Adhyaya 4
Aftermath of Gajendra’s Deliverance: Hūhū’s Release, Indradyumna’s Curse, and Sārūpya-mukti
သခင်ဘုရားသည် ဆင်မင်း ဂဇേന്ദ്രကို မိကျောင်းမှ အံ့ဩဖွယ်ကယ်တင်ပြီးနောက် ကမ္ဘာလောကတစ်လျှောက် ပွဲတော်ကဲ့သို့ အားလုံးချီးမွမ်းကြသည်။ ဒေဝတားများ၊ ရှင်သန်သူ ရှင်တော်များ၊ ဂန္ဓဗ္ဗများ၊ စာရဏများ၊ စိဒ္ဓများက ပုရုရှောတ္တမကို တီးဝိုင်းသံ၊ သီချင်းသံနှင့် ပန်းမိုးဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြသည်။ မိကျောင်းသည် ဒေဝလာ ရှင်တော်၏ ကျိန်စာခံရသော ဂန္ဓဗ္ဗဘုရင် ဟူးဟူး ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာပြီး၊ သခင်ဘုရားက လွတ်မြောက်စေသဖြင့် သူသည် ကောင်းကင်ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို ပြန်ရကာ သင့်လျော်သော ဆုတောင်းများပြု၍ သခင်ဘုရားကို ပတ်လည်လှည့်ကာ သန့်စင်လျက် ဂန္ဓဗ္ဗလောကသို့ ပြန်သွားသည်။ ဂဇേന്ദ്രသည် ဘဂဝန်၏ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုကြောင့် အဝိဒ္ယာနှင့် ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်ကင်းကာ စာရူပျမုက္တိ—သခင်ဘုရားကဲ့သို့ လက်လေးဖက်၊ အဝါရောင်ဝတ်စုံဖြင့် ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို ရရှိသည်။ ထို့နောက် ရှုကဒေဝက ဂဇേന്ദ്ര၏ အတိတ်ဘဝမှာ ဒရဝိဍဒေသ ပဏ္ဍယနိုင်ငံ၏ ဝိုင်ရှ္ဏဝဘုရင် အိန္ဒြဒျုမန ဖြစ်ပြီး၊ အာဂස්တျ ရှင်တော်၏ ဒေါသကြောင့် ဆင်ဖြစ်ရန် ကျိန်စာခံရသော်လည်း ဘက္တသည် သခင်ဘုရား၏ အလိုတော်ဟု လက်ခံကာ ဘက္တိအမှတ်တရကို ထိန်းသိမ်းထားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သခင်ဘုရားသည် ဂရုဍပေါ်တက်၍ မိမိအာဝါသသို့ ပြန်သွားရာတွင် ဂဇേന്ദ്രကိုပါ ခေါ်ဆောင်သည်။ ဤဇာတ်ကြောင်းကို နားထောင်ခြင်းသည် မင်္ဂလာနှင့် ကာကွယ်မှုကို ပေးပြီး ကလိ၏ အညစ်အကြေးမှ ကင်းစေကာ မကောင်းသော အိပ်မက်များကို သက်သာစေသဖြင့် မနက်ခင်းတွင် ဖတ်ဆိုရန် အကြံပြုထားသည်။ အဆုံးတွင် သခင်ဘုရားသည် အားလုံးရှေ့တွင် ဂဇേന്ദ്രအား ကောင်းချီးပေးရန် ပြောမည့်အခန်းသို့ ဆက်ကူးသွားသည်။
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच तदा देवर्षिगन्धर्वा ब्रह्मेशानपुरोगमा: । मुमुचु: कुसुमासारं शंसन्त: कर्म तद्धरे: ॥ १ ॥
သီရိရှုကဒေဝ ဂိုစ్వာမီက ပြောသည်—အရှင်သည် ဂဇೇန္ဒရကို ကယ်တင်တော်မူသောအခါ ဘြဟ္မာနှင့် ရှီဝတို့ ဦးဆောင်သည့် နတ်များ၊ ရှင်ရသီများနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗများသည် ဟရီ၏ အမှုကို ချီးမွမ်းကာ အရှင်နှင့် ဂဇேန္ဒရပေါ်သို့ ပန်းမိုးရွာချခဲ့ကြသည်။
Verse 2
नेदुर्दुन्दुभयो दिव्या गन्धर्वा ननृतुर्जगु: । ऋषयश्चारणा: सिद्धास्तुष्टुवु: पुरुषोत्तमम् ॥ २ ॥
ကောင်းကင်တော် ဒုန္ဒုဘီတီးသံများ မြည်ဟည်း၍ ဂန္ဓဗ္ဗများက ကပြပြီး သီဆိုကြသည်။ ရသီများ၊ ချာရဏများနှင့် စိဒ္ဓများက ပုရုရှိုတ္တမကို ဆုတောင်းစကားဖြင့် ချီးမွမ်းကြသည်။
Verse 3
योऽसौ ग्राह: स वै सद्य: परमाश्चर्यरूपधृक् । मुक्तो देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तम: ॥ ३ ॥ प्रणम्य शिरसाधीशमुत्तमश्लोकमव्ययम् । अगायत यशोधाम कीर्तन्यगुणसत्कथम् ॥ ४ ॥
ဒေဝလ မုနိ၏ ကျိန်စာကြောင့် ဂန္ဓဗ္ဗအထက်မြတ် ရာဇာ ဟူးဟူးသည် မိကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခု အမြင့်မြတ်သော ဘုရား၏ ကရုဏာဖြင့် လွတ်မြောက်သဖြင့် ချက်ချင်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် လှပသော ဂန္ဓဗ္ဗရုပ်ကို ပြန်လည်ခံယူ하였다။ ဤအရာသည် မည်သူ၏ အနုဂ्रहကြောင့် ဖြစ်သည်ကို သိပြီး ခေါင်းငုံ့ကာ မပျက်မယွင်းသော “ဥတ္တမရှ္လိုက” အရှင်ကို နမස්ကာရပြု၍ ကီർത്തနာထိုက်သော ဂုဏ်တော်များပါဝင်သည့် သီချင်းဆုတောင်းများကို သီဆိုလေ၏။
Verse 4
योऽसौ ग्राह: स वै सद्य: परमाश्चर्यरूपधृक् । मुक्तो देवलशापेन हूहूर्गन्धर्वसत्तम: ॥ ३ ॥ प्रणम्य शिरसाधीशमुत्तमश्लोकमव्ययम् । अगायत यशोधाम कीर्तन्यगुणसत्कथम् ॥ ४ ॥
ဒေဝလ မုနိ၏ ကျိန်စာကြောင့် ဂန္ဓဗ္ဗအထက်မြတ် ရာဇာ ဟူးဟူးသည် မိကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ယခု အမြင့်မြတ်သော ဘုရား၏ ကရုဏာဖြင့် လွတ်မြောက်သဖြင့် ချက်ချင်း အလွန်အံ့ဩဖွယ် လှပသော ဂန္ဓဗ္ဗရုပ်ကို ပြန်လည်ခံယူ하였다။ ဤအရာသည် မည်သူ၏ အနုဂ्रहကြောင့် ဖြစ်သည်ကို သိပြီး ခေါင်းငုံ့ကာ မပျက်မယွင်းသော “ဥတ္တမရှ္လိုက” အရှင်ကို နမස්ကာရပြု၍ ကီർത്തနာထိုက်သော ဂုဏ်တော်များပါဝင်သည့် သီချင်းဆုတောင်းများကို သီဆိုလေ၏။
Verse 5
सोऽनुकम्पित ईशेन परिक्रम्य प्रणम्य तम् । लोकस्य पश्यतो लोकं स्वमगान्मुक्तकिल्बिष: ॥ ५ ॥
အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားသခင်၏ အကြောင်းမဲ့ ကရုဏာတော်ကြောင့် အနုဂ्रहခံရပြီး မူလရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ပြန်လည်ရရှိသဖြင့် မင်းဟူးဟူးသည် ဘုရားရှင်ကို ပတ်လည်လှည့်ကာ ဦးချကန်တော့하였다။ ထို့နောက် ဗြဟ္မာတို့ ဦးဆောင်သော ဒေဝတားများရှေ့တွင် ဂန္ဓဗ္ဗလောကသို့ ပြန်သွားပြီး အပြစ်ကံအကျိုးအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။
Verse 6
गजेन्द्रो भगवत्स्पर्शाद् विमुक्तोऽज्ञानबन्धनात् । प्राप्तो भगवतो रूपं पीतवासाश्चतुर्भुज: ॥ ६ ॥
အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားသခင်၏ လက်တော်ထိတွေ့မှုကြောင့် ဆင်တို့၏ မင်းဖြစ်သော ဂဇೇಂದ್ರသည် ချက်ချင်း အဝိဇ္ဇာနှင့် ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် စာရူပျမုက္တိကို ရရှိကာ ပီတဝါသနာဝတ်ဆင်၍ လက်လေးဖက်ရှိသည့် ဘုရားသခင်နှင့်တူသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ရခဲ့သည်။
Verse 7
स वै पूर्वमभूद् राजा पाण्ड्यो द्रविडसत्तम: । इन्द्रद्युम्न इति ख्यातो विष्णुव्रतपरायण: ॥ ७ ॥
ဤဂဇೇಂದ್ರသည် ယခင်ဘဝတွင် ဒရဝိဍဒေသရှိ ပாண்டျာနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်ပြီး ဝိષ્ણုကို အဓိကထားသော ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဘက္တဖြစ်하였다။ ယခင်ဘဝ၌ သူကို အင်ဒြဒျုမ್ನ မဟာရာဇာ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 8
स एकदाराधनकाल आत्मवान् गृहीतमौनव्रत ईश्वरं हरिम् । जटाधरस्तापस आप्लुतोऽच्युतं समर्चयामास कुलाचलाश्रम: ॥ ८ ॥
အင်ဒြဒျုမ்ன မဟာရာဇာသည် အိမ်ထောင်ရေးကို စွန့်၍ ကုလာချလ (မလယတောင်တန်း) အာရှရမ်၌ နေထိုင်하였다။ ခေါင်းပေါ်တွင် ဇဋာဆံပင်ထားကာ တပသီအဖြစ် အမြဲ တပဿာကျင့်၍ ဟရိကို ပူဇော်하였다။ တစ်ကြိမ် မောနဝရတ (တိတ်ဆိတ်သစ္စာ) ကို ထိန်းသိမ်းနေစဉ် အချျုတ ဟရိ၏ ပူဇော်မှု၌ ဘက္တိပရဝသဖြင့် အပြည့်အဝ လီနနေ하였다။
Verse 9
यदृच्छया तत्र महायशा मुनि: समागमच्छिष्यगणै: परिश्रित: । तं वीक्ष्य तूष्णीमकृतार्हणादिकं रहस्युपासीनमृषिश्चुकोप ह ॥ ९ ॥
အဲဒီအချိန်မှာ ကံတရားအရ နာမည်ကြီး အဂஸ္တျ မုနိသည် တပည့်အုပ်စုများနှင့်အတူ အဲဒီနေရာသို့ ရောက်လာ하였다။ လျှို့ဝှက်နေရာတွင် ထိုင်နေသော အင်ဒြဒျုမ்ன မဟာရာဇာသည် တိတ်ဆိတ်နေပြီး ဧည့်ခံအလေးအနက်များ မပြုလုပ်သည်ကို မြင်သဖြင့် ရှင်မုနိသည် အလွန်ဒေါသထွက်하였다။
Verse 10
तस्मा इमं शापमदादसाधु- रयं दुरात्माकृतबुद्धिरद्य । विप्रावमन्ता विशतां तमिस्रं यथा गज: स्तब्धमति: स एव ॥ १० ॥
ထို့နောက် အဂတ်စတျယ မုနိက မင်းကို ကျိန်စာချသည်—ဤမင်းသည် မနူးညံ့ဘဲ မကောင်းသောစိတ်နှင့် ဉာဏ်နိမ့်သူဖြစ်၍ ဘြာဟ္မဏကို စော်ကားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အမှောင်လောကသို့ ဝင်စေပြီး ဆင်၏ မိုက်မဲတိတ်ဆိတ်သော ကိုယ်ခန္ဓာကို ရစေ။
Verse 11
श्रीशुक उवाच एवं शप्त्वा गतोऽगस्त्यो भगवान् नृप सानुग: । इन्द्रद्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन् ॥ ११ ॥ आपन्न: कौञ्जरीं योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् । हर्यर्चनानुभावेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृति: ॥ १२ ॥
ရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဤသို့ ကျိန်စာချပြီးနောက် ဘဂဝန် အဂတ်စတျယသည် တပည့်များနှင့်အတူ ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာသွား၏။ ရာဇရိရှီ အင်ဒြဒျုမနလည်း ထိုအရာကို အမြင့်ဆုံးဘုရား၏ အလိုတော်ဟု သိမြင်ကာ ကျိန်စာကို ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံ하였다။
Verse 12
श्रीशुक उवाच एवं शप्त्वा गतोऽगस्त्यो भगवान् नृप सानुग: । इन्द्रद्युम्नोऽपि राजर्षिर्दिष्टं तदुपधारयन् ॥ ११ ॥ आपन्न: कौञ्जरीं योनिमात्मस्मृतिविनाशिनीम् । हर्यर्चनानुभावेन यद्गजत्वेऽप्यनुस्मृति: ॥ १२ ॥
ထို့နောက် သူသည် ဆင်ယောနီ၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ထိုယောနီသည် ကိုယ်တိုင်၏ မှတ်ဉာဏ်ကို ပျက်စီးစေတတ်သည်။ သို့သော် ဟရီကို ပူဇော်ဝတ်ပြုသည့် ဘက္တိ၏ အานุభာဝကြောင့် ဆင်ကိုယ်ခန္ဓာ၌ပင် ဘုရားကို မည်သို့ ပူဇော်၍ မည်သို့ ဆုတောင်းစကားဆိုရမည်ကို မှတ်မိနေခဲ့သည်။
Verse 13
एवं विमोक्ष्य गजयूथपमब्जनाभ- स्तेनापि पार्षदगतिं गमितेन युक्त: । गन्धर्वसिद्धविबुधैरुपगीयमान- कर्माद्भुतं स्वभवनं गरुडासनोऽगात् ॥ १३ ॥
အဘ္ဇနာဘ ဘုရားသည် ဆင်အုပ်ခေါင်းဆောင်ကို မိကျောင်း၏ ဖမ်းဆီးမှုမှလည်းကောင်း၊ မိကျောင်းကဲ့သို့သော သံသရာမှလည်းကောင်း ကယ်တင်ပြီး၊ သူ့အား သာရူပျမုက္တိနှင့် မိမိ၏ ပါရ္ရှဒအဆင့်ကို ပေးတော်မူ၏။ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ စိဒ္ဓနှင့် ဒေဝတားတို့က အံ့ဖွယ် လီလာကర్మများကို ချီးမွမ်းသီဆိုနေစဉ်၊ ဂရုဍဝါဟန ဘုရားသည် မိမိ၏ အံ့ဖွယ် ဓာမသို့ ပြန်သွားကာ ဂဇೇಂದ್ರကိုလည်း အတူခေါ်ဆောင်သွားသည်။
Verse 14
एतन्महाराज तवेरितो मया कृष्णानुभावो गजराजमोक्षणम् । स्वर्ग्यं यशस्यं कलिकल्मषापहं दु:स्वप्ननाशं कुरुवर्य शृण्वताम् ॥ १४ ॥
အို မဟာရာဇာ၊ ဂဇရာဇကို ကယ်တင်ရာတွင် ထင်ရှားသော ကృష్ణ၏ အံ့ဖွယ် အานุಭာဝကို သင့်အား ငါ ပြောပြီးပြီ။ အို ကုရုမျိုး၏ အကောင်းဆုံး၊ ဤကഥာကို နားထောင်သူတို့သည် ကောင်းကင်လောကသို့ တက်ရောက်ရန် အရည်အချင်းရပြီး၊ ဘက္တိ၏ ကောင်းသော နာမည်ရကာ၊ ကလိယုဂ၏ အညစ်အကြေးမှ ကင်းလွတ်၍ မကောင်းသော အိပ်မက်များလည်း ပျောက်ကွယ်သည်။
Verse 15
यथानुकीर्तयन्त्येतच्छ्रेयस्कामा द्विजातय: । शुचय: प्रातरुत्थाय दु:स्वप्नाद्युपशान्तये ॥ १५ ॥
ထို့ကြောင့် မိမိ၏ ကောင်းကျိုးကို လိုလားသော သန့်ရှင်းသည့် ဒွိဇများ—အထူးသဖြင့် ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဘြာဟ္မဏများ—သည် မနက်အိပ်ရာထပြီး၊ မပြောင်းလဲမလွဲချော်ဘဲ ဤပုဏ္ဏကထာကို မူလအတိုင်း သီဆိုရွတ်ဆိုကာ မကောင်းသောအိပ်မက်တို့မှ စသောဒုက္ခများကို သက်သာစေသင့်သည်။
Verse 16
इदमाह हरि: प्रीतो गजेन्द्रं कुरुसत्तम । शृण्वतां सर्वभूतानां सर्वभूतमयो विभु: ॥ १६ ॥
အို ကုရုမျိုး၏ အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အတွင်းဝင်အာတ్మာဖြစ်သော စကြဝဠာလုံးဝ ပျံ့နှံ့နေသည့် ဟရီဘုရားသည် ပျော်ရွှင်နှစ်သက်တော်မူ၍၊ အားလုံးကြားနာနေစဉ် ဂဇೇಂದ್ರကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။
Frequently Asked Questions
The crocodile was King Hūhū, a Gandharva cursed by Devala Muni. The Bhāgavata presents his animal embodiment as the karmic and juridical effect of a brāhmaṇa’s śāpa, yet his deliverance shows that contact with the Lord overrides accumulated reactions and restores the soul’s higher destiny.
Sārūpya-mukti is liberation in which the devotee attains a form resembling the Lord’s, here described as four-armed and clad in yellow garments. Gajendra receives it because the Lord personally touches and rescues him, indicating both the intensity of his surrender and the Lord’s independent bestowal of grace upon a devotee.
The narrative frames the curse as arising from a perceived breach of etiquette toward Agastya Muni, but it also emphasizes divine orchestration: Indradyumna, being a devotee, accepts the curse as the Lord’s will. The theological point is that bhakti is not destroyed by adverse karma; rather, devotion can persist and mature through it.
Śukadeva states that hearing this account makes one fit for higher destinations, grants a devotional reputation, protects from Kali-yuga’s contamination, and prevents bad dreams. The text further recommends morning recitation—especially by the varṇas and particularly brāhmaṇa Vaiṣṇavas—as a practical śāstric remedy rooted in śravaṇa and smṛti.