
Lord Viṣṇu Instructs Pṛthu: Forgiveness, Ātmā-Deha Viveka, and the Bhakti Ideal of Kingship
အိန္ဒြာက ပೃထု၏ အရှွမေဓ ယဇ్ఞာ တစ်ရာမြောက်ကို အနှောင့်အယှက်ပြုသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တင်းမာမှုနောက်တွင် ဘဂဝန် ဝိષ્ણုသည် အိန္ဒြာနှင့်အတူ ကိုယ်တိုင်ပေါ်ထွန်းလာကာ ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်း၍ ဓမ္မကို ကာကွယ်သည်။ ဝိષ્ણုသည် ပೃထုအား အိန္ဒြာကို ခွင့်လွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီး အကြီးမြတ်မှုအမှန်သည် မကောင်းကြံမှုမရှိခြင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်ညီမျှခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် အာတ္မာကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သင်ကြားသည်။ အကျိုးအမြတ်လိုစိတ်မရှိဘဲ သူ့အား ဘက္တိဖြင့် ဆောင်ရွက်သော မင်းသည် အတွင်းစိတ်ပြည့်ဝ၍ အားလုံးကို ညီမျှမြင်ကာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဒုက္ခကြောင့် မလှုပ်ရှားကြောင်း ဆိုသည်။ ထို့နောက် မင်း၏ တာဝန်ကို သတ်မှတ်ကာ ဘြာဟ္မဏ ညွှန်ကြားမှုနှင့် ပရမ္ပရာဓမ္မအောက်တွင် ပြည်သူကို ကာကွယ်ရမည်ဟု ပြောပြီး ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ အခွန်ကောက်ခြင်းကို ရှုတ်ချသည်။ ဝိષ્ણုက ပရသဒ်ပေးလိုသော်လည်း ပೃထုသည် ပစ္စည်းဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် စာယုဇျာတောင် ပယ်ချကာ သန့်ရှင်းသော ဘက္တများထံမှ ဘုရား၏ ဂုဏ်တော်များကို အစဉ်အမြဲ နားထောင်နိုင်စွမ်းကိုသာ တောင်းခံသည်။ ဝိષ્ણုသည် မတုန်မလှုပ် ဘက္တိကို ကောင်းချီးပေးပြီး ဘုရားအမိန့်ကို သေချာလိုက်နာရန် သင်ကြားသည်။ အဆုံးတွင် ပူဇော်ဝတ်ပြုခြင်း၊ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းနှင့် ဝိષ્ણု၏ ထွက်ခွာခြင်းဖြင့် အခန်းပြီးကာ ပૃထု၏ ဘက္တိနှင့် နှိမ့်ချမှုအခြေပြု အုပ်ချုပ်မှု ဆက်လက်မည်ကို ပြသသည်။
Verse 1
मैत्रेय उवाच । भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः । यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक् तमभाषत ॥ १ ॥
မૈထရေယက ပြောသည်– အို ဝိဒုရ၊ ကိုးဆယ်ကိုးကြိမ် အရှွမေဓ ယဇ్ఞများကို ဆောင်ရွက်သဖြင့် ယဇ్ఞပတိ ဝைகုဏ္ဌနာထ ဘဂဝန် ဝိෂ္ဏုသည် ကျေနပ်၍ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ သူနှင့်အတူ မဃဝ အိန္ဒြာလည်း ရှိပြီး၊ ထို့နောက် ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူ하였다။
Verse 2
श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥
ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည်– ချစ်လှစွာသော ပೃထု မင်းကြီး၊ ကောင်းကင်ဘုရင် အိန္ဒြာသည် သင်၏ ယဇ్ఞ တစ်ရာကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် အနှောင့်အယှက် ပြုခဲ့သည်။ ယခု သူသည် ကျွန်ုပ်နှင့်အတူ လာ၍ ခွင့်လွှတ်ခြင်းကို တောင်းခံသည်; ထို့ကြောင့် သူကို ခွင့်လွှတ်ပါ။
Verse 3
सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥
အို လူတို့၏ဘုရင်၊ ဉာဏ်ကောင်း၍ သာဓုသဘောရှိကာ အခြားသူတို့၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်လိုသူသည် လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဟု ခေါ်ရသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အတ္တမန်(ဝိညာဉ်) မဟုတ်ကြောင်း သိသောကြောင့် မည်သည့်သတ္တဝါကိုမျှ မကောင်းကြံမည်မဟုတ်။
Verse 4
पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वादृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥
ယခင် အာချာရျများ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို လိုက်နာ၍ အလွန်တိုးတက်လာသော သင်ကဲ့သို့သောသူတောင် ကျွန်ုပ်၏ ဒေဝမာယာကြောင့် မောဟဖြစ်သွားလျှင်၊ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အကြီးအကဲများကို ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ရရှိခဲ့သော တိုးတက်မှုသည် အလုပ်ပင်ပန်းမှုသာ ကျန်ရစ်မည်။
Verse 5
अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥
ထို့ကြောင့် ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် အဝိဇ္ဇာ၊ ဆန္ဒနှင့် မာယာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကမ္မတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု သိသော ပညာရှိသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို မကပ်လှုပ်မိ။
Verse 6
असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥
ကိုယ်ခန္ဓာအယူအဆနှင့် လုံးဝမကပ်လှုပ်သော ပညာရှိသည် ဤကိုယ်မှ ဖြစ်လာသော အိမ်၊ သားသမီး၊ ဥစ္စာတို့အပေါ် “ငါ့ဟာ” ဟူသော မမတကို မည်သို့ ပြုနိုင်မည်နည်း။
Verse 7
एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥
တစ်ဦးတည်းသော ဇီဝအတ္တသည် သန့်ရှင်း၍ ပစ္စည်းမဟုတ်ကာ ကိုယ်တိုင်တောက်ပသည်။ ကောင်းသောဂုဏ်သတ္တိတို့၏ အာရုံခံရာဖြစ်၍ အရာအားလုံးတွင် ပြန့်နှံ့ကာ ပစ္စည်းအဖုံးမရှိ၊ လုပ်ရပ်အားလုံး၏ သက်သေဖြစ်သည်။ အခြားဇီဝများနှင့် ကွဲပြားပြီး ကိုယ်ရှိသောအတ္တများထက် အလွန်မြင့်သည်။
Verse 8
य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥
ပစ္စည်းသဘာဝအတွင်းရှိနေသော်လည်း ကိုယ်တွင်း၌ တည်ရှိသော အတ္တနှင့် ပရမအတ္တကို ဤသို့ သိမြင်သူသည် သဘာဝ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် မထိခိုက်ဘူး။ အကြောင်းမူ သူသည် ငါ၌ တည်ကာ ချစ်ခြင်းပြည့်ဝသော ဘက္တိ-ဝန်ဆောင်မှု၌ အမြဲနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 9
य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥
အို မင်းကြီး၊ မိမိ၏ စွဝဓမ္မ၌ တည်ကာ လောကီအကျိုးကို မမျှော်လင့်ဘဲ သဒ္ဓါနှင့် နေ့စဉ် ငါ့ကို ဘဇန်ပြုသူ၏ စိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကြည်နူးအေးချမ်းလာသည်။
Verse 10
परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥
နှလုံးသားမှ ရုပ်ဝတ္ထုအညစ်အကြေးအားလုံး ကင်းစင်သွားသောအခါ ဘက္တ၏စိတ်သည် ကျယ်ဝန်းကြည်လင်၍ တန်းတူမြင်နိုင်သည်။ ထိုအဆင့်တွင် ငြိမ်းချမ်းမှုရှိပြီး၊ ငါ၏ စတ်-စစ်-အာနန္ဒ ရုပ်သဘောနှင့် တူညီစွာ တည်မြဲကာ ဘြဟ္မ-ကైవလျ လွတ်မြောက်မှုကို ရရှိသည်။
Verse 11
उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥
ပဉ္စမဟာဘူတ၊ အာရုံအင်္ဂါများ၊ လုပ်ဆောင်ရေးအင်္ဂါများနှင့် စိတ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဤကိုယ်ခန္ဓာကို မလှုပ်မရှား အာတ်မာက မကပ်မငြိဘဲ ကြီးကြပ်နေသည်ဟု သိသူသည် ရုပ်ဝတ္ထုချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ရန် အရည်အချင်းရှိ၍ ကောင်းမြတ်သော မောက္ခကို ရရှိသည်။
Verse 12
भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । दृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥
ဗိဿနုဘုရားက မင်းပೃထုအား မိန့်တော်မူသည်—ချစ်လှစွာသော မင်းကြီး၊ ဤလောက၏ အမြဲပြောင်းလဲမှုသည် သုံးဂုဏ်တို့၏ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ငါးမဟာဘူတ၊ အာရုံအင်္ဂါများ၊ အာရုံကို ထိန်းချုပ်သော ဒေဝတားများနှင့် အာတ်မာကြောင့် လှုပ်ရှားသော စိတ်—ဤအရာများပေါင်းစည်း၍ ကိုယ်ခန္ဓာ ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် အာတ်မာသည် ဤကြမ်း-နူး အစိတ်အပိုင်းပေါင်းစည်းမှုမှ လုံးဝကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် ငါနှင့် အလွန်နက်ရှိုင်းသော မိတ်သဟာယနှင့် ချစ်ခြင်းမေတ္တာဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော ငါ၏ ဘက္တများသည် ဉာဏ်ပြည့်ဝ၍ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့ကြောင့် မလှုပ်မရှား မဖြစ်ကြ။
Verse 13
सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥
ရဲရင့်သော မင်းကြီး၊ သင်သည် အမြဲတမ်း တည်ငြိမ်သော သဘောတရားဖြင့် နေ၍ သင့်ထက် မြင့်သူ၊ အလယ်အလတ်၊ နိမ့်သူတို့အားလုံးကို တန်းတူ ဆက်ဆံပါ။ ယာယီ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုတို့ကြောင့် မလှုပ်မရှား မဖြစ်စေဘဲ စိတ်နှင့် အာရုံအင်္ဂါများကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်ပါ။ ငါ၏ စီမံချက်အရ သင်ကို မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို တင်ထားသော်လည်း ထိုအခြေအနေ၌ပင် မင်း၏ တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ပါ—သင့်၏ အဓိက တာဝန်မှာ ပြည်သူကို ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 14
श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥
မင်း၏ အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးသည် ပြည်သူကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ပြုလျှင် နောက်ဘဝ၌ ပြည်သူတို့၏ ကုသိုလ်ဖလ၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို မင်းရရှိသည်။ သို့သော် အခွန်သာကောက်ယူပြီး လူသားအဖြစ် ပြည်သူကို သင့်လျော်စွာ မကာကွယ်သော မင်း၏ ကိုယ်ပိုင်ကုသိုလ်ကို ပြည်သူက ဟာရယူသွားပြီး၊ ကာကွယ်မပေးသည့် အစားထိုးအဖြစ် ပြည်သူတို့၏ အကုသိုလ်အပြစ်များအတွက် အပြစ်ဒဏ်ကို မင်းခံရသည်။
Verse 15
एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥
သီရိဗိဿနုက မိန့်တော်မူသည်—အို မင်းပೃထု! ဆရာမှ တပည့်သို့ ကြားနာခြင်းဖြင့် ဆက်လက်လာသော ပရမ္ပရာအတိုင်း ဗြာဟ္မဏအကြီးအကဲတို့၏ ညွှန်ကြားချက်များဖြင့် ပြည်သူကို ကာကွယ်ပြီး၊ စိတ်ကူးယဉ်အမြင်များကို မကပ်မိဘဲ သူတို့ချမှတ်သော ဓမ္မကို လိုက်နာပါက ပြည်သူအားလုံး ပျော်ရွှင်၍ မင်းကို ချစ်ခင်ကြလိမ့်မည်။ မကြာမီ စနကာဒီ ကုမာရလေးပါးကဲ့သို့ လွတ်မြောက်ပြီးသား စိဒ္ဓမဟာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို မင်းမြင်တွေ့ရလိမ့်မည်။
Verse 16
वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥
အို လူတို့အတွင်း အမြတ်ဆုံး မင်းကြီး! သင်၏ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ကောင်းမွန်သော အကျင့်သီလကြောင့် ငါသည် သင့်ကို အလွန်နှစ်သက်မိ၏; ထို့ကြောင့် သင်လိုချင်သည့် ကောင်းချီးကို ငါထံမှ တောင်းယူလော့။ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သီလမရှိသူသည် ယဇ္ဉ၊ ပြင်းထန်သော တပဿ၊ သို့မဟုတ် ယောဂအာဓိကာရဖြင့်သာ ငါ၏ အနုဂ्रहကို မရနိုင်။ သို့သော် အခြေအနေအားလုံးတွင် စိတ်တည်ငြိမ်ညီမျှသူ၏ နှလုံးသား၌ ငါလည်း ညီမျှစွာ တည်ရှိနေသည်။
Verse 17
मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥
မૈထရေယ ရှင်တော်က ပြောသည်—အို ဝိဒုရ! ဤသို့ လောကဂုရုဖြစ်သော ဝိရှ္ဝက္စေန သီရိဟရီ၏ အမိန့်အညွှန်းကို ခံယူပြီးနောက်၊ ကမ္ဘာလုံးကို အနိုင်ယူသော မဟာရာဇာ ပൃထုသည် ဘုရားသခင်၏ အမိန့်ကို ခေါင်းပေါ်တင်၍ ဂုဏ်ပြုလက်ခံ하였다။
Verse 18
स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥
အိန္ဒြာသည် မိမိလုပ်ရပ်များကြောင့် ရှက်ကြောက်ကာ ရပ်နေပြီး၊ ပൃထု၏ ကြာပန်းတော်ခြေကို ချစ်ခင်စွာ ထိရန် လဲကျသွားသည်။ သို့သော် ပൃထု မဟာရာဇာသည် ချက်ချင်းပင် ရာဇသတကရတု အိန္ဒြာကို အလွန်ပီတိဖြင့် ဖက်လှုပ်ကာ၊ ယဇ္ဉအတွက် မြင်းကို ခိုးယူခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မနာလိုမှုနှင့် ရန်ငြိုးအားလုံးကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်။
Verse 19
भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥
ဘဂဝန်သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အတ္တမဖြစ်၍ ပൃထုက ဆက်ကပ်သော ပူဇော်မှုကို လက်ခံကာ သူ့အပေါ် ကရုဏာပြုတော်မူ၏။ ပൃထု မဟာရာဇာသည် သခင်၏ ကြာပန်းတော်ခြေကို အလွန်အမင်း ပူဇော်ခဲ့ပြီး၊ ပူဇော်သည့်အလျှောက် ဘက္တိ-ဆေဝာ၌ ပီတိအာနന്ദသည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုတိုးပွားလာ하였다။
Verse 20
प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥
သခင်ဘုရားသည် ထွက်ခွာမည်ဟု ရည်ရွယ်နေသော်လည်း မဟာရာဇာ ပೃထု၏ သာသနာတော်ဆန်သော အကျင့်အကြံကို ချစ်မြတ်နိုး၍ ကရုဏာကြောင့် နောက်ကျနေတော်မူသည်။ ကြာရွက်မျက်စိဖြင့် ဘက္တတို့၏ အကျိုးကိုလိုလားသော သခင်ဘုရားသည် ထွက်မသွားတော်မူ။
Verse 21
स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥
မူလဘုရင် ပೃထု သည် လက်အုပ်ချီ၍ ရပ်နေသော်လည်း မျက်ရည်ပြည့်နေသဖြင့် ဟရီကို ထင်ရှားစွာ မမြင်နိုင်ခဲ့။ အသံလည်း တုန်ယင်၍ မည်သည့်စကားမျှ မပြောနိုင်ဘဲ၊ နှလုံးထဲတွင် သခင်ဘုရားကို ဖက်တွယ်ကာ ထိုအတိုင်း ရပ်နေ하였다။
Verse 22
अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तदृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥
ထို့နောက် ရာဇာသည် မျက်ရည်ကို သုတ်ပြီး ပုရုရှောတ္တမကို ကြည့်ရာတွင်လည်း မျက်မြင်မပြည့်စုံသေး။ သခင်ဘုရားသည် ကြာပန်းခြေတော်များက မြေပြင်ကို ထိမိသကဲ့သို့ ရပ်တည်၍ မြွေတို့၏ ရန်သူ ဂရုဍ၏ မြင့်သော ပခုံးပေါ်တွင် လက်၏ ရှေ့ပိုင်းကို တင်ထားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ပೃထုသည် အောက်ပါ ဆုတောင်းများကို ပူဇော်하였다။
Verse 23
पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥
ပೃထုက ဆိုသည်—“ဟေ ဝိဘု! ဆုတောင်းပေးနိုင်သူများအနက် သင်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သည်။ သဘာဝဂုဏ်များကြောင့် မောဟနေသော သတ္တဝါများအတွက် ဆုတောင်းကို ပညာရှိက ဘာကြောင့် တောင်းမည်နည်း။ ထိုကဲ့သို့သော ဆုတောင်းများသည် နరకတွင် ဒုက္ခခံရသော ကိုယ်ရှိသူများထံတွင်ပင် အလိုအလျောက် ရရှိတတ်သည်။ ဟေ ကైవလျပတိ! သင်နှင့် စာယုဇျ (ပေါင်းစည်းခြင်း) ကိုတောင် ကျွန်ုပ် မလိုချင်ပါ။”
Verse 24
न कामये नाथ तदप्यहं क्वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥
ဟေ နာထ! သင်၏ ကြာပန်းခြေတော် အမృతရည် မရှိသည့် စာယုဇျကိုတောင် ကျွန်ုပ် မလိုချင်ပါ။ ကျွန်ုပ်၏ ဆုတောင်းသည်—ကျွန်ုပ်အား နားသန်းပေါင်းများစွာ ပေးတော်မူပါ၊ သန့်ရှင်းသော ဘက္တတို့၏ နှုတ်မှ သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်၏ ဂုဏ်တော်ကို ကြားနိုင်စေရန်။
Verse 25
स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥
အို အုတ္တမရှ္လိုက ဘုရားရှင်! မဟာဘက္တများ၏ ပါးစပ်မှ ထွက်ပေါ်သော သင်၏ ကြာပန်းခြေတော် အမృతမှုန့်၏ ဇာဖရန်နံ့သင်းကဲ့သို့သော သံတုန်ခါမှုသည် မေ့လျော့နေသော ဇီဝကို တဖြည်းဖြည်း နిత్యဆက်နွယ်မှုကို ပြန်လည်သတိရစေသည်; ထို့ကြောင့် အခြားကောင်းချီးမလို၊ သန့်ရှင်းသော ဘက္တ၏ ပါးစပ်မှ နားထောင်ခွင့်သာ လိုသည်။
Verse 26
यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यदृच्छया चोपशृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥
အို အလွန်ဂုဏ်သတင်းကြီးသော ဘုရားရှင်! သာဓုများ၏ အဖော်အပေါင်းတွင် မတော်တဆတစ်ကြိမ်တည်းပင် သင်၏ မင်္ဂလာယশကို နားထောင်မိသူသည်—တိရစ္ဆာန်စိတ်မဟုတ်လျှင်—ဘက္တတို့၏ အဖော်အပေါင်းကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ပါ; သင်၏ အနန္တ လီလာနှင့် ဂုဏ်ကို ကြားလိုသဖြင့် လက္ရှ္မီဒေဝီတောင် ဤသီလပြည့်စုံမှုကို လက်ခံခဲ့သည်။
Verse 27
अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥
ယခုအခါ ငါသည် အခိလပုရုရှိုတ္တမ၊ ဂုဏ်အလုံးစုံ၏ အာလယဖြစ်သော သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်ကို လက္ရှ္မီဒေဝီကဲ့သို့ (လက်တွင် ကြာပန်းကိုင်လျက်) လောလောဆယ်ဆယ် ဘဇန်၍ ဝန်ဆောင်လိုသည်; သို့သော် တူညီသော ဝန်ဆောင်မှု၌ နှစ်ဦးစလုံး တစ်စိတ်တစ်လုံးဖြစ်နေသဖြင့် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်မလားဟု စိုးရိမ်သည်။
Verse 28
जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥
အို ကမ္ဘာ၏ အရှင်! ကမ္ဘာ၏ မိခင် လက္ရှ္မီဒေဝီသည် သူမ အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသော ဝန်ဆောင်မှုနေရာ၌ ငါ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် စိတ်ဆိုးနိုင်သည်ဟု ထင်သည်; သို့သော် အို ဆင်းရဲသူတို့ကို ချစ်မြတ်နိုးသော အရှင်၊ သင်သည် ငါ့ဘက်က ရပ်တည်မည်ဟု မျှော်လင့်သည်၊ အကြောင်းမူ သင်သည် သေးငယ်သော ဝန်ဆောင်မှုကိုပင် ကြီးမြတ်စေတတ်သည်။ ထို့ပြင် သင်သည် ကိုယ်တိုင်ပြည့်စုံသူ—သူမ၏ ဒေါသက သင့်ကို ဘာထိခိုက်မည်နည်း။
Verse 29
भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणादृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥
ထို့ကြောင့် မာယာ၏ ဂုဏ်ဖျော်ဖြေမှုများမှ လွတ်မြောက်ပြီးသား သာဓုတို့သည် သင်ကို ဘက္တိဖြင့် ဘဇန်ကြသည်; ဘက္တိတစ်ခုတည်းကသာ ပစ္စည်းလောက မောဟကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်သည်။ အို ဘဂဝန်၊ လွတ်မြောက်သော သန့်ရှင်းသူတို့အတွက် သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်ကို အမြဲအမှတ်ရခြင်းမှတပါး အခြားအကြောင်းရင်းကို မသိပါ။
Verse 30
मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥
အရှင်ဘုရား၊ သင်၏ဝါစကားသည် လောကကို မောဟစေတတ်၏။ သန့်ရှင်းသော ဘက္တကို “အပေးအယူတောင်းပါ” ဟု ဆိုခြင်းသည် မသင့်တော်ဟု ထင်ပါသည်။ ဝေဒ၏ ချိုမြိန်သော စကားများကြောင့် ချည်နှောင်ခံရသော လူများသည် အကျိုးကိုလိုလား၍ ကမ္မကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပြုလုပ်ကာ အကျိုးဖြင့် မောဟနေကြသည်။
Verse 31
त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥
အရှင်ဣရှ၊ သင်၏ မာယာကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် မိမိ၏ အမှန်တကယ်သော သဘောသဘာဝကို မေ့လျော့ကာ မသိမှုဖြင့် အခြားသော လောကီပျော်ရွှင်မှုများကို တောင်းတနေကြသည်။ ဖခင်သည် သား၏ အကျိုးအတွက် မတောင်းဆိုခင်ကတည်းက ပြုလုပ်သကဲ့သို့၊ ကျွန်ုပ်အတွက် အကောင်းဆုံးဟု သင်မြင်သမျှကို ကရုဏာဖြင့် ပေးသနားပါ။
Verse 32
मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वदृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येदृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥
မೈတရေယက ပြောသည်—ပൃထုမဟာရာဇာ၏ ဆုတောင်းစကားကို ကြားပြီးနောက် စကြဝဠာကိုမြင်တော်မူသော ဘုရားရှင်က “အို ရာဇာ၊ ငါ့အပေါ် ဘက္တိသည် သင်၌ အမြဲတည်ပါစေ။ သင်၏ ဤသန့်ရှင်းသော ဉာဏ်ကြောင့် ငါ၏ စွန့်လွှတ်ရန်ခက်သော မာယာကိုပင် ဖြတ်ကျော်နိုင်သည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။
Verse 33
तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥
အို ပြည်သူတို့၏ အုပ်ထိန်းသူ၊ ငါအမိန့်ပေးထားသမျှကို မပေါ့ဆဘဲ သတိရှိစွာ ဆောင်ရွက်လော့။ ငါ၏ အမိန့်ကို သစ္စာရှိစွာ လိုက်နာသူသည် လောကအနှံ့ အကျိုးကောင်းနှင့် ကံကောင်းခြင်းကို ရရှိမည်။
Verse 34
मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥
မൈတရေယက ပြောသည်—အချျုတဘုရားရှင်သည် ပൃထုမဟာရာဇာ၏ အဓိပ္ပါယ်ပြည့်ဝသော ဆုတောင်းစကားများကို အလွန်နှစ်သက်တော်မူ၏။ ရာဇာ၏ ပူဇော်မှုကို လက်ခံပြီးနောက် ကရုဏာဖြင့် ကောင်းချီးပေးကာ ထွက်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်တော်မူ၏။
Verse 35
देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥
ဘုရင် ပೃထု သည် ဒေဝတားများ၊ ဒေဝရိရှီများ၊ ပိတೃများ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ စိဒ္ဓ၊ ခာရဏ၊ ပန္နဂ၊ ကိန္နရ၊ အပ္ဆရာ၊ လူသားများ၊ ငှက်များနှင့် ယဇ్ఞမဏ္ဍပသို့ ရောက်လာသော သတ္တဝါများစွာကို သင့်လျော်သကဲ့သို့ ဘက္တိဖြင့် ပူဇော်ခဲ့သည်။
Verse 36
देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥
ဘုရင်သည် ယဇ్ఞ၏ အရှင်ဖြစ်သော သီရိဗိෂ္ဏုနှင့် သူ၏ ပါရ္ရှဒများကိုလည်း သတိဉာဏ်ဖြင့် ပူဇော်ကာ၊ ချိုမြိန်သောစကား၊ တတ်နိုင်သမျှ ဓနပူဇော်သက္ကာနှင့် လက်အုပ်ချီ ဘက္တိဖြင့် အားလုံးကို ဂုဏ်ပြု하였다။ ထို့နောက် သူတို့အားလုံးသည် ဝைகုဏ္ဍလမ်းကိုလိုက်၍ ကိုယ်ကိုယ်၏ ဓာမသို့ ပြန်သွားကြသည်။
Verse 37
भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥
အချွတ်တော် ဘဂဝန်သည် ဘုရင်နှင့် အခမ်းအနားရှိ ပုရောဟိတ်များ၏ စိတ်ကို မောဟစေသကဲ့သို့ ဆွဲဆောင်ပြီးနောက်၊ မိမိ၏ ဒိဗ္ဗဓာမ (ဝိညာဉ်ကောင်းကင်) သို့ ပြန်လည်သွားရောက်하였다။
Verse 38
अदृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥
ဘုရင် ပೃထု သည် ပစ္စည်းမြင်ကွင်းဖြင့် မမြင်နိုင်သော်လည်း ကရုဏာဖြင့် မိမိအား ထင်ရှားပြသသော၊ ဒေဝတားတို့၏ ဒေဝဖြစ်သည့် အဝျက်တော်ကို ဂါရဝပြု၍ နမസ്കာရကာ၊ ထို့နောက် မိမိမြို့သို့ ပြန်သွား하였다။
Viṣṇu’s intervention protects both the sacrificial order and the devotee’s character. He teaches that true advancement is marked by kṣamā, absence of malice, and steady intelligence rooted in ātmā-deha viveka. If Pṛthu—an exemplary king following ācārya-instructions—were to be carried away by anger and rivalry, even religious success (yajña) could become spiritually hollow. Forgiveness thus preserves bhakti and public dharma simultaneously.
The chapter defines protection of citizens as the king’s primary occupational duty. A ruler who protects under brāhmaṇical guidance and paramparā-based principles shares in citizens’ piety, whereas one who merely collects taxes without protection incurs liability for their impiety and loses his own merit. The teaching frames governance as service-accountability before Bhagavān, not as entitlement.
Pṛthu identifies material boons as automatically available within saṁsāra and therefore unworthy of a learned devotee’s request. He also rejects sāyujya because it lacks the ‘nectar’ of devotion—service and relish of the Lord’s lotus feet. By asking for limitless capacity to hear from pure devotees, he chooses śravaṇa-bhakti as the enduring benediction that awakens one’s forgotten relationship with Bhagavān and sustains liberated devotion.
Sanaka, Sanātana, Sanandana, and Sanat-kumāra are eternally liberated sages associated with pristine jñāna and devotion. Viṣṇu indicates that when Pṛthu rules according to brāhmaṇa guidance and avoids mental concoction, such liberated personalities become accessible—signaling that righteous governance aligned with bhakti attracts the highest spiritual association and instruction.