Adhyaya 13
Dhruva-vaṁśa Continuation: Utkala’s Renunciation, Aṅga’s Sacrifice, and the Birth of Vena (Prelude to Pṛthu)
ဓြုဝ မဟာရာဇာသည် ဗိဿနု၏ အဘောဒ်သို့ ထွက်ခွာပြီးနောက်၊ ဘက္တိဖြင့် လှုပ်ရှားသော ဝိဒုရသည် မိုင်ထရေယာထံ ပရစေတားများနှင့် နာရဒ၏ ဓြုဝကို ချီးမွမ်းခြင်းအကြောင်း မေးမြန်းကာ ဓြုဝ၏ ကိုယ်ပိုင်ဘက္တိမှ မင်းဆက်ဇာတ်ကြောင်းသို့ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ မိုင်ထရေယာက ဆက်ခံမှုကို ရှင်းပြရာတွင် ဥတ္ကလသည် ဘြဟ္မန်သိမြင်မှုနှင့် bhakti-yoga တွင် စူးစိုက်၍ ထီးနန်းကို ငြင်းပယ်ကာ လောကီသူများအမြင်တွင် ရူးသလို ထင်ရသဖြင့် ဝတ္စရသည် မင်းဖြစ်လာပြီး မင်းဆက်သည် စာက္ရှုသ မနုနှင့် သူ၏ မျိုးရိုးမှတဆင့် အင်္ဂနှင့် ဝေန၏ မွေးဖွားခြင်းထိ ဆက်လက်သွားသည်။ ထို့နောက် ဇာတ်ကြောင်းသည် အကျပ်အတည်းသို့ ပြောင်းလဲကာ အင်္ဂ၏ အရှွမေဓ ယဇ္ဈာတွင် ဒေဝတားများက အပူဇာကို မခံယူသဖြင့် ကမ္မအတားအဆီး—သားမရှိခြင်းကို ဖော်ပြသည်။ ယဇ္ဈာကို ဟရီ(ဗိဿနု) ထံ ဦးတည်စေသဖြင့် ပုရောဟိတ်များသည် ဒေဝီယ ပရသာဒကို ရကာ သားတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာသော်လည်း ဝေနသည် ကြမ်းတမ်း၍ အဓမ္မဖြစ်လာကာ အင်္ဂကို နိုင်ငံနှင့် အိမ်ကို စွန့်လွှတ်စေသည်။ ပြည်သူတို့၏ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ရှင်မုနိများ၏ စည်းဝေးမှုက ဝေန၏ အုပ်ချုပ်မှု၊ ဗြာဟ္မဏများနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့မှု၊ နောက်ဆက်တွဲတွင် ပೃထု ပေါ်ထွန်းလာမည့် လမ်းကြောင်းကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥
စူတ ဂိုစွာမီက ပြောသည်—ကူရှာရဝ၏ သား မૈထရေယ ရှိ၏ ဖော်ပြချက်အရ ဓြုဝ မဟာရာဇာ၏ ဝိုင်ကుంఠပဒသို့ တက်ရောက်ခြင်းကို ကြားနာပြီးနောက် ဝိဒုရ၏ နှလုံးသား၌ အဓိုက္ရှဇ ဘဂဝန်အပေါ် ဘက္တိအာရုံ အလွန်တိုးပွားလာ하였다။ ထို့နောက် သူသည် မဲထရေယကို ထပ်မံ မေးမြန်းရန် စတင်하였다။
Verse 2
विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥
ဝိဒုရက မေးသည်—အကျင့်ကောင်းမြတ်သူရေ၊ ထို ပရချေတားတို့သည် မည်သူများနည်း။ သူတို့သည် မည်သူ၏ သားများနည်း၊ မည်သည့် မျိုးရိုး၌ ထင်ရှားကြသနည်း၊ ထို့ပြင် မဟာစတြ ယဇ్ఞကို မည်သည့်နေရာ၌ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသနည်း။
Verse 3
मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥
ဝိဒုရက ပြောသည်—နာရဒမုနိသည် ဘုရားသခင်ကို တိုက်ရိုက်တွေ့မြင်သော မဟာဘဂဝတ ဖြစ်ကြောင်း ငါယုံကြည်သည်။ သူက ဟရီအား ဘက္တိဝန်ဆောင်မှုအတွက် ပဉ္စရာတြ နည်းလမ်းနှင့် ကရိယာယောဂကို သင်ကြားခဲ့သည်။
Verse 4
स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥
မိမိတို့၏ သဝဓမ္မ၌ တည်ကြည်သော ဘက္တများက ယဇ္ဉပုရုෂ ဘဂဝန်ကို ပျော်ရွှင်စေရန် ယဇ္ဉကర్మများဖြင့် ပူဇော်နေစဉ်၊ နာရဒမုနိက ဓ്രုဝမဟာရာဇ၏ အလွန်မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သတ္တိများကို ချီးမွမ်းဖော်ပြ하였다။
Verse 5
यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥
အို ဘြာဟ္မဏာ၊ အဲဒီနေရာမှာ ဒေဝရ္ရှိ နာရဒက ဘဂဝန်အကြောင်း ဘာဘုရားကഥာများကို ဖော်ပြခဲ့သနည်း၊ ထို့ပြင် သခင်ကို မည်သို့ ချီးမွမ်းကီർത്തနာ ပြုခဲ့သနည်း။ ငါသည် ကြားလိုစိတ် အလွန်ပြင်းပြသည်၊ ကျေးဇူးပြု၍ အပြည့်အစုံ ရှင်းပြပါ။
Verse 6
मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥
မૈတြေးယက ပြောသည်—ဝိဒုရရေ၊ မဟာရာဇ ဓ്രုဝသည် တောသို့ ထွက်ခွာသွားသောအခါ၊ သူ၏သား ဥတ္ကလသည် ကမ္ဘာမြေပေါ် အလုံးစုံကို အုပ်စိုးသူအတွက် ဖြစ်သော ဖခင်၏ အလွန်အာနုභာဝရှိသော ရာဇပလ္လင်ကို လက်ခံလိုခြင်း မရှိခဲ့။
Verse 7
स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥
မွေးကတည်းက ဥတ္ကလသည် စိတ်ငြိမ်သက်၍ အလွန်မကပ်လှုပ်သူ၊ တန်းတူမြင်သူ ဖြစ်하였다။ သူသည် လောကအနှံ့ ပျံ့နှံ့နေသော ပရမာတ္မာကို မြင်ပြီး၊ လောကအားလုံးကိုလည်း ပရမာတ္မာအတွင်း တည်ရှိသည်ဟု မြင်하였다။
Verse 8
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥
အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗြဟ္မာအကြောင်း အသိပညာပြန့်ပွားခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှောင်ဖွဲ့မှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဘက္ကတိယောဂမီးဖြင့် ကံတရား၏ အညစ်အကြေးများကို လောင်ကျွမ်းစေပြီး ဘုရားသခင်ကိုသာ မြင်တွေ့ခဲ့သည်။
Verse 9
आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥
အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ဗြဟ္မာအကြောင်း အသိပညာပြန့်ပွားခြင်းဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာနှောင်ဖွဲ့မှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ဘက္ကတိယောဂမီးဖြင့် ကံတရား၏ အညစ်အကြေးများကို လောင်ကျွမ်းစေပြီး ဘုရားသခင်ကိုသာ မြင်တွေ့ခဲ့သည်။
Verse 10
जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥
တကယ်တမ်းတွင် သူသည် ထိုသို့မဟုတ်သော်လည်း၊ လမ်းသွားလမ်းလာ သာမန်လူများအဖို့ ဥတ္ကလသည် လူမိုက်၊ မျက်မမြင်၊ နားမကြားသူနှင့် အရူးကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ သူသည် ပြာဖုံးနေသော မီးကဲ့သို့ တည်ရှိနေသည်။
Verse 11
मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥
ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးများနှင့် မိသားစုရှိ သက်ကြီးဝါကြီးများက ဥတ္ကလသည် ဉာဏ်မဲ့ပြီး အရူးဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘြမိ၏သားဖြစ်သော သူ၏ညီ ဝတ္သရကို ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။
Verse 12
स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥
ဘုရင် ဝတ္သရတွင် သွရ်ဝီထိ အမည်ရှိသော အလွန်ချစ်မြတ်နိုးရသည့် ဇနီးသည်တစ်ဦးရှိသည်။ သူမသည် ပုသ္ပာရ်ဏ၊ တိဂ်မကေတု၊ ဣသ၊ ဦရ်ဇ၊ ဝသု နှင့် ဇယ ဟူသော သားတော်ခြောက်ပါးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
Verse 13
पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥
ပုဿပါဏ၌ မယားနှစ်ဦးရှိ၍ ပရဘာနှင့် ဒိုးသာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ပရဘာမှ ပရာတရ၊ မဓျန္ဒိနမ်၊ စာယမ် ဟူသော သားသုံးဦး မွေးဖွား하였다။
Verse 14
प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥
ဒိုးသာမှ ပရဒိုးသ၊ နိသိထ၊ ဗျုဿတ ဟူသော သားသုံးဦးရှိသည်။ ဗျုဿတ၏ ဇနီး ပုဿကရိဏီမှ စರ್ವတေဇာ ဟူသော အလွန်တန်ခိုးကြီး သားတော် မွေးဖွား하였다။
Verse 15
स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥
စರ್ವတေဇာ၏ ဇနီး အာကူတီမှ ချာක්ෂုෂ ဟူသော သားတော် မွေးဖွားပြီး မနွန္တရ အဆုံး၌ ဆဋ္ဌမ မနု ဖြစ်လာ하였다။ ချာක්ෂုෂ မနု၏ မဟိသီ နဒ္ဝလာ (ဝိရာဇာ) မှ အပြစ်ကင်းသော သားများ—ပုရု၊ ကုတ္ဆ၊ တြိတ၊ ဒျုမ္န၊ သတ္တျဝန်၊ ဣတ၊ ဝြတ၊ အဂ္နိဋ္ဌိုးမ၊ အတီရာတြ၊ ပြဒျုမ္န၊ ရှိဘိ၊ ဥလ္မုက—တို့ကို မွေးဖွား하였다။
Verse 16
स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥
စర్వတေဇာ၏ ဇနီး အာကူတီမှ ချာක්ෂုෂ ဟူသော သားတော် မွေးဖွားပြီး မနွန္တရ အဆုံး၌ ဆဋ္ဌမ မနု ဖြစ်လာ하였다။ ချာක්ෂုෂ မနု၏ မဟိသီ နဒ္ဝလာ (ဝိရာဇာ) မှ အပြစ်ကင်းသော သားများ—ပုရု၊ ကုတ္ဆ၊ တြိတ၊ ဒျုမ္န၊ သတ္တျဝန်၊ ဣတ၊ ဝြတ၊ အဂ္နိဋ္ဌိုးမ၊ အတီရာတြ၊ ပြဒျုမ္န၊ ရှိဘိ၊ ဥလ္မုက—တို့ကို မွေးဖွား하였다။
Verse 17
उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥
ဥလ္မုကသည် ဇနီး ပုဿကရိဏီမှ အလွန်ကောင်းမြတ်သော သားခြောက်ဦးကို မွေးဖွားစေ하였다။ အမည်များမှာ အင်္ဂ၊ စုမနာ၊ ချာတိ၊ ကရတု၊ အင်္ဂိရာ နှင့် ဂယ ဖြစ်သည်။
Verse 18
सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥
အင်္ဂမင်း၏ မိဖုရား စုနီသာသည် ဝေနဟူသော မကောင်းသဘောကောက်ကွေ့သော သားကို မွေးဖွား하였다။ ဝေန၏ ဆိုးယုတ်သော အကျင့်ကြောင့် သန့်ရှင်းသော မင်း အင်္ဂသည် စိတ်ပျက်၍ မြို့နှင့် နိုင်ငံကို စွန့်ကာ တောသို့ ထွက်သွား하였다။
Verse 19
यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥
ဗိဒုရရေ၊ မဟာရိရှီတို့၏ ကျိန်စာစကားသည် မိုးကြိုးကဲ့သို့ မတားဆီးနိုင်ပါ။ ဒေါသဖြင့် သူတို့က မင်းဝေနကို ကျိန်စာချသဖြင့် သူသည် သေဆုံး하였다။ မင်းမရှိသဖြင့် ခိုးဆိုးလုယက်သူများ ပေါများကာ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှု ပျက်ယွင်းပြီး ပြည်သူတို့ အလွန်ဒုက္ခရောက်하였다။ ထိုကိုမြင်၍ ရိရှီတို့သည် ဝေန၏ ညာလက်ကို မသန့်တံကဲ့သို့ မသန့်ကာ၊ နာရာယဏ၏ အಂශအဖြစ် ဗိෂ္ဏုသည် ပೃထု မင်းအဖြစ် ပထမဧကရာဇ်တော်အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာ하였다။
Verse 20
यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥
မင်းမရှိသဖြင့် ခိုးဆိုးလုယက်သူများက ပြည်သူကို ပီဋိတစေ၍ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှု ပျက်ယွင်းကာ လူတို့ အလွန်ဒုက္ခရောက်하였다။ ထို့ကြောင့် ရိရှီတို့သည် ဝေန၏ ညာလက်ကို မသန့်ကာ၊ နာရာယဏ၏ အಂශအဖြစ် ပೃထု မင်းတော်—မြေကြီး၏ ပထမအုပ်စိုးရှင်—ကို ပေါ်ထွန်းစေ하였다။
Verse 21
विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥
ဗိဒုရက မေးလေသည်—အို သာဓု၊ သီလ၏ خز خزانه၊ ဗြာဟ္မဏယဉ်ကျေးမှုကို ချစ်မြတ်နိုးသော မဟာတ္မာရေ။ နူးညံ့သန့်ရှင်းသော အင်္ဂမင်းတော်သည် ဝေနကဲ့သို့ ဆိုးယုတ်သော သားကို မည်သို့ ရရှိခဲ့သနည်း၊ ထို့ကြောင့် စိတ်မသာ၍ နိုင်ငံကို စွန့်သွားရသနည်း။
Verse 22
किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥
ဗိဒုရက မေးလေသည်—ဓမ္မကို ကျွမ်းကျင်သော ရိရှီတို့သည် ဝေနကို ရည်ညွှန်း၍ အပြစ်ဒဏ်တံကို ကိုင်ဆောင်သော မင်းဝေနပေါ်သို့ ဘြဟ္မဒဏ္ဍ (ကျိန်စာ) ကို ချမှတ်လိုကြသည့် အကြောင်းရင်းမှာ အဘယ်နည်း။
Verse 23
नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥
ပြည်သူတို့သည် မင်းကို မည်သည့်အခါမျှ မထီမဲ့မြင် မပြုသင့်၊ တခါတရံ အပြစ်ရှိသကဲ့သို့ ထင်ရလည်း။ အကြောင်းမှာ မင်းသည် မိမိ၏ တေဇောဓာတ်နှင့် သတ္တိအင်အားကြောင့် အခြားအုပ်ချုပ်သူများထက် ပိုမိုသြဇာကြီးမားသည်။
Verse 24
एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥
အို ဘြာဟ္မဏ၊ စုနီသာ၏သား ဝေန၏ လုပ်ရပ်များအားလုံးကို ကျွန်ုပ်အား ပြောပြပါ။ သင်သည် အတိတ်နှင့် အနာဂတ် အကြောင်းအရာတို့ကို သိကျွမ်းသူဖြစ်၍၊ ကျွန်ုပ်သည် သဒ္ဓါရှိသော ဘက္တဖြစ်သဖြင့် ကျေးဇူးပြု၍ ရှင်းလင်းပါ။
Verse 25
मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥
သီရိ မૈထရေးယက ပြောသည်—အို ဝိဒုရ၊ တစ်ခါက ရာဇဣရှိ အင်္ဂသည် မဟာကရတုဖြစ်သော အရှွမေဓ ယဇ్ఞကို ကျင်းပ하였다။ မန္တရကျွမ်းကျင်သော ဘြာဟ္မဏများက ဒေဝတားတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သော်လည်း ကြိုးစားသော်လည်း ဒေဝတားတစ်ပါးမျှ မလာဘဲ မပေါ်ထွန်းခဲ့။
Verse 26
तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥
ထို့နောက် ယဇ్ఞ၌ ပါဝင်သော ရိတွိဇ်များသည် အံ့ဩ၍ ယဇမာနဖြစ်သော မင်း အင်္ဂအား ပြောကြသည်—“အို မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် နွားနို့ဆီ (ဂျီ) စသည့် ဟဝိကို စည်းကမ်းတကျ ဟောမနေသော်လည်း ဒေဝတားတို့က မလက်ခံကြပါ။”
Verse 27
राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥
အို မင်းကြီး၊ သင်သည် သဒ္ဓါဖြင့် စုဆောင်းထားသော ဟဝိပစ္စည်းများသည် သန့်ရှင်း၍ အပြစ်အနာအဆာမရှိပါ။ ထို့ပြင် ဤနေရာရှိ ဝရတကို ထိန်းသိမ်းသော ဘြာဟ္မဏများက ဝေဒ ဂါထာ-မန်တရများကို ‘အယာတယာမ’ ဟူသကဲ့သို့ ချို့ယွင်းမှုမရှိဘဲ စည်းကမ်းတကျ ရွတ်ဆိုနေကြပါသည်။
Verse 28
न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ ဒေဝတော်များကို အနည်းငယ်မျှ မလေးစားခြင်း သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုခြင်း ရှိသည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ မမြင်ပါ; သို့သော် ယဇ္ဉ၏ သက်သေဖြစ်သော ဒေဝတော်များသည် မိမိတို့ အပိုင်းကို မလက်ခံကြ—ဘာကြောင့်ဖြစ်သည်ကို မသိပါ။
Verse 29
मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥
မైతတရေယက ပြောသည်—ပုရောဟိတ်တို့၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ယဇ္ဉပွဲကို ဦးဆောင်သော အင်္ဂမင်းကြီးသည် အလွန်စိတ်မကောင်းဖြစ်하였다။ ထို့နောက် သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တိတ်ဆိတ်မှုကို ချိုးဖောက်ကာ ယဇ္ဉမဏ္ဍပ၌ ရှိသော ပုရောဟိတ်အားလုံးကို မေးမြန်း하였다။
Verse 30
नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥
အင်္ဂမင်းကြီးက ပြောသည်—ဖိတ်ခေါ်ထားသော်လည်း ဒေဝတော်များ မလာကြ၊ ဒီနေရာတွင်လည်း မိမိတို့ရသင့်သော အပိုင်းကို မလက်ခံကြ။ အစည်းအဝေးခေါင်းဆောင်တို့၊ ကျွန်ုပ် ဘာအပြစ် ကျူးလွန်ခဲ့သနည်း ပြောကြပါ။
Verse 31
सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेदृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥
အစည်းအဝေးခေါင်းဆောင်များက ပြောသည်—အို လူမင်းကြီး၊ ဒီဘဝတွင် သင်၌ ပင် စိတ်ထဲတွင်တောင် ပ罪၏ အလေးအနက် မရှိပါ; သင်သည် အနည်းငယ်မျှ မပြစ်မိပါ။ သို့သော် အတိတ်ဘဝမှ ပ罪တစ်ခုရှိ၍၊ အရည်အချင်းအားလုံးရှိသော်လည်း သင်သည် သားမရှိသူ ဖြစ်နေသည်။
Verse 32
तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥
ထို့ကြောင့် အို မင်းကြီး၊ မင်္ဂလာရှိပါစေ။ သင်သည် သားကောင်းရရှိရန် အမြန်ဆုံး လမ်းစဉ်ကို ဆောင်ရွက်ပါ။ သားလိုချင်သော ဆန္ဒဖြင့် ယဇ္ဉကို ကျင်းပပါက ယဇ္ဉကို ခံစားတော်မူသော အမြင့်ဆုံး ဘုရားသခင်သည် ပျော်ရွှင်၍ သင့်အား သားကို ပေးတော်မူလိမ့်မည်။
Verse 33
तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥
သားရလိုသောဆန္ဒဖြင့် ယဇ္ဉပုရုෂ အဖြစ် တိုက်ရိုက်ဖြစ်သော ဟရီကို ဖိတ်ခေါ်သောအခါ၊ ဒေဝတားအားလုံးသည် သူနှင့်အတူ လာ၍ ယဇ္ဉတွင် မိမိတို့၏ အပိုင်းကို ယူကြသည်။
Verse 34
तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥
လူသည် မည်သည့်ဆန္ဒများကို မျှော်လင့်သနည်း၊ ပူဇော်ခံရသော ဟရီသည် ထိုဆန္ဒများကို ပေးတော်မူ၏။ ပူဇော်ပုံအတိုင်းပင် အကျိုးရလဒ် ပေါ်ထွန်းသည်။
Verse 35
इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥
ဤသို့ဖြင့် ဗြာဟ္မဏများသည် ဘုရင် အင်္ဂ၏ မျိုးဆက်အတွက် ဆုံးဖြတ်ကာ သတ္တဝါအားလုံး၏ နှလုံး၌ တည်ရှိသော ရှိပိဝိဋ္ဌ ဗိဿဏုထံ ပုရောဍာရှ ဟောမကို အပ်နှံကြသည်။
Verse 36
तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥
မီးထဲသို့ ဟောမအပ်နှံပြီးချင်း မီးပလ္လင်မှ လူတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းလာသည်—ရွှေမော်လီနှင့် အဖြူရောင်ဝတ်စုံ—ရွှေခွက်တစ်လုံးတွင် နို့ဖြင့်ချက်ထားသော ပာယသကို ဆောင်ထား၍။
Verse 37
स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥
ပုရောဟိတ်များ၏ ခွင့်ပြုချက်ရပြီးနောက် စိတ်ကျယ်ဝန်းသော ဘုရင်သည် လက်နှစ်ဖက်ပေါင်း၍ ထိုအာဟာရပရသာဒကို ယူကာ အနံ့ကို ရှူ၍ ဝမ်းမြောက်သဖြင့် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို မိဖုရားအား ပေးတော်မူသည်။
Verse 38
सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥
မိဖုရားသည် သားသမီးမရှိသော်လည်း သားယောက်ျားလေးရစေနိုင်သော ထိုအစားအစာကို စားသုံးပြီးနောက် ကိုယ်ဝန်ရလာကာ အချိန်တန်သော် သားတစ်ယောက် ဖွားမြင်လေသည်။
Verse 39
स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥
ထိုကောင်လေးသည် တရားမဲ့သော မျိုးနွယ်တွင် တစိတ်တပိုင်း မွေးဖွားလာသည်။ သူ၏ အဘိုးသည် သေခြင်းတရားဖြစ်ပြီး ကောင်လေးသည် သူ့နောက်လိုက်အဖြစ် ကြီးပြင်းလာကာ အလွန်တရားမဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 40
स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥
လေးနှင့်မြှားကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် ထိုရက်စက်သောကောင်လေးသည် တောထဲသို့သွားကာ အပြစ်မဲ့သော သမင်များကို မလိုအပ်ဘဲ သတ်ဖြတ်လေ့ရှိပြီး သူလာသည်နှင့် လူအများက “ရက်စက်သော ဝေန လာပြီ! ရက်စက်သော ဝေန လာပြီ!” ဟု အော်ဟစ်ကြသည်။
Verse 41
आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥
ထိုကောင်လေးသည် အလွန်ရက်စက်သဖြင့် သူနှင့်ရွယ်တူ ကောင်လေးများနှင့် ကစားနေစဉ် တိရစ္ဆာန်များကို သတ်သကဲ့သို့ သနားညှာတာမှုကင်းမဲ့စွာ သတ်ဖြတ်လေ့ရှိသည်။
Verse 42
तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥
သားဖြစ်သူ ဝေန၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အပြုအမူကို မြင်ပြီးနောက် ဘုရင်အင်္ဂသည် သူ့ကို ပြုပြင်ရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အပြစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လမ်းကြောင်းသို့ ပို့ဆောင်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် သူသည် အလွန်ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ရသည်။
Verse 43
प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥
ဘုရင်သည် စိတ်တွင်း၌ တွေးမိသည်—သားမရှိသူတို့သည် အမှန်တကယ် ကံကောင်းသူများဖြစ်သည်။ အတိတ်ဘဝများတွင် ဘုရားသခင်ကို ပူဇော်ခဲ့ကြသဖြင့် မကောင်းသောသားကြောင့် ဖြစ်သော မခံနိုင်လောက်သည့် ဝမ်းနည်းဒုက္ခကို မခံစားရ။
Verse 44
यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥
အပြစ်သားသားသည် လူ၏ဂုဏ်သတင်းကို ပျောက်ကွယ်စေသည်။ အိမ်တွင်း၌ သူ၏အဓမ္မလုပ်ရပ်များကြောင့် လူတိုင်းအကြား ရန်ပွဲနှင့် အဓမ္မတရား ပေါ်ပေါက်ကာ အဆုံးမရှိ စိုးရိမ်ပူပန်မှုသာ ဖြစ်စေသည်။
Verse 45
कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥
သတိရှိ၍ ဉာဏ်ပညာရှိသူက အဖိုးမဲ့သောသားမျိုးကို ဘာကြောင့်လိုချင်မည်နည်း။ ထိုသားသည် ဇီဝအတွက် မောဟ၏ချည်နှောင်မှုသာဖြစ်ပြီး အိမ်ကို ဒုက္ခဖြစ်စေသည်။
Verse 46
कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्क्लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥
ထို့နောက် ဘုရင်က တွေးမိသည်—ကောင်းသောသားထက် မကောင်းသောသားက ပိုကောင်းသည်။ ကောင်းသောသားက အိမ်အပေါ် အလွန်ချစ်ခင်ကပ်လှမ်းမှုကို တိုးစေသော်လည်း မကောင်းသောသားက မတိုးစေ။ မကောင်းသောသားက အိမ်ကို ငရဲကဲ့သို့ ဖြစ်စေသဖြင့် ဉာဏ်ရှိသူသည် လွယ်ကူစွာ အိမ်ထောင်ရေးအပေါ် မနာလိုမဖြစ်ဘဲ ဝေးကွာနိုင်သည်။
Verse 47
एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥
ဤသို့ တွေးတောနေသဖြင့် အင်္ဂဘုရင်သည် ညအချိန်တွင် အိပ်မပျော်နိုင်ဘဲ အိမ်ထောင်ရေးဘဝအပေါ် လုံးဝ ငြီးငွေ့သွားသည်။ တစ်ည နက်ရှိုင်းသောညဉ့်အချိန်၌ အိပ်ရာမှ ထ၍ အနက်နိဒ္ဒရာဖြင့် အိပ်ပျော်နေသော ဝေန၏မိခင် (ဇနီး)ကို ထားခဲ့ပြီး၊ အလွန်ကြွယ်ဝသည့် နိုင်ငံတော်အပေါ်ရှိ အာသက်အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ကာ၊ မည်သူမျှ မမြင်အောင် တိတ်တဆိတ် အိမ်နှင့် စည်းစိမ်ကို စွန့်ပြီး တောသို့ ထွက်ခွာသွားသည်။
Verse 48
विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥
ဘုရင်သည် အိမ်ကို ဝိရာဂဖြင့် စွန့်ခွာသွားသည်ဟု သိရသော် ပြည်သူများ၊ ပုရောဟိတ်များ၊ ဝန်ကြီးများ၊ မိတ်ဆွေများတို့ အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲကြသည်။ သူတို့သည် ကမ္ဘာအနှံ့ ဘုရင်ကို ရှာဖွေကြပြီး၊ အတွေ့အကြုံနည်းသော ယောဂီက မိမိအတွင်း၌ လျှို့ဝှက်နေသော ပရမాత్మာကို ရှာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 49
अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥
နေရာတိုင်း ရှာဖွေသော်လည်း ဘုရင်၏ အရိပ်အယောင်တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့သဖြင့် ပြည်သူများ အလွန်စိတ်ပျက်ကြသည်။ ထို့နောက် သူတို့သည် မြို့သို့ ပြန်လာကြပြီး၊ ဘုရင်မရှိသဖြင့် နိုင်ငံ၏ မဟာရိရှီများ စုဝေးနေကြသည်။ မျက်ရည်ဝဲလျက် ရိရှီများကို ဂါရဝပြုကာ ဘုရင်ကို မည်သည့်နေရာတွင်မှ မတွေ့ကြောင်း အသေးစိတ် တင်ပြ하였다။
Frequently Asked Questions
Vidura’s question introduces the next major narrative arc (the Pracetās and their devotional achievements). The Bhāgavata uses this inquiry as a hinge: from Dhruva’s concluded episode to the continuation of dynastic history that will intersect with the Pracetās, Nārada, and the restoration of dharma through exemplary rulers.
The text presents Utkala as internally fixed in self-realization—seeing the Supersoul in all and all in the Supersoul—while externally indifferent to social performance. Like “fire covered with ashes,” his spiritual potency is concealed; worldly observers misread his nonconformity as incapacity, illustrating how transcendence can be misunderstood when judged by material norms.
The priests diagnose no present offense in Aṅga’s conduct or ritual execution, but identify a prior-life karmic impediment manifesting as childlessness. Since yajña is meant for Hari as the ultimate enjoyer, they redirect the sacrifice toward Viṣṇu; when Hari is properly worshiped, the demigods—being His empowered administrators—naturally receive their shares.
Bhāgavata theology allows for complex karmic inheritance and the autonomy of the jīva: a virtuous parent may receive a difficult progeny due to residual karma and the incoming soul’s dispositions. The narrative uses this to teach detachment, the limits of material arrangements, and the need for divine-centered dharma rather than mere social respectability.
Aṅga’s renunciation is triggered by grief and disillusionment with Vena’s incorrigible cruelty, revealing how adharma in leadership corrodes the very purpose of rulership. His disappearance creates a power vacuum, leading to social disorder and the sages’ intervention—setting up Vena’s later actions, his punishment, and the eventual advent of Pṛthu as dharma-restorer.