्राणायामै: सन्निरुद्धषड्वर्गश्छिन्नबन्धन: ॥ ८ ॥
ဤသို့ အဆင့်ဆင့် ပြည့်စုံလာသော တပဿကြောင့် မဟာရာဇာ ပృထု ၏ ကမ္မဖလ အလိုဆန္ဒဆိုင်ရာ အညစ်အကြေးနှင့် ဝါသနာများ ပျက်စီးသွား하였다။ ပရာဏာယာမဖြင့် စိတ်နှင့် အင်္ဒြိယတို့၏ ခြောက်မျိုးအုပ်စုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ကာ ချည်နှောင်မှုများကို ဖြတ်တောက်ပြီး ဖလလိုလားမှုမှ လုံးဝလွတ်မြောက်하였다။
Verse 9
सनत्कुमारो भगवान् यदाहाध्यात्मिकं परम् । योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभ: ॥ ९ ॥
ထို့ကြောင့် လူသားတို့အနက် အကောင်းဆုံးဖြစ်သော မဟာရာဇာ ပృထု သည် ဘဂဝန် စနတ်ကူမာရ သင်ကြားပေးသော အမြင့်ဆုံး အာဓျာတ್ಮಿಕ ယောဂလမ်းကို လိုက်နာခဲ့ပြီး၊ အမြင့်ဆုံး ပုရုෂဖြစ်သော သီရိကృష్ణကို ဘဇနာ-အာရాధနာ ပြုခဲ့သည်။
Verse 10
भगवद्धर्मिण: साधो: श्रद्धया यतत: सदा । भक्तिर्भगवति ब्रह्मण्यनन्यविषयाभवत् ॥ १० ॥
ဘဂဝဒ္ဓမ္မကို လိုက်နာသော သာဓု မဟာရာဇာ ပృထု သည် ယုံကြည်ခြင်းဖြင့် အမြဲတမ်း ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဘြာဟ္မဏများ၏ အားထားရာ သီရိကృష్ణအပေါ် သူ၏ အနန္ယ ဘက္တိသည် ကြီးထွားကာ မလှုပ်မယှက် တည်မြဲသွား하였다။
Verse 11
तस्यानया भगवत: परिकर्मशुद्ध सत्त्वात्मनस्तदनुसंस्मरणानुपूर्त्या । ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ ११ ॥
ဘက္တိဝန်ဆောင်မှုကို ပုံမှန် ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် မဟာရာဇာ ပృထု ၏ စိတ်သည် သန့်ရှင်းသော စတ္တဝဖြစ်လာပြီး သခင်၏ ပဒုမခြေတော်ကို အမြဲတမ်း သတိရနိုင်하였다။ ထို့ကြောင့် ဉာဏ်နှင့် ဝိရာဂျ (ကင်းလွတ်ခြင်း) ပေါ်ပေါက်လာပြီး၊ ထိုဉာဏ်အမြှားဖြင့် သံသယ၏ အမြစ်ကို ဖြတ်တောက်ကာ မိစ္ဆာအဟင်္ကာရနှင့် ပစ္စည်းဆန်သော အသက်ရှင်မှုအယူအဆ၏ ချုပ်ကိုင်မှုမှ လွတ်မြောက်하였다။
Verse 12
छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह- स्तत्तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन । तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥
ကိုယ်ခန္ဓာကို “ငါ” ဟု ထင်မြင်သော အယူအဆမှ အပြည့်အဝ လွတ်မြောက်သွားသောအခါ မဟာရာဇာ ပೃထု သည် သတ္တဝါအားလုံး၏ နှလုံးသားတွင် တည်ရှိသော ပရမာတ္မာ အဖြစ်ရှိသည့် သရီကృష్ణ ကို တိုက်ရိုက် သိမြင်하였다။ အတွင်းမှပင် အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များ ရရှိသဖြင့် ယောဂနှင့် ဉာဏ (jñāna) ဆိုင်ရာ အခြားကျင့်စဉ်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီး၊ ထိုစနစ်များ၏ စိဒ္ဓိများကိုပါ မလိုလားတော့하였다။ ကృష్ణဘက္တိ သာလျှင် ဘဝ၏ အမြင့်ဆုံး ရည်မှန်းချက်ဖြစ်ကြောင်းကို သေချာသိမြင်ခဲ့ပြီး၊ ယောဂီနှင့် ဉာဏီတို့က ကృష్ణကထာကို မနှစ်သက်သရွေ့ တည်ရှိမှုအပေါ် မာယာမ भ्रम မပျောက်နိုင်ဟု သိခဲ့သည်။
Verse 13
एवं स वीरप्रवर: संयोज्यात्मानमात्मनि । ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ १३ ॥
ဤသို့ဖြင့် သူရဲကောင်းအထူး မဟာရာဇာ ပೃထု သည် အတ္တကို အတ္တအတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းကာ စိတ်ကို သရီကృష్ణ၏ ခြေတော်ကြာပန်းပေါ်၌ ခိုင်မြဲစွာ တည်စေ하였다။ ထို့နောက် brahma-bhūta အဆင့်၌ ပြည့်စုံစွာ တည်ရှိလျက်၊ ကာလရောက်သော် မိမိ၏ ရုပ်ဝတ္ထုခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်하였다။
Verse 14
सम्पीड्य पायुं पार्ष्णिभ्यां वायुमुत्सारयञ्छनै: । नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुर:कण्ठशीर्षणि ॥ १४ ॥
ယောဂထိုင်ပုံတစ်မျိုး၌ ထိုင်လျက် မဟာရာဇာ ပೃထု သည် ခြေခလယ်ဖြင့် မစင်ပေါက်ကို ပိတ်ကာ၊ ညာ-ဘယ် ပင်ဒလီကို ဖိထားပြီး ပရాణ-ဝါယုကို တဖြည်းဖြည်း အပေါ်သို့ မြှောက်하였다။ ထိုဝါယုကို နာဘီဝိုင်း၌ တည်စေပြီး နှလုံးနှင့် လည်ချောင်းကို ဖြတ်သန်းစေကာ နောက်ဆုံး မျက်ခုံးနှစ်ဖက်ကြား အလယ်ဗဟိုသို့ အပေါ်တင်၍ တွန်းပို့하였다။
Verse 15
उत्सर्पयंस्तु तं मूर्ध्नि क्रमेणावेश्य नि:स्पृह: । वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥
ဤနည်းဖြင့် မဟာရာဇာ ပೃထု သည် ပရాణ-ဝါယုကို တဖြည်းဖြည်း ခေါင်းခွံထိပ်ရှိ အပေါက် (brahma-randhra) သို့ မြှောက်ကာ လောကီအလိုဆန္ဒများမှ ကင်းလွတ်သွား하였다။ ထို့နောက် အသက်ဝါယုကို စုစုပေါင်း လေဓာတ်နှင့်၊ ခန္ဓာကို စုစုပေါင်း မြေဓာတ်နှင့်၊ ခန္ဓာအတွင်း မီးဓာတ်ကို စုစုပေါင်း မီးဓာတ်နှင့် အဆင့်ဆင့် လျောကျပေါင်းစည်း하였다။
Verse 16
खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागश: । क्षितिमम्भसि तत्तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥
ဤသို့ဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ တည်နေရာအလိုက် မဟာရာဇာ ပೃထု သည် အာရုံခံအပေါက်များကို အာကာသ (ākāśa) ထဲသို့၊ သွေးနှင့် အခြားရည်များကဲ့သို့ ခန္ဓာရည်များကို ရေဓာတ်စုစုပေါင်းထဲသို့ သက်ဆိုင်ရာနေရာအတိုင်း လျောကျပေါင်းစည်း하였다။ ထို့နောက် မြေဓာတ်ကို ရေထဲ၊ ရေကို မီးထဲ၊ မီးကို လေထဲ၊ လေကို အာကာသထဲသို့ အဆင့်ဆင့် လျောကျပေါင်းစည်း하였다။
Verse 17
इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनामून्युत्कृष्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥
သူသည် စိတ်ကို အင်ဒြိယများထဲသို့၊ အင်ဒြိယများကို တန်မာထရာ (အာရုံအရာဝတ္ထု) များထဲသို့ သက်ဆိုင်ရာအလိုက် ပေါင်းစည်းကာ၊ ရုပ်ဝတ္ထုအဟင်္ကာရကို မဟတ်တတ္တဝ (မဟတ်) အတွင်းသို့ လျောကျပေါင်းစည်း하였다။
Verse 18
तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् । ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थोऽजहात्प्रभु: ॥ १८ ॥
ပೃထု မဟာရာဇာသည် ဇီဝအတွင်းရှိ ဂုဏ်အစုအဖွဲ့နှင့် မာယာမယ အမည်အညွှန်းများအား မာယာశక్తီ၏ အမြင့်ဆုံးအုပ်ချုပ်ရှင်ထံ ဆက်ကပ်하였다။ ဉာဏ်၊ ဝိရာဂျ၊ နှင့် ဘက္တိ၏ ဝိညာဉ်အားဖြင့် မူလသဘော (ကృష్ణ-သတိ) တွင် တည်ကာ အင်ဒြိယအုပ်စိုးသူ “ပရဘု” အဖြစ် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်하였다။
Verse 19
अर्चिर्नाम महाराज्ञी तत्पत्न्यनुगता वनम् । सुकुमार्यतदर्हा च यत्पद्भ्यां स्पर्शनं भुव: ॥ १९ ॥
အာချိ အမည်ရှိ မဟာမိဖုရားသည် ပೃထု မဟာရာဇာ၏ မိဖုရားဖြစ်၍ ခင်ပွန်းနောက်လိုက်ကာ တောသို့ ဝင်ခဲ့သည်။ မိဖုရားဖြစ်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာနူးညံ့၍ တောနေထိုင်ရန် မသင့်တော်သော်လည်း မိမိဆန္ဒဖြင့် ပဒုမခြေဖြင့် မြေကို ထိခဲ့သည်။
Verse 20
अतीव भर्तुर्व्रतधर्मनिष्ठया शुश्रूषया चार्षदेहयात्रया । नाविन्दतार्तिं परिकर्शितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिर्वृति: ॥ २० ॥
မခက်ခဲမှုများနှင့် မကျင့်သားမရှိသော်လည်း မိဖုရား အာချိသည် ခင်ပွန်း၏ ဝ్రတ-ဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာ၍ မဟာရရှီများကဲ့သို့ တောနေထိုင်하였다။ မြေပေါ်တွင် အိပ်၍ သစ်သီး၊ ပန်း၊ ရွက်သာ စားသဖြင့် ပိန်ပါးသော်လည်း ခင်ပွန်းကို စေဝါပြုခြင်း၏ ပီတိကြောင့် ဒုက္ခမခံစားခဲ့။
Verse 21
देहं विपन्नाखिलचेतनादिकं पत्यु: पृथिव्या दयितस्य चात्मन: । आलक्ष्य किञ्चिच्च विलप्य सा सती चितामथारोपयदद्रिसानुनि ॥ २१ ॥
မိဖုရား အာချိသည် မိမိနှင့် မြေကြီးနှင့် ပြည်သူများအပေါ် အလွန်ကရုဏာရှိသော ခင်ပွန်း၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ယခု အသက်လက္ခဏာမရှိတော့သည်ကို မြင်၍ ခဏလောက် ငိုကြွေး하였다။ ထို့နောက် တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်စင် (ချိတာ) တည်ဆောက်ကာ ခင်ပွန်း၏ ရုပ်ကောင်ကို ထိုပေါ်တွင် တင်하였다။
Verse 22
विधाय कृत्यं ह्रदिनीजलाप्लुता दत्त्वोदकं भर्तुरुदारकर्मण: । नत्वा दिविस्थांस्त्रिदशांस्त्रि: परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृपादौ ॥ २२ ॥
ထို့နောက် မိဖုရားသည် လိုအပ်သော သင်္ဂြိုဟ်အခမ်းအနားများကို ဆောင်ရွက်ပြီး မြစ်တွင် ရေချိုးကာ ကုသိုလ်ကောင်းမြတ်သော ခင်ပွန်းအတွက် ရေတర్పဏ ပူဇော်하였다။ ကောင်းကင်ရှိ ဒေဝတားတို့ကို ဦးညွှတ်ကာ မီးပုံကို သုံးကြိမ် ပတ်လည်လှည့်ပြီး ခင်ပွန်း၏ ပဒပဒ్మကို စိတ်တွင်တည်ကာ မီးထဲသို့ ဝင်ရောက်하였다။
Verse 23
विलोक्यानुगतां साध्वीं पृथुं वीरवरं पतिम् । तुष्टुवुर्वरदा देवैर्देवपत्न्य: सहस्रश: ॥ २३ ॥
သန့်ရှင်းသည့် အာရ္ချီသည် သူမ၏ သူရဲကောင်းအထွဋ်အမြတ် ခင်ပွန်း ပೃထု မဟာရာဇာကို လိုက်ပါသွားသည်ကို မြင်ကြသော်၊ ဒေဝတားတို့၏ မိဖုရားများ အထောင်ပေါင်းများစွာသည် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းများနှင့်အတူ အလွန်နှစ်သက်ကာ မိဖုရားကို ချီးမွမ်းဆုတောင်းကြ하였다။
Verse 24
कुर्वत्य: कुसुमासारं तस्मिन्मन्दरसानुनि । नदत्स्वमरतूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम् ॥ २४ ॥
ထိုအချိန်တွင် ဒေဝတားတို့သည် မန္ဒရတောင်ထိပ်၌ တည်ရှိကြပြီး ကောင်းကင်တူရိယသံများ မြည်ဟည်းနေ하였다။ ထို့နောက် သူတို့၏ မိဖုရားများသည် မီးပုံပေါ်သို့ ပန်းမိုးရွာသကဲ့သို့ ပန်းများချ၍ အချင်းချင်း ဤသို့ ပြောဆိုကြ하였다။
Verse 25
देव्य ऊचु: अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् । सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीर्वधूरिव ॥ २५ ॥
ဒေဝတားမိဖုရားများက ပြောကြသည်—“အဟော၊ ဤမင်္ဂလာသတို့သမီးသည် အလွန်ကံကောင်းသူပင်! မြေပြင်ရှိ ဘုရင်တို့၏ အဓိပတိဖြစ်သော ခင်ပွန်းကို စိတ်၊ စကား၊ ကိုယ်ဖြင့် အပြည့်အဝ ဆည်းကပ်ပြုစုခဲ့သည်; သရီးဒေဝီက ယဇ್ಞေရှ ဗိဿဏုကို ဆည်းကပ်သကဲ့သို့ပင်।”
Verse 26
सैषा नूनं व्रजत्यूर्ध्वमनु वैन्यं पतिं सती । पश्यतास्मानतीत्यार्चिर्दुर्विभाव्येन कर्मणा ॥ २६ ॥
ဒေဝတားမိဖုရားများက ဆက်၍ ပြောကြသည်—“ကြည့်ပါ၊ ဤစတီ အာရ္ချီသည် နားမလည်နိုင်လောက်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု၏ အာနုဘော်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ မြင်ကွင်းကိုပါ ကျော်လွန်ကာ၊ ဝိုင်နျ ပೃထု ခင်ပွန်းကို လိုက်၍ အထက်သို့ တက်လှမ်းနေသည်।”
Verse 27
तेषां दुरापं किं त्वन्यन्मर्त्यानां भगवत्पदम् । भुवि लोलायुषो ये वै नैष्कर्म्यं साधयन्त्युत ॥ २७ ॥
ဤလောကတွင် လူတို့၏အသက်တာသည် တိုတောင်း၍ မတည်မြဲသော်လည်း၊ ဘဂဝန်အား ဘက္တိ-ဆေဝာဖြင့် အပ်နှံသူတို့သည် ဘဂဝတ်ပဒကို ရောက်ရှိကြသည်။ ထိုသို့သော ဘက္တများအတွက် မရနိုင်သောအရာ မရှိ။
Verse 28
स वञ्चितो बतात्मध्रुक् कृच्छ्रेण महता भुवि । लब्ध्वापवर्ग्यं मानुष्यं विषयेषु विषज्जते ॥ २८ ॥
မောက္ခသို့ ရောက်ရန် အခွင့်အရေးဖြစ်သော လူ့ဘဝကို ရရှိပြီးနောက်တောင်၊ အလွန်ပင်ပင်ပန်းပန်းဖြင့် အကျိုးလိုသော ကမ္မများတွင် လုပ်ကိုင်ကာ အာရုံခံစားမှုများတွင် နစ်မြုပ်သူသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သစ္စာဖောက်သူ၊ လှည့်စားခံရသူ—ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပင် မနာလိုသူဟု ဆိုရမည်။
Verse 29
मैत्रेय उवाच स्तुवतीष्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधू: । यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्य: प्रापाच्युताश्रय: ॥ २९ ॥
မೈತ್ರေယ က ပြောသည်—ဗိဒုရာ၊ ဒေဝတားမယားများ အပြန်အလှန် ချီးမွမ်းနေစဉ်၊ မိဖုရား အရ္ချိ သည် မိမိခင်ပွန်း၏ လောကသို့ ရောက်ရှိ하였다။ ထိုလောကကို အချျုတကို အားကိုးသော၊ အတ္တမသိသူများအနက် အမြင့်ဆုံး ဝိုင်နျ ပೃထု မဟာရာဇာ ရရှိခဲ့သည်။
Verse 30
इत्थम्भूतानुभावोऽसौ पृथु: स भगवत्तम: । कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥ ३० ॥
မೈತ್ರေယ ဆက်ပြောသည်—ဤသို့ပင် ဘက္တများအနက် အမြင့်ဆုံး ပೃထု မဟာရာဇာသည် အလွန်အင်အားကြီး၍ စိတ်နှလုံးကျယ်ဝန်းကာ ဂုဏ်သိက္ခာပြည့်ဝသူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ မဟာမြတ်သော စရိုက်ကို ကျွန်ုပ်သည် တတ်နိုင်သမျှ သင်အား ရှင်းပြခဲ့သည်။
Verse 31
य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहित: पठेत् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि स पृथो: पदवीमियात् ॥ ३१ ॥
ဤအလွန်ပင် ပုဏ္ဏမြတ်သော ပೃထု စရိုက်ကို ယုံကြည်ခြင်းနှင့် အာရုံစိုက်ခြင်းဖြင့် ဖတ်သူ၊ နားထောင်သူ သို့မဟုတ် အခြားသူများကို နားထောင်စေသူသည် မသွေမယွင်း ပೃထု မဟာရာဇာ ရရှိခဲ့သော အဆင့်နှင့် လောကကို ရောက်ရှိမည်—ဆိုလိုသည်မှာ ဝိုင်ကుంఠသို့၊ ဘုရားသခင်ထံ ပြန်လည်သွားမည်။
Verse 32
ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपति: । वैश्य: पठन् विट्पति: स्याच्छूद्र: सत्तमतामियात् ॥ ३२ ॥
ပೃထု မဟာရာဇာ၏ ဂုဏ်လက္ခဏာများကို နားထောင်သူသည် ဗြာဟ္မဏ ဖြစ်လျှင် ဗြာဟ္မဏတေဇဖြင့် ပြည့်စုံလာမည်၊ က္ෂတ္တရိယ ဖြစ်လျှင် ကမ္ဘာ၏ အုပ်စိုးရှင် ရာဇာဖြစ်မည်၊ ဝိုင်ရှျ ဖြစ်လျှင် ဝိုင်ရှျတို့၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် တိရစ္ဆာန်ဥစ္စာများ၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်မည်၊ ရှူဒ္ဒရ ဖြစ်လျှင် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘက္တ ဖြစ်လာမည်။
Verse 33
त्रि: कृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्यथवादृता । अप्रज: सुप्रजतमो निर्धनो धनवत्तम: ॥ ३३ ॥
ယောက်ျားဖြစ်စေ မိန်းမဖြစ်စေ—မဟာလေးစားမှုဖြင့် ပೃထု မဟာရာဇာ၏ ဤကഥာကို သုံးကြိမ် နားထောင်သူသည် ကလေးမရှိလျှင် ကလေးများစွာ၏ မိဘဖြစ်လာမည်၊ ငွေမရှိလျှင် အလွန်ချမ်းသာလာမည်။
Verse 34
अस्पष्टकीर्ति: सुयशा मूर्खो भवति पण्डित: । इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ ३४ ॥
နာမည်မထင်ရှားသူတောင် ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းရလာမည်၊ မသိနားမလည်သူတောင် ပညာရှင်ဖြစ်လာမည်။ ပೃထု မဟာရာဇာ၏ ကഥာကို နားထောင်ခြင်းသည် လူတို့အတွက် မင်္ဂလာအမြတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး မကောင်းကံအားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 35
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक्सिद्धिमभीप्सुभि: । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णां कारणं परम् ॥ ३५ ॥
ပೃထု မဟာရာဇာ၏ ကഥာကို နားထောင်ခြင်းသည် ကောင်းချီးမင်္ဂလာဖြစ်၍ ဂုဏ်သတင်းပေးကာ အသက်တိုးစေပြီး ကောင်းကင်ဘုံသို့ တင်မြှောက်ကာ ကလိယုဂ်၏ အညစ်အကြေးကို ဖယ်ရှားပေးသည်။ ဓမ္မ၊ အර්ථ၊ ကာမ၊ မోက္ခ—ဤလေးပါး၏ မှန်ကန်သော အောင်မြင်မှုကို လိုလားသူတို့သည် သဒ္ဓါဖြင့် နားထောင်သင့်သည်; ဤသည် လေးပါး၏ အမြင့်ဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
Verse 36
विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलिं तस्मै हरन्त्यग्रे राजान: पृथवे यथा ॥ ३६ ॥
အောင်ပွဲနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို လိုလားသော ရာဇာသည် ရထားဖြင့် ထွက်ခွာမီ ပೃထု မဟာရာဇာ၏ ကഥာကို သုံးကြိမ် ရွတ်ဆို/ဇပ်လုပ်ပါက၊ လက်အောက်ခံ ရာဇာများသည် ပૃထုထံ ဆက်သကဲ့သို့ အမိန့်တစ်ချက်တည်းဖြင့် အခွန်အကောက်နှင့် ပူဇော်သကာများကို အလိုအလျောက် ဆက်သွင်းလာကြမည်။
Verse 37
मुक्तान्यसङ्गो भगवत्यमलां भक्तिमुद्वहन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ ३७ ॥
လွတ်မြောက်ပြီး အဆက်အသွယ်မကပ်သော ဘဂဝန်၌ သန့်ရှင်းသော ဘက္တိကို ထမ်းဆောင်သူတောင်၊ ဝૈန்ய (ပೃထု) မဟာရာဇာ၏ ပုဏ္ဏိယ ဇာတ်ကြောင်းကို နားထောင်၊ ဖတ်ရှု၍ အခြားသူများကိုလည်း နားထောင်စေသင့်သည်။
Verse 38
वैचित्रवीर्याभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । अस्मिन् कृतमतिमर्त्यं पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ॥ ३८ ॥
ဤသည်မှာ ဝိုင်စိတ္တရဝီရျက ပြောကြားသော မဟာဂုဏ်တော်ကို ညွှန်ပြသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ဤအပေါ် စိတ်တည်သူ မရဏလူသားပင် ပೃထု မဟာရာဇာကဲ့သို့ အမြင့်ဆုံးဂတိကို ရရှိမည်။
Verse 39
अनुदिनमिदमादरेण शृण्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्तसङ्ग: । भगवति भवसिन्धुपोतपादे स च निपुणां लभते रतिं मनुष्य: ॥ ३९ ॥
နေ့စဉ် ရိုသေစွာ ပೃထုဇာတ်ကြောင်းကို နားထောင်၊ ရွတ်ဆို၊ ဖြန့်ဝေသူသည် အဆက်အယှက်မှ လွတ်ကင်းကာ၊ အဝိဇ္ဇာသမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကူးစေသော လှေတော်ဖြစ်သည့် ဘုရား၏ ကြာပန်းခြေတော်များပေါ် အတည်ငြိမ်သော ရတိကို ရရှိသည်။
Frequently Asked Questions
Pṛthu’s distribution reflects rājadharma purified by devotion: kingship is stewardship, not ownership. By arranging sustenance and pensions according to religious principles, he demonstrates non-exploitative governance and detachment, ensuring social stability while he transitions to vānaprastha. The Bhāgavata frames this as completion of the Lord’s mandate—prosperity administered as service, then relinquished without possessiveness.
The text explicitly states his purpose: control of speech and senses, celibacy, and prāṇa regulation were undertaken “for the satisfaction of Kṛṣṇa,” not for siddhis, fame, or heavenly promotion. As devotion becomes fixed, he abandons separate pursuits of yoga and jñāna because he realizes bhakti to Kṛṣṇa is the ultimate goal and that without attraction to kṛṣṇa-kathā, illusion cannot be fully dispelled.
Anta-kāla-smaraṇa is presented as the culmination of a life of regulated devotion: remembrance is not accidental but the fruit of steady service. Pṛthu’s brahma-bhūta steadiness and absorption in the Lord’s lotus feet illustrate the Bhāgavata conclusion that liberation is secured through devotion, with yogic procedures functioning as supportive rather than independent means.
The narrative describes a yogic withdrawal where bodily constituents are returned to their cosmic totals (earth to earth, water to water, etc.), alongside the relinquishing of sense-identities and false ego (ahaṅkāra) into mahat-tattva. In Bhāgavata theology, this is not impersonal annihilation but freedom from upādhis (material labels) so the self can abide in its constitutional service identity, strengthened by bhakti.
Arci is Pṛthu’s chaste queen who voluntarily accepts forest hardship to serve her husband and, after his passing, performs the rites and enters the funeral fire while meditating on his lotus feet. The deva-patnīs praise her as paralleling Śrī (Lakṣmī) in service to Viṣṇu—highlighting loyalty, selflessness, and devotion-centered marital dharma as spiritually luminous when aligned with the Lord’s purpose.
Phala-śruti functions pedagogically: it motivates śravaṇa and kīrtana by declaring tangible and spiritual results, while ultimately steering the listener toward bhakti. The chapter states that faithful recitation and assisting others to hear leads to attaining Pṛthu’s destination (Vaikuṇṭha) and increases unflinching faith—asserting that contact with saintly character narratives purifies Kali-yuga contamination and awakens devotion.