
Dhruva Uses the Nārāyaṇāstra; Manu Checks His Wrath and Teaches Dharma
ဥတ္တမ သေဆုံးပြီးနောက် ယက္ခများကို ဒြုဝ မင်းသားက တိုက်ခိုက်သည့် လှုပ်ရှားမှုအပြီး ဤအခန်းတွင် ရှင်တော်များ၏ အားပေးမှုဖြင့် ဒြုဝက အာစမန ပြုကာ နာရာယဏာစတြာကို အသုံးပြု၍ ယက္ခတို့၏ မာယာအ幻ကို ချက်ချင်း ဖယ်ရှားသည်။ အင်အားတက်လာသော ဒြုဝသည် ပြင်းထန်သော မြားများဖြင့် ယက္ခများစွာကို သတ်ဖြတ်ကာ အပြစ်ရှိသူထက် ကျော်လွန်သည့် အပြစ်ပေးမှု ဖြစ်သွားသည်။ ထိုအခါ စွာယမ္ဘုဝ မနုသည် ရှင်တော်များနှင့်အတူ ရောက်လာ၍ ကရုဏာဖြင့် ကြားဝင်ကာ ဒြုဝ၏ အလွန်အကျွံ ဒေါသကို ရပ်တန့်စေသည်။ မနုက မထိန်းချုပ်နိုင်သော ဒေါသသည် နရကဆန်သော အကျိုးဆက်များသို့ ဦးတည်စေပြီး မိသားစုသဒ္ဓမ္မကို ချိုးဖောက်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာအယူအဆကို မကပ်မိရန်နှင့် မလိုအပ်သော သတ်ဖြတ်မှုကို မပြုရန် ဆိုသည့် ဘက္တိလမ်းနှင့် ဆန့်ကျင်ကြောင်း သင်ကြားသည်။ ထို့နောက် ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်စီးခြင်းသည် ဘုရား၏ မာယာနှင့် ဂုဏများကြောင့် ဖြစ်ပြီး ဘုရားသည် ဂုဏများထက် လွန်ကဲသော်လည်း ကာလအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကာ ကမ္မဖလကို မ偏မလွဲ ပေးတော်မူကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ဥတ္တမ၏ ကံကြမ္မာအတွက် ယက္ခများသည် အဆုံးစွန် အကြောင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းရင်းအမြစ်သည် ပရမေශ්ဝရ၌ ရှိကြောင်း မနုက ညွှန်ပြသည်။ ဒြုဝအား သရဏဂတိ ပြု၍ မူလ ဝိညာဉ်မြင်ကွင်းကို ပြန်လည်ရယူကာ ကုဗေရကို သက်သာစေ၍ အပြစ်မတိုးစေရန် အကြံပေးသည်။ အဆုံးတွင် ဒြုဝက မနုနှင့် ရှင်တော်များကို ဂါရဝပြုကာ သူတို့ ထွက်ခွာသွားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ညီညွတ်မှုနှင့် ပဋိပက္ခအေးမြမှုသို့ လမ်းဖွင့်ပေးသည်။
Verse 1
मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥
မૈထရေယက ပြောသည်—“ဗိဒုရရေ၊ မဟာရသေ့တို့၏ အားပေးစကားကို ကြားပြီးနောက် ဒြုဝ မဟာရာဇာသည် အာစမနအတွက် ရေကို ထိကာ၊ နာရာယဏက ဖန်တီးထားသော အစ္စတြာမြားကို ယူပြီး လေးပေါ်တွင် တပ်ဆင်하였다။”
Verse 2
सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥
ဒြုဝ မဟာရာဇာက နာရာယဏာස්တြာ မြားကို လေးနှင့် ချိတ်ဆက်လိုက်သည့်အခါ၊ ဗိဒုရရေ၊ ယက္ခများ ဖန်တီးထားသော မာယာသည် ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားသည်; ကိုယ်တိုင်အတ္တကို သိမြင်သည့် ဉာဏ်ထွန်းလာသကဲ့သို့ လောကီဒုက္ခ-သုခတို့ လျော့ပါးပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့။
Verse 3
तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥
ဒြုဝ မဟာရာဇာက နာရာယဏ ရိရှီ ဖန်တီးသော အာယုဓကို လေးပေါ်တွင် အသုံးပြုသည့်အခါ၊ ရွှေတံတားနှင့် ဟင်္သာတောင်ပံကဲ့သို့ ပင်ခါပါသော မြားများ ပျံထွက်လာသည်။ ကြောက်မက်ဖွယ် ဆစ်ဆစ်သံနှင့် ရန်သူတပ်ထဲသို့ ထိုးဝင်သွားသည်; တောထဲသို့ ဆူညံစွာ ဝင်လာသော မော်ရ်များကဲ့သို့။
Verse 4
तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥
အဲဒီ ထက်မြက်သော မြားများကြောင့် စစ်မြေပြင်ရှိ ယက္ခတပ်ဖွဲ့သည် ထိတ်လန့်ကာ မူးမေ့သလို ဖြစ်သွားသည်။ သို့သော် ဒေါသကြောင့် သူတို့သည် လက်နက်များကို စုဆောင်းကာ ဒြုဝ မဟာရာဇာထံသို့ တိုက်ခိုက်ရန် ပြေးဝင်လာကြသည်; ဂရုဍကြောင့် လှုပ်ရှားသွားသော မြွေများက ဖဏာထောင်၍ ဂရုဍထံသို့ ပြေးသကဲ့သို့။
Verse 5
स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥
ဓရုဝမင်းကြီးသည် ယက္ခများ ရှေ့သို့တက်လာသည်ကို မြင်သောအခါ ချက်ချင်းပင် မြှားများကိုယူ၍ ရန်သူများကို အပိုင်းပိုင်းဖြတ်လေ၏။ လက်၊ ခြေ၊ ဦးခေါင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်တို့ကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ခွဲထုတ်ပြီးနောက် နေမင်းကြီး၏ အထက်တွင်ရှိသော ဘုံဗိမာန်သို့ ယက္ခများကို ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် မေထုန်မှီဝဲခြင်းကင်းသော မြတ်သော ဗြဟ္မစာရီများသာ ရောက်ရှိနိုင်သော နေရာဖြစ်သည်။
Verse 6
तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥
မြေးတော် ဓရုဝမင်းကြီးသည် အပြစ်မဲ့သော ယက္ခများစွာကို သတ်ဖြတ်နေသည်ကို သွယမ္ဘူဝမနုမင်းကြီး မြင်သောအခါ မဟာကရုဏာတော်ဖြင့် ကြီးမြတ်သော ရသေ့များနှင့်အတူ ဓရုဝထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ကောင်းမွန်သော ဆုံးမစကားများကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Verse 7
मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥
မနုမင်းကြီး မိန့်တော်မူသည်မှာ - ချစ်သား၊ ကျေးဇူးပြု၍ ရပ်တန့်လော့။ မလိုအပ်ဘဲ အမျက်ဒေါသထွက်ခြင်းသည် မကောင်းပေ၊ ၎င်းသည် ငရဲဘုံသို့ သွားရာလမ်းဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ် အပြစ်မရှိသော ယက္ခများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် သင်သည် ယခုအခါ စည်းကမ်းဘောင်ကို ကျော်လွန်နေပြီဖြစ်သည်။
Verse 8
नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥
ချစ်သား၊ သင်ပြုလုပ်ခဲ့သော အပြစ်မဲ့ ယက္ခများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းသည် ပညာရှိတို့ လုံးဝ လက်မခံသော အရာဖြစ်ပြီး၊ ဓမ္မနှင့် အဓမ္မ တရားများကို သိနားလည်သည်ဟု ယူဆရသော ငါတို့၏ အမျိုးအနွယ်နှင့်လည်း မလျော်ညီပေ။
Verse 9
नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥
ချစ်သား၊ သင်သည် သင့်ညီအစ်ကိုအပေါ် အလွန်ချစ်ခင်မြတ်နိုးပြီး ယက္ခများလက်ချက်ဖြင့် သူသေဆုံးရသည့်အတွက် အလွန်ဝမ်းနည်းကြေကွဲနေကြောင်း ထင်ရှားပါသည်။ သို့သော် စဉ်းစားကြည့်ပါ - ယက္ခတစ်ဦး၏ အပြစ်ကြောင့် သင်သည် အပြစ်မဲ့သော အခြားသူများစွာကို သတ်ဖြတ်ခဲ့လေပြီ။
Verse 10
नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥
ဤလမ်းသည် ဟೃಷီကေရှကိုလိုက်နာသော သာဓုတို့၏လမ်းမဟုတ်။ ကိုယ်ခန္ဓာကို အတ္တဟုယူဆပြီး တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ အခြားသတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို မသတ်သင့်။
Verse 11
सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥
သတ္တဝါအားလုံးကို အတ္တတစ်ခုတည်းဟုမြင်၍ သတ္တဝါတို့၏ အာရုံအိမ်ဖြစ်သော ဟရီကို သင်က ပူဇော်ခဲ့သည်။ ဝိષ્ણု၏ အမြင့်ဆုံးဓာမသည် ရခက်သော်လည်း သင်သည် ထိုဓာမသို့ ရောက်ရန် ကံပါသည်။
Verse 12
स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥
သင်သည် ဟရီ၏ သန့်ရှင်းသော ဘက္တဖြစ်၍ ဘုရားသခင်ကလည်း အမြဲသင်ကို သတိရသည်၊ အတွင်းဝင်ဘက္တများလည်း သင့်ကို အသိအမှတ်ပြုသည်။ သင့်ဘဝသည် သာဓုတို့၏ ဝတ္တရားအတွက် နမူနာဖြစ်သင့်—အဘယ်ကြောင့် ဤအမုန်းတရားကိစ္စကို လုပ်ခဲ့သနည်း။
Verse 13
तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥
ဘက္တသည် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် သည်းခံမှု၊ ကရုဏာ၊ မိတ်သဟာယနှင့် တန်းတူညီမျှမှုဖြင့် ဆက်ဆံသောအခါ စကြဝဠာအတ္တဖြစ်သော ဘဂဝန်သည် အလွန်ပင် ပျော်ရွှင်တော်မူသည်။
Verse 14
सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥
ဘဂဝန် အပြည့်အဝ ပျော်ရွှင်တော်မူသောအခါ လူသည် ကြမ်းနှင့် နူးညံ့သော ပစ္စည်းဂုဏ်များမှ လွတ်မြောက်သည်။ အသက်ရှင်စဉ်တည်းကပင် ချည်နှောင်မှုကင်း၍ ဘြဟ္မ-နိဗ္ဗာန်၊ အကန့်အသတ်မဲ့ ဝိညာဉ်ရေး ပျော်ရွှင်မှုကို ရရှိသည်။
Verse 15
भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥
ဤလောကနှင့် မိန်းမ‑ယောက်ျား၏ ကိုယ်ခန္ဓာတို့သည် ဓာတ်ငါးပါးမှ စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။ မိန်းမ‑ယောက်ျား ပေါင်းစည်းမှုကြောင့် သားစဉ်မြေးဆက် တိုးပွားသည်။
Verse 16
एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥
အို မင်းကြီး ဓြုဝ! ပရမాత్మာ၏ မာယာနှင့် သဘာဝ၏ ဂုဏ်သုံးပါး အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့်သာ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ တည်တံ့ခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။
Verse 17
निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥
ဓြုဝရေ၊ ထို ပုရုရှိုတ္တမသည် ဂုဏ်သုံးပါးကင်းစင်သူဖြစ်၍ ဖန်ဆင်းမှုတွင် အကြောင်းပြုစေသော အချက်ပေးသူသာ ဖြစ်သည်။ သူ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် မြင်ရ‑မမြင်ရ စကြဝဠာသည် မက်ဂနက်ကြောင့် သံကဲ့သို့ လှုပ်ရှားသည်။
Verse 18
स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥
ထို ဘဂဝန်သည် ကာလ-శక్తi ဖြင့် ဂုဏ်သုံးပါး၏ စီးဆင်းမှုကို လှုံ့ဆော်ကာ အမျိုးမျိုးသော အင်အားများကို ပေါ်ထွန်းစေသည်။ လုပ်သကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း အလုပ်ရှင်မဟုတ်၊ သတ်သကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း သတ်သူမဟုတ်—မဟာဗိဘူ၏ လှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်မတွေးမိနိုင်။
Verse 19
सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥
ဓြုဝရေ၊ အရှင်ဘုရားသည် အနန္တဖြစ်သော်လည်း ကာလအဖြစ်ဖြင့် အရာအားလုံး၏ အဆုံးပြုသူ ဖြစ်သည်။ အစမရှိသော်လည်း အစ၏ အကြောင်းဖြစ်ပြီး မလျော့မနည်း အမြဲတည်သည်။ သတ္တဝါတို့သည် ဖခင်အားဖြင့် မွေးဖွား၍ မရဏအားဖြင့် သေဆုံးကြသော်လည်း၊ အရှင်သည် မွေး‑သေမှ အစဉ်လွတ်ကင်းသည်။
Verse 20
न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥
အမြင့်မြတ်ဆုံးဘုရားသခင်သည် အနန္တကာလအဖြစ် လောကဝတ္ထုတွင် တည်ရှိ၍ အားလုံးအပေါ် မျှတစွာ ရပ်တည်သည်။ သူ့အတွက် မိတ်ဖက်မရှိ၊ ရန်သူမရှိ။ ကာလ၏အာဏာအောက်တွင် သတ္တဝါတို့သည် ကိုယ့်ကံ၏အကျိုးအဖြစ် သုခ၊ ဒုက္ခကို ခံစားကြသည်—လေတိုက်လျှင် ဖုန်မှုန့်များ ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့။
Verse 21
आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥
ဗိဿနုသည် အာဏာအပြည့်ရှိ၍ ကံ၏အကျိုးကို ပေးတော်မူသည်။ သတ္တဝါတချို့၏ အသက်တာ လျော့နည်းပြီး တချို့၏ အသက်တာ တိုးတက်သော်လည်း၊ သူသည် နှစ်မျိုးလုံးကို ကျော်လွန်ကာ အလွန်မြင့်သော အနေအထား၌ တည်မြဲသည်—သူ၏ အသက်တာ မလျော့ မတိုး။
Verse 22
केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥
အို မင်းကြီး၊ သတ္တဝါတို့၏ အမျိုးမျိုးကွဲပြားမှုနှင့် သုခဒုက္ခကွာခြားမှုကို တချို့က ကံ၏အကျိုးဟု ဆိုကြသည်။ တချို့က သဘာဝကြောင့်၊ တချို့က ကာလကြောင့်၊ တချို့က ကံကြမ္မာ/ဒైవကြောင့်၊ တချို့က ဆန္ဒကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 23
अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥
သားရေ၊ အဗျက်တ (မထင်ရှား)၍ တိုင်းတာမရသော အဘsolute သစ္စာသည် အမျိုးမျိုးသော အင်အားများ၏ အရှင်ဖြစ်သည်။ သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဘယ်သူ သိနိုင်မည်နည်း? အကြောင်းအရင်းအားလုံး၏ အကြောင်းအရင်းဖြစ်သော်လည်း စိတ်ကူးယဉ်ဆင်ခြင်မှုဖြင့် မသိနိုင်။
Verse 24
न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥
သားရေ၊ ကုဗေရ၏ မျိုးဆက် ယက္ခများသည် သင့်အစ်ကိုကို အမှန်တကယ် သတ်သူများ မဟုတ်။ ချစ်သား၊ သတ္တဝါတိုင်း၏ မွေးဖွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဘုရား—အကြောင်းအရင်းအားလုံး၏ အကြောင်းအရင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 25
स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥
အမြင့်ဆုံးဘုရားသခင်သည် ဤလောကကို ဖန်ဆင်း၍ ထိန်းသိမ်းကာ အချိန်တန်လျှင် ဖျက်သိမ်းတော်မူသည်။ သို့ရာတွင် အဟင်္ကာရမရှိသဖြင့် ဂုဏ်နှင့် ကမ္မတို့ကြောင့် မလိမ်းမယှက်ပါ။
Verse 26
एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥
ဤဘုရားသခင်သည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ပရမာတ္မာဖြစ်၍ အားလုံးကို အုပ်စိုးထိန်းသိမ်းတော်မူသည်။ မိမိ၏ ပြင်ပအင်အား မာယာအားဖြင့် ဖန်ဆင်း၊ ထိန်းသိမ်း၊ ဖျက်သိမ်းတော်မူသည်။
Verse 27
तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥
ချစ်သော ဓြုဝကလေးရေ၊ လောက၏ အမြင့်ဆုံးရည်မှန်းချက်ဖြစ်သော စရဝါတ္မာ ပရမဘုရားသခင်ထံ သက်ဝင်ယုံကြည်၍ အလျှော့ပေးပါ။ သူသည် မရဏအပေါ် မရဏဖြစ်ပြီး အမရတရား၏ သဘောတရားတော်ဖြစ်သည်။ ဘြဟ္မာတို့အပါအဝင် ဒေဝတားများပင် သူ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိကြသည်—နှာခေါင်းတွင် ကြိုးချည်ထားသော နွားကဲ့သို့။
Verse 28
य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥
ချစ်သော ဓြုဝရေ၊ သင်သည် အသက်ငါးနှစ်သာရှိစဉ် မိခင်၏ အခြားမယား၏ စကားကြောင့် နှလုံးသားနာကျင်ခဲ့သည်။ သင်သည် မိခင်၏ အကာအကွယ်ကို စွန့်၍ တောသို့သွားကာ တပဿာဖြင့် အတွင်း၌တည်သော နာရာယဏကို ပူဇော်ခဲ့ပြီး ထို့ကြောင့် သုံးလောကအတွင်း အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။
Verse 29
तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मदृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥
ထို့ကြောင့် ချစ်သော ဓြုဝရေ၊ တစ်ပါးတည်းသော မပျက်မယွင်း အက္ခရာ နိရ္ဂုဏ ပရမပုရုရှကို မျက်နှာမူပါ။ သူသည် ဒိဗ္ဗမုက္တသဘောရှိသော သဘောတရားတော်ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်သိမြင်မှုဖြင့် လွတ်မြောက်လာသောအခါ ဤလောက၏ ကွဲပြားမှုများသည် မမှန်ကန်သကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ခဏသာ ထင်မြင်ရသည်ကို သိလိမ့်မည်။
Verse 30
त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥
သင်သည် အတွင်းအတ္တမ၌ တည်မြဲကာ၊ အာနန္ဒ၏ သိုလှောင်ရာဖြစ်၍ အစွမ်းအားအလုံးစုံပြည့်စုံသော အနန္တ ဘဂဝန်ကို အမြင့်ဆုံး ဘက္တိဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ဆောင်ရွက်လျှင် “ငါ” “ငါ၏” ဟူသော အဝိဒ္ဓာချည်ကပ်မှုကို မကြာမီ ဖြတ်တောက်နိုင်မည်။
Verse 31
संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥
ဒေါသကို ထိန်းချုပ်ပါ; သင့်အတွက် မင်္ဂလာရှိပါစေ။ အို မင်းကြီး၊ ဒေါသသည် အာတ్మသိမြင်မှု၏ လမ်းကြောင်းတွင် အကြီးဆုံး ရန်သူဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်ပြောခဲ့သမျှသည် ရောဂါအတွက် ဆေးဝါးကဲ့သို့ ဖြစ်သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ အကြံဉာဏ်ကို လိုက်နာပါ။
Verse 32
येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥
ဤရုပ်ဝတ္ထုလောကမှ လွတ်မြောက်မှုကို လိုလားသူသည် ဒေါသ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက် မကျရ; ဒေါသကြောင့် မောဟဖြစ်သော် အခြားသူအားလုံးအတွက် ကြောက်ရွံ့စရာ အကြောင်းရင်း ဖြစ်လာသည်။
Verse 33
हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥
ဟေ ဓြုဝ၊ ယက္ခများက သင့်အစ်ကိုကို သတ်ခဲ့သည်ဟု ထင်၍ သင်သည် ယက္ခများကို အများအပြား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုကြောင့် ဒေဝတို့၏ خز خزနာပိုင်ရှင်၊ ဂိရိရှ ရှီဝ၏ ညီတော် ဓနဒ ကုဗေရ၏ စိတ်ကို ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး၊ ကုဗေရနှင့် ရှီဝတို့အပေါ် မလေးစားမှု ဖြစ်စေ하였다။
Verse 34
तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥
ထို့ကြောင့် သားရေ၊ ချက်ချင်းပင် ဂုဏ်ပြုနမസ്കာ၊ ဆုတောင်းပဌနာနှင့် နူးညံ့သော စကားများဖြင့် ကုဗေရကို သဘောပေါက်အောင် ပြုလုပ်ပါ; မဟာပုရుషတို့၏ တေဇောဓာတ်က ကျွန်ုပ်တို့ မျိုးရိုးကို မလွှမ်းမိုးမီ။
Verse 35
एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥
ဤသို့ စွာယံဘူဝ မနုသည် မိမိ၏မြေး သြရုဝ မဟာရာဇာအား သင်ကြားညွှန်ကြားပြီး၊ သြရုဝ၏ လေးစားစွာ ပဏာမပြုခြင်းကို ခံယူကာ၊ ရှင်ရသီတို့နှင့်အတူ မိမိတို့၏ နေရပ်သို့ ပြန်လည်သွားကြ၏။
Manu stops Dhruva because devotion must express as dharmic restraint and compassion. Dhruva’s grief-driven anger leads him to punish many non-offenders, which authorities do not approve. The Bhāgavata standard is that a pure devotee becomes pleasing to the Lord through tolerance, mercy, friendship, and equality; unchecked krodha undermines that standard even when the initial cause feels justified.
The chapter acknowledges proximate agents (such as Yakṣas) but teaches that birth and death ultimately occur under the Supreme Lord’s governance as time and Supersoul. Living beings experience the results of their karma within that system, while the Lord remains transcendental and unbiased. Therefore, blaming a whole community as the ‘real cause’ becomes philosophically mistaken and ethically dangerous.
Narratively, the nārāyaṇāstra destroys the Yakṣas’ illusory tactics; philosophically, it parallels self-realization: as the Lord’s power is invoked, māyā-like confusion (material dualities of pain and pleasure) is dispelled. The text uses this as a bridge to Manu’s teaching that true victory is mastery over anger and bodily identification, not merely battlefield dominance.
Kuvera is the treasurer of the devas and the lord of the Yakṣas, also connected to Śiva’s circle. Dhruva’s disproportionate killing agitates Kuvera, creating a risk of further conflict and offense. Manu advises immediate pacification through gentle speech and prayers, modeling the kṣatriya duty to restore social-cosmic balance after excessive force.