Adhyaya 24
Ashtama SkandhaAdhyaya 2461 Verses

Adhyaya 24

Matsya-avatāra: The Lord as Fish Saves the Vedas and Guides Satyavrata

ပရိက္ခစ်၏ “မုန်းစရာကောင်းသည့်” ငါးရုပ်ကို ဟရိဘုရား အဘယ်ကြောင့် လက်ခံသနည်းဟူသော မေးခွန်းကို ရှုကဒေဝက အဝတာရ သဘောတရားဖြင့် ရှင်းလင်းသည်။ ဘုရားသည် နွား၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒေဝတား၊ ဘက္တားများ၊ ဝေဒစာပေ နှင့် ဓမ္မကို ကာကွယ်ရန် ဆင်းသက်လာသော်လည်း လေက မတူညီသော လေထုများကို ဖြတ်သန်းသကဲ့သို့ အလွန်လွန်ကဲသော သဘောတရား၌ တည်နေသည်။ ဗြဟ္မာ၏ တစ်နေ့အဆုံးတွင် ပရလယ ရေတက်လာ၍ ဟယဂရီဝက ဝေဒများကို ခိုးယူသဖြင့် ဟရိဘုရားသည် မတ္စျအဖြစ် ပေါ်ထွန်းကာ ဝေဒများကို ပြန်လည်ရယူပြီး နောက်တွင် အဆုရကို သတ်သည်။ စာက္ရှုသ-မန်ဝန္တရတွင် ဘက္တားဘုရင် စတျဝရတသည် ငါးသေးသေးတစ်ကောင်ကို တွေ့ပြီး အိုး၊ ရေတွင်း၊ ကန်၊ သမုဒ္ဒရာသို့ အလျင်အမြန် ကြီးထွားသွားကာ ဘုရားသဘောကို ဖော်ပြသဖြင့် ဘုရင်က အပြည့်အဝ အပ်နှံသည်။ မတ္စျသည် ရေကြီးမည့် ၇ ရက်ကြိုတင် သတိပေးကာ မျိုးစေ့၊ ဆေးပင်၊ သက်ရှိများနှင့် ရှိ ၇ ပါးကို ယူ၍ ဘုရားပို့သော လှေတက်ရန် ညွှန်ကြားပြီး ဝါစုကီဖြင့် မတ္စျ၏ ချိုသို့ လှေကို ချည်ရန် ဆိုသည်။ ရေကြီးလာသောအခါ ဘုရင်က မူလဂုရုဖြစ်သော ဘုရားကို ဆုတောင်း၍ မတ္စျက စာင်ခယ-ယောဂ (ခွဲခြားသိမြင်မှုမှ ဘက္တိသို့) နှင့် ပုရာဏ-သံဟိတာ ဉာဏ်ကို သင်ကြားကာ ဝေဒပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ဝိုင်ဝသွတ မနု၏ မန်ဝန္တရ ဆက်စပ်မှုကို ပြင်ဆင်ပေးသည်။

Shlokas

Verse 1

श्रीराजोवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । अवतारकथामाद्यां मायामत्स्यविडम्बनम् ॥ १ ॥

မဟာရာဇာက ပြောသည်—အို ဘဂဝန်၊ သရီဟရီ၏ အံ့ဖွယ်ကမ္မများထဲမှ ပထမဆုံး မత్సျအဝတာရ (ငါးကြီး) ၏ မာယာလီလာကഥာကို ကျွန်ုပ် နားထောင်လိုပါသည်။

Verse 2

यदर्थमदधाद् रूपं मात्स्यं लोकजुगुप्सितम् । तम:प्रकृति दुर्मर्षं कर्मग्रस्त इवेश्वर: ॥ २ ॥ एतन्नो भगवन् सर्वं यथावद् वक्तुमर्हसि । उत्तमश्लोकचरितं सर्वलोकसुखावहम् ॥ ३ ॥

ကမ္မဘంధတွင်ကျရောက်သော သတ္တဝါတစ်ဦးကဲ့သို့၊ လောကက မနှစ်သက်သော တမောဂုဏ်ပြည့်ဝ၍ ဒုက္ခကြီးသော မత్సျရုပ်ကို ဘဂဝန်သည် မည်သို့သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခံယူခဲ့သနည်း? အရှင်၊ ဤအရာအားလုံးကို မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြပါ; ဥတ္တမရှ္လိုက၏ လီလာကို နားထောင်ခြင်းသည် လောကအားလုံးအတွက် မင်္ဂလာနှင့် သုခကို ပေးသည်။

Verse 3

यदर्थमदधाद् रूपं मात्स्यं लोकजुगुप्सितम् । तम:प्रकृति दुर्मर्षं कर्मग्रस्त इवेश्वर: ॥ २ ॥ एतन्नो भगवन् सर्वं यथावद् वक्तुमर्हसि । उत्तमश्लोकचरितं सर्वलोकसुखावहम् ॥ ३ ॥

ကမ္မဘంధတွင်ကျရောက်သော သတ္တဝါတစ်ဦးကဲ့သို့၊ လောကက မနှစ်သက်သော တမောဂုဏ်ပြည့်ဝ၍ ဒုက္ခကြီးသော မత్సျရုပ်ကို ဘဂဝန်သည် မည်သို့သော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခံယူခဲ့သနည်း? အရှင်၊ ဤအရာအားလုံးကို မှန်ကန်စွာ ရှင်းပြပါ; ဥတ္တမရှ္လိုက၏ လီလာကို နားထောင်ခြင်းသည် လောကအားလုံးအတွက် မင်္ဂလာနှင့် သုခကို ပေးသည်။

Verse 4

श्रीसूत उवाच इत्युक्तो विष्णुरातेन भगवान् बादरायणि: । उवाच चरितं विष्णोर्मत्स्यरूपेण यत् कृतम् ॥ ४ ॥

သီရိစူတက ပြောသည်—ဗိဿနုရာတ (ပါရီက்ஷစ်) က ဤသို့ မေးမြန်းသော် ဘဂဝန် ဘာဒရာယဏီ (ရှုကဒေဝ) သည် ဗိဿနု၏ မత్సျအဝတာရ လီလာကို စတင်ဖော်ပြ하였다။

Verse 5

श्रीशुक उवाच गोविप्रसुरसाधूनां छन्दसामपि चेश्वर: । रक्षामिच्छंस्तनूर्धत्ते धर्मस्यार्थस्य चैव हि ॥ ५ ॥

သီရိရှုကဒေဝက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ နွားများ၊ ဘြာဟ္မဏများ၊ ဒေဝတားများ၊ သာဓု-ဘက္တများ၊ ဝေဒများ၊ ဓမ္မနှင့် ဘဝရည်မှန်းချက်ဆိုင်ရာ သဘောတရားများကို ကာကွယ်ရန် ဘဂဝန်သည် အဝတာရရုပ်များကို ခံယူသည်။

Verse 6

उच्चावचेषु भूतेषु चरन् वायुरिवेश्वर: । नोच्चावचत्वं भजते निर्गुणत्वाद्धियो गुणै: ॥ ६ ॥

လေက မတူညီသော လေထုအလွှာများကို ဖြတ်သန်းသကဲ့သို့၊ အမြင့်ဆုံးဘုရားသည် တခါတရံ လူရုပ်၊ တခါတရံ နိမ့်သော ယိုးနီရုပ်ဖြင့် ပေါ်ထွန်းသော်လည်း နိရ္ဂုဏဖြစ်သဖြင့် ဂုဏသုံးပါးက မလိမ်းမကပ်၊ အမြင့်အနိမ့်ကို မခံယူ။

Verse 7

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लय: । समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादयो नृप ॥ ७ ॥

အို မင်းကြီး၊ အတိတ်က ကလ္ပအဆုံး၊ ဘြဟ္မာ၏ နေ့အဆုံးတွင် နိုင်မိတ္တိက ပရလယ ဖြစ်ပွား၍ ဘူလောက စသည့် လောကများကို သမုဒ္ဒရာရေက ဖုံးလွှမ်းလေ၏။

Verse 8

कालेनागतनिद्रस्य धातु: शिशयिषोर्बली । मुखतो नि:सृतान् वेदान् हयग्रीवोऽन्तिकेऽहरत् ॥ ८ ॥

အချိန်ရောက်လာ၍ ဓာတာ (ဘြဟ္မာ) အိပ်ငိုက်ကာ လဲလျောင်းလိုသော်၊ သူ၏ ပါးစပ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဝေဒများကို အနီးရှိ ဟယဂရီဝ အမည်ရ အင်အားကြီး ဒေမုန်က ခိုးယူသွား하였다။

Verse 9

ज्ञात्वा तद् दानवेन्द्रस्य हयग्रीवस्य चेष्टितम् । दधार शफरीरूपं भगवान् हरिरीश्वर: ॥ ९ ॥

ဒဏ္ဍာရီအဆုရမင်း ဟယဂရီဝ၏ လုပ်ရပ်ကို သိမြင်တော်မူသော အလုံးစုံသော ဂုဏ်သိက္ခာပြည့်စုံသည့် ဘဂဝန် ဟရီ အီශ්ဝရသည် မత్సယ (ငါး) ရုပ်ကို ခံယူ၍ ဝေဒများကို ကာကွယ်ရန် ထိုအဆုရကို သတ်နှိမ်တော်မူ၏။

Verse 10

तत्र राजऋषि: कश्चिन्नाम्ना सत्यव्रतो महान् । नारायणपरोऽतपत् तप: स सलिलाशन: ॥ १० ॥

ချာක්ရှုသ မန်ဝန္တရကာလတွင် စတျဝရတ ဟုခေါ်သော မဟာရာဇရိရှီ တစ်ပါးရှိ၏။ သူသည် နာရာယဏကို အပြည့်အဝ အားထားသော ဘက္တဖြစ်ပြီး ရေကိုသာ အာဟာရအဖြစ်ယူကာ တပစ်ဆာ ပြုခဲ့သည်။

Verse 11

योऽसावस्मिन् महाकल्पे तनय: स विवस्वत: । श्राद्धदेव इति ख्यातो मनुत्वे हरिणार्पित: ॥ ११ ॥

ဤမဟာကల్పတွင် စတျဝရတသည် နောက်ပိုင်း နေမင်းကြီး ဝိဝස්ဝန်၏ သားဖြစ်လာ၍ “ရှ్రာဒ္ဓဒေဝ” ဟု ကျော်ကြားလာသည်။ ဘဂဝန် ဟရီ၏ ကရုဏာကြောင့် မနု၏ အဆင့်ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။

Verse 12

एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणम् । तस्याञ्जल्युदके काचिच्छफर्येकाभ्यपद्यत ॥ १२ ॥

တစ်နေ့တွင် ကෘတမာလာ မြစ်ကမ်း၌ ရေတర్పဏ ပြုနေစဉ်၊ သူ၏ လက်ဖဝါးတွင် စုထားသော ရေထဲသို့ ငါးသေးသေးတစ်ကောင် ပေါ်လာခဲ့သည်။

Verse 13

सत्यव्रतोऽञ्जलिगतां सह तोयेन भारत । उत्ससर्ज नदीतोये शफरीं द्रविडेश्वर: ॥ १३ ॥

ဘရတဝంశသား ပရိက္ခစ်တော်မူပါစေ။ ဒရဝိဍဒေသ၏ မင်း စတျဝရတသည် လက်ဖဝါးထဲရှိ ငါးသေးသေးကို လက်ထဲရေနှင့်အတူ မြစ်ရေထဲသို့ လွှတ်ချလိုက်သည်။

Verse 14

तमाह सातिकरुणं महाकारुणिकं नृपम् । यादोभ्यो ज्ञातिघातिभ्यो दीनां मां दीनवत्सल । कथं विसृजसे राजन् भीतामस्मिन् सरिज्जले ॥ १४ ॥

ချိုမြိန်သောအသံဖြင့် ဆင်းရဲသောငါးလေးသည် အလွန်ကရုဏာရှိသော စတျဝရတ မင်းထံသို့ ပြောသည်— အရှင်မင်း၊ ဆင်းရဲသူတို့၏ကာကွယ်ရှင်၊ အဘယ်ကြောင့် ကျွန်ုပ်ကို ဤမြစ်ရေထဲသို့ လွှတ်လိုက်သနည်း။ ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်ကို သတ်နိုင်သော ရေသတ္တဝါများရှိ၍ ကျွန်ုပ် အလွန်ကြောက်ရွံ့ပါသည်။

Verse 15

तमात्मनोऽनुग्रहार्थं प्रीत्या मत्स्यवपुर्धरम् । अजानन् रक्षणार्थाय शफर्या: स मनो दधे ॥ १५ ॥

မိမိစိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေရန် စတျဝရတ မင်းသည် ထိုငါးသည် အမြင့်ဆုံးဘုရားသခင်ဖြစ်ကြောင်း မသိဘဲ၊ ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်စွာ ထိုငါးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်하였다။

Verse 16

तस्या दीनतरं वाक्यमाश्रुत्य स महीपति: । कलशाप्सु निधायैनां दयालुर्निन्य आश्रमम् ॥ १६ ॥

ငါး၏ အလွန်သနားဖွယ်စကားကို ကြားသိ၍ ကရုဏာရှိသော မင်းသည် ၎င်းကို ရေဖြည့်အိုးထဲ ထည့်ကာ မိမိနေထိုင်ရာသို့ ယူဆောင်သွား하였다။

Verse 17

सा तु तत्रैकरात्रेण वर्धमाना कमण्डलौ । अलब्ध्वात्मावकाशं वा इदमाह महीपतिम् ॥ १७ ॥

သို့သော် တစ်ညတည်းအတွင်း ငါးသည် အလွန်ကြီးထွားလာ၍ အိုးရေထဲတွင် ကိုယ်ခန္ဓာကို သက်သာစွာ မရွှေ့နိုင်တော့하였다။ ထို့နောက် မင်းထံသို့ ဤသို့ ပြော하였다။

Verse 18

नाहं कमण्डलावस्मिन् कृच्छ्रं वस्तुमिहोत्सहे । कल्पयौक: सुविपुलं यत्राहं निवसे सुखम् ॥ १८ ॥

အရှင်မင်း၊ ဤအိုးရေထဲတွင် အခက်အခဲဖြင့် နေရခြင်းကို ကျွန်ုပ် မနှစ်သက်ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ် သက်သာစွာ နေနိုင်ရန် ရေကန်ကြီးတစ်ခုကို စီစဉ်ပေးပါ။

Verse 19

स एनां तत आदाय न्यधादौदञ्चनोदके । तत्र क्षिप्ता मुहूर्तेन हस्तत्रयमवर्धत ॥ १९ ॥

ထို့နောက် ဘုရင်သည် ငါးကို ရေအိုးထဲမှ ထုတ်ယူကာ ကြီးမားသော ရေတွင်းထဲသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။ သို့သော် ခဏချင်းပင် သုံးတောင်အလျားအထိ ကြီးထွားလာ하였다။

Verse 20

न म एतदलं राजन् सुखं वस्तुमुदञ्चनम् । पृथु देहि पदं मह्यं यत् त्वाहं शरणं गता ॥ २० ॥

ငါးက ပြောသည်—“အရှင်ဘုရင်၊ ဤရေကန်သည် ကျွန်ုပ်၏ သက်သာစွာ နေထိုင်ရန် မသင့်တော်ပါ။ ပိုမိုကျယ်ဝန်းသော ရေရာနေရာကို ပေးပါ; ကျွန်ုပ်သည် သင်၏ အကာအကွယ်ကို ခိုလှုံလာပါပြီ။”

Verse 21

तत आदाय सा राज्ञा क्षिप्ता राजन् सरोवरे । तदावृत्यात्मना सोऽयं महामीनोऽन्ववर्धत ॥ २१ ॥

အို မဟာရာဇ ပရိက္ခစ်၊ ဘုရင်သည် ရေတွင်းမှ ငါးကို ထုတ်ယူကာ ရေကန်ထဲသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။ သို့သော် မဟာငါးသည် ရေ၏ အကျယ်အဝန်းကိုပင် ကျော်လွန်အောင် ကြီးမားလာ하였다။

Verse 22

नैतन्मे स्वस्तये राजन्नुदकं सलिलौकस: । निधेहि रक्षायोगेन ह्रदे मामविदासिनि ॥ २२ ॥

ငါးက ပြောသည်—“အရှင်ဘုရင်၊ ကျွန်ုပ်သည် ရေတွင်းနေ သတ္တဝါဖြစ်၍ ဤရေသည် ကျွန်ုပ်၏ ချမ်းသာရေးအတွက် မသင့်တော်ပါ။ ကျေးဇူးပြု၍ ကာကွယ်ရန် နည်းလမ်းရှာကာ ရေမလျော့သော ကန်တစ်ကန်တွင် ကျွန်ုပ်ကို ထားပါ။”

Verse 23

इत्युक्त: सोऽनयन्मत्स्यं तत्र तत्राविदासिनि । जलाशयेऽसम्मितं तं समुद्रे प्राक्षिपज्झषम् ॥ २३ ॥

ဤသို့ တောင်းဆိုခံရသဖြင့် ဘုရင် စတျယဝရတ သည် ငါးကို အကြီးဆုံး ရေကန်များသို့ တစ်နေရာပြီးတစ်နေရာ သယ်ဆောင်သွား하였다။ သို့သော် ထိုနေရာများပင် မလုံလောက်သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် မဟာငါးကို သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။

Verse 24

क्षिप्यमाणस्तमाहेदमिह मां मकरादय: । अदन्त्यतिबला वीर मां नेहोत्स्रष्टुमर्हसि ॥ २४ ॥

ပင်လယ်ထဲသို့ ပစ်ချခံရစဉ် ငါးသည် စတျယဝရတ မင်းထံသို့ “အို သူရဲကောင်း၊ ဤရေထဲတွင် အလွန်အားကြီး၍ ကြောက်မက်ဖွယ် မကရာနှင့် ငါးမန်းတို့က ငါ့ကို စားလိမ့်မည်; ထို့ကြောင့် ငါ့ကို ဤနေရာ၌ မပစ်ချပါနှင့်” ဟု ဆို၏။

Verse 25

एवं विमोहितस्तेन वदता वल्गुभारतीम् । तमाह को भवानस्मान् मत्स्यरूपेण मोहयन् ॥ २५ ॥

ချိုမြိန်သော စကားတော်ကို ကြားပြီး မင်းသည် မောဟဖြစ်ကာ မေးလေ၏—“အရှင်၊ သင်သည် မည်သူနည်း? ငါးရုပ်ဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို မောဟစေသည်”။

Verse 26

नैवंवीर्यो जलचरो द‍ृष्टोऽस्माभि: श्रुतोऽपि वा । यो भवान् योजनशतमह्नाभिव्यानशे सर: ॥ २६ ॥

အရှင်ဘုရား၊ တစ်နေ့တည်းအတွင်း သင်သည် ရာချီ ယောဇနာအထိ ချဲ့ထွင်ကာ မြစ်နှင့် ပင်လယ်၏ ရေကို ဖုံးလွှမ်းလိုက်သည်။ ဤသို့ အာနုဘော်ကြီးသော ရေသတ္တဝါကို ကျွန်ုပ်တို့ မမြင်ဖူး မကြားဖူးပါ။

Verse 27

नूनं त्वं भगवान् साक्षाद्धरिर्नारायणोऽव्यय: । अनुग्रहाय भूतानां धत्से रूपं जलौकसाम् ॥ २७ ॥

အမှန်တကယ် သင်သည် မကုန်ခန်းသော ဘဂဝန် နာရာယဏ၊ သရီဟရီ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့ကို ကရုဏာပြုရန်အတွက် သင်သည် ရေသတ္တဝါရုပ်ကို ခံယူထားသည်။

Verse 28

नमस्ते पुरुषश्रेष्ठ स्थित्युत्पत्त्यप्ययेश्वर । भक्तानां न: प्रपन्नानां मुख्यो ह्यात्मगतिर्विभो ॥ २८ ॥

အို ပုရုෂရှ్రေဋ္ဌ၊ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ပျက်သုဉ်းခြင်းတို့၏ အရှင်၊ သင့်အား နမಸ್ಕာရ။ အို ဗိရှ္ဏု မဟာဝိဘု၊ ကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့ အပ်နှံထားသော ဘက္တများ၏ ခေါင်းဆောင်နှင့် အမြင့်ဆုံးသော ဂမ్యంသည် သင်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 29

सर्वे लीलावतारास्ते भूतानां भूतिहेतव: । ज्ञातुमिच्छाम्यदो रूपं यदर्थं भवता धृतम् ॥ २९ ॥

အရှင်ဘုရား၊ သင်၏ လီလာအဝတာရများသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ကောင်းကျိုးအတွက်ပင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် သင်သည် ငါးရုပ်ကို မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခံယူထားသနည်းဟု သိလိုပါသည်။

Verse 30

न तेऽरविन्दाक्ष पदोपसर्पणं मृषा भवेत् सर्वसुहृत्प्रियात्मन: । यथेतरेषां पृथगात्मनां सता- मदीद‍ृशो यद् वपुरद्भ‍ुतं हि न: ॥ ३० ॥

ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသော အရှင်ဘုရား၊ သင်သည် အားလုံး၏ အမြင့်ဆုံး မိတ်ဆွေ၊ အချစ်တော် အန္တရာယာမီဖြစ်သည်။ သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်ကို ခိုလှုံခြင်းသည် မည်သည့်အခါမျှ အလဟဿ မဖြစ်။ ကိုယ်ခန္ဓာအယူအဆတွင် ကပ်နေသူတို့၏ နတ်ဘုရားပူဇော်ခြင်းသည် အကျိုးမရှိ; ထို့ကြောင့် သင်သည် ဤအံ့ဖွယ် ငါးရုပ်ကို ထင်ရှားစေခဲ့သည်။

Verse 31

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं जगत्पति: सत्यव्रतं मत्स्यवपुर्युगक्षये । विहर्तुकाम: प्रलयार्णवेऽब्रवी- च्चिकीर्षुरेकान्तजनप्रिय: प्रियम् ॥ ३१ ॥

ရှရီရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက ပြောသည်—ဘုရင် စတျဝရတက ဤသို့ ပြောဆိုသောအခါ၊ ယုဂအဆုံးတွင် ငါးရုပ်ကို ခံယူ၍ ပရလယရေကန်တွင် လီလာကစားလိုကာ၊ မိမိ၏ တစ်စိတ်တစ်ယောက်တည်းသော ဘက္တကို ကောင်းကျိုးပေးလိုသော လောကပတိ ဘုရားသည် ချစ်ခင်သော စကားဖြင့် ပြန်လည်မိန့်တော်မူ하였다။

Verse 32

श्रीभगवानुवाच सप्तमे ह्यद्यतनादूर्ध्वमहन्येतदरिंदम । निमङ्‌क्ष्यत्यप्ययाम्भोधौ त्रैलोक्यं भूर्भुवादिकम् ॥ ३२ ॥

ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည်—ရန်သူနှိမ်နင်းနိုင်သော မင်းကြီး၊ ယနေ့မှ စ၍ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် ဘူ၊ ဘုဝ၊ စွဝ ဟူသော သုံးလောကလုံး ပရလယရေထဲသို့ လုံးဝ လီနသွားမည်။

Verse 33

त्रिलोक्यां लीयमानायां संवर्ताम्भसि वै तदा । उपस्थास्यति नौ: काचिद् विशाला त्वां मयेरिता ॥ ३३ ॥

သုံးလောကလုံး ပရလယရေထဲသို့ လီနနေချိန်တွင်၊ ငါပို့လိုက်သော အလွန်ကြီးမားသည့် လှေတစ်စင်းသည် မင်းရှေ့တွင် ပေါ်လာမည်။

Verse 34

त्वं तावदोषधी: सर्वा बीजान्युच्चावचानि च । सप्तर्षिभि: परिवृत: सर्वसत्त्वोपबृंहित: ॥ ३४ ॥ आरुह्य बृहतीं नावं विचरिष्यस्यविक्लव: । एकार्णवे निरालोके ऋषीणामेव वर्चसा ॥ ३५ ॥

ထို့နောက် အို မင်းကြီး၊ ဆေးပင်အမျိုးမျိုးနှင့် မျိုးစေ့အမျိုးမျိုးကို စုဆောင်း၍ ထိုကြီးမားသော လှေပေါ်သို့ တင်ပါ။ စပ့်တရိရှီတို့နှင့်အတူ၊ သတ္တဝါအမျိုးမျိုးက ဝန်းရံလျက် လှေပေါ်တက်ပြီး စိတ်မညှိုးနွမ်းဘဲ၊ ပရလယရေကြီး၏ အမှောင်တစ်လျှောက်တွင် ရိရှီကြီးများ၏ တေဇောသာကိုသာ အလင်းအဖြစ်ယူကာ လွယ်ကူစွာ ခရီးသွားမည်။

Verse 35

त्वं तावदोषधी: सर्वा बीजान्युच्चावचानि च । सप्तर्षिभि: परिवृत: सर्वसत्त्वोपबृंहित: ॥ ३४ ॥ आरुह्य बृहतीं नावं विचरिष्यस्यविक्लव: । एकार्णवे निरालोके ऋषीणामेव वर्चसा ॥ ३५ ॥

ထိုကြီးမားသော လှေပေါ်တက်၍ စပ့်တရိရှီတို့နှင့်အတူ သတ္တဝါအားလုံးပါဝင်လျက် သင်သည် မကြောက်မရွံ့ ခရီးသွားမည်။ ပရလယ၏ တစ်ခုတည်းသော သမုဒ္ဒရာအမှောင်ထဲတွင်ပင် သင်၏လမ်းကို မဟာရိရှီတို့၏ တေဇောသာသာ လင်းစေမည်။

Verse 36

दोधूयमानां तां नावं समीरेण बलीयसा । उपस्थितस्य मे श‍ृङ्गे निबध्नीहि महाहिना ॥ ३६ ॥

ထို့နောက် လေပြင်းများကြောင့် လှေက လှုပ်ခတ်နေသော်၊ အနီးတွင်ရှိသော ငါ၏ ချိုသို့ မဟာမြွေ ဝါစုကီကို အသုံးပြု၍ လှေကို ချည်နှောင်ပါ။ အကြောင်းမူကား ငါသည် သင်၏ဘေး၌ တည်ရှိနေမည်။

Verse 37

अहं त्वामृषिभि: सार्धं सहनावमुदन्वति । विकर्षन् विचरिष्यामि यावद् ब्राह्मी निशा प्रभो ॥ ३७ ॥

အို မင်းကြီး၊ ငါသည် သင်နှင့် ရိရှီတို့ပါဝင်သော လှေကို ရေထဲတွင် ဆွဲယူကာ၊ ဘြဟ္မာ၏ ည—ပရလယကာလ—ပြီးဆုံးသည့်အထိ ခရီးဆက်မည်။

Verse 38

मदीयं महिमानं च परं ब्रह्मेति शब्दितम् । वेत्स्यस्यनुगृहीतं मे सम्प्रश्नैर्विवृतं हृदि ॥ ३८ ॥

ငါ၏ ကရုဏာကြောင့် ‘ပရံဗြဟ္မ’ ဟု ခေါ်သော ငါ၏ ဂုဏ်မဟာကို သင် အပြည့်အဝ သိမြင်မည်။ သင်၏ မေးမြန်းချက်များကြောင့် အရာအားလုံးသည် သင်၏ နှလုံးသားအတွင်း ဖွင့်ဟ၍ ထင်ရှားလာမည်; ထို့ကြောင့် သင်သည် ငါကို အလုံးစုံ သိမည်။

Verse 39

इत्थमादिश्य राजानं हरिरन्तरधीयत । सोऽन्ववैक्षत तं कालं यं हृषीकेश आदिशत् ॥ ३९ ॥

ဤသို့ မင်းကို အမိန့်တော်ပေးပြီးနောက် ဘုရားဟရီသည် ချက်ချင်းပင် အလျင်အမြန် ပျောက်ကွယ်သွားတော်မူ၏။ ထို့နောက် စတျဝရတ မင်းသည် ဟೃṣīkēśa က ညွှန်ကြားထားသော အချိန်ကို စောင့်မျှော်လေ၏။

Verse 40

आस्तीर्य दर्भान् प्राक्कूलान् राजर्षि: प्रागुदङ्‌मुख: । निषसाद हरे: पादौ चिन्तयन् मत्स्यरूपिण: ॥ ४० ॥

အရှေ့ဘက်သို့ အဖျားညွှန်သော ကုရှမြက်ကို ခင်းပြီးနောက် ရာဇရိရှီသည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ ထိုင်လေ၏။ မత్సယရုပ်ဖြင့် ပေါ်ထွန်းသော ဘုရားဟရီ (ဗိဿဏု) ၏ ခြေတော်ကို သမాధိဖြင့် စိတ်ကူးတော်မူ၏။

Verse 41

तत: समुद्र उद्वेल: सर्वत: प्लावयन् महीम् । वर्धमानो महामेघैर्वर्षद्भ‍ि: समद‍ृश्यत ॥ ४१ ॥

ထို့နောက် သမုဒ္ဒရာသည် လှိုင်းထန်၍ အရပ်ရပ်မှ မြေပြင်ကို ရေလွှမ်းမိုးလေ၏။ မရပ်မနား မိုးရွာသွန်းသော မဟာမိုးတိမ်များကြောင့် ရေတက်လာကာ ပို၍ပို၍ မြင့်တက်သကဲ့သို့ မြင်ရ၏။

Verse 42

ध्यायन् भगवदादेशं दद‍ृशे नावमागताम् । तामारुरोह विप्रेन्द्रैरादायौषधिवीरुध: ॥ ४२ ॥

ဘုရား၏ အမိန့်တော်ကို သတိရနေစဉ် စတျဝရတသည် မိမိအနီးသို့ လာသော လှေတစ်စင်းကို မြင်လေ၏။ ထို့နောက် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များနှင့် လျားပင်များကို စုဆောင်းကာ မြတ်သော ဘြာဟ္မဏများနှင့်အတူ လှေပေါ်တက်လေ၏။

Verse 43

तमूचुर्मुनय: प्रीता राजन् ध्यायस्व केशवम् । स वै न: सङ्कटादस्मादविता शं विधास्यति ॥ ४३ ॥

ပျော်ရွှင်သော မုနိများက ပြောကြသည်– “အို မင်းကြီး၊ ကေရှဝကို သမాధိဖြင့် စိတ်တည်ပါ။ သူတော်က ဤအန္တရာယ်မှ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကယ်တင်၍ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို စီမံပေးလိမ့်မည်။”

Verse 44

सोऽनुध्यातस्ततो राज्ञा प्रादुरासीन्महार्णवे । एकश‍ृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजन: ॥ ४४ ॥

ထို့နောက် မင်းကြီးသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားသခင်ကို အစဉ်မပြတ် သမาธိဖြင့် စိတ်ကူးတော်မူနေစဉ် ပျက်ကပ်မဟာသမုဒ္ဒရာထဲတွင် ရွှေရောင် မဟာငါးတစ်ကောင် ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ၎င်းတွင် ချိုတစ်ချောင်းရှိ၍ နိယုတ-ယోజန အလျားရှိသည်။

Verse 45

निबध्य नावं तच्छृङ्गे यथोक्तो हरिणा पुरा । वरत्रेणाहिना तुष्टस्तुष्टाव मधुसूदनम् ॥ ४५ ॥

ယခင်က ဟရီဘုရား ပြောကြားထားသည့် အမိန့်အတိုင်း မင်းကြီးသည် လှေကို ထိုငါး၏ ချိုတွင် ချည်နှောင်၍ ဝါစုကီမြွေကို ကြိုးအဖြစ် အသုံးပြု하였다။ စိတ်ကျေနပ်သဖြင့် မဓုসূဒနကို ချီးမွမ်းပူဇော်တော်မူ하였다။

Verse 46

श्रीराजोवाच अनाद्यविद्योपहतात्मसंविद- स्तन्मूलसंसारपरिश्रमातुरा: । यद‍ृच्छयोपसृता यमाप्नुयु- र्विमुक्तिदो न: परमो गुरुर्भवान् ॥ ४६ ॥

မင်းကြီးက မိန့်တော်မူသည်—အစမရှိသော အဝိဇ္ဇာကြောင့် ကိုယ်တိုင်သိမြင်မှု ပျက်ကွက်သွားပြီး၊ ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ အမြစ်ကြောင့် သံသရာ၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွင် ကျပ်တည်းနေသူတို့သည်၊ ဘုရား၏ ကရုဏာဖြင့် သင်ကဲ့သို့ လွတ်မြောက်မှု ပေးသော ဘက္တကို တွေ့ဆုံခွင့် ရကြသည်။ သင်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အမြင့်ဆုံး ဂုရု ဖြစ်သည်။

Verse 47

जनोऽबुधोऽयं निजकर्मबन्धन: सुखेच्छया कर्म समीहतेऽसुखम् । यत्सेवया तां विधुनोत्यसन्मतिं ग्रन्थिं स भिन्द्याद् धृदयं स नो गुरु: ॥ ४७ ॥

ဤမိုက်မဲသော သတ္တဝါသည် ကိုယ့်ကံကြောင့် ချည်နှောင်ခံရပြီး ပျော်ရွှင်ချင်သဖြင့် လုပ်ဆောင်သော်လည်း အဆုံးတွင် ဒုက္ခသာ ရလာသည်။ သို့သော် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားသခင်ကို ဆောင်ရွက်ဝတ်ပြုခြင်းဖြင့် ထိုမုသာပျော်ရွှင်လိုစိတ် ပျောက်ကွယ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုရုသည် နှလုံးအတွင်းရှိ ထိုအဖုအထစ်ကို ဖြတ်တောက်ပါစေ။

Verse 48

यत्सेवयाग्नेरिव रुद्ररोदनं पुमान् विजह्यान्मलमात्मनस्तम: । भजेत वर्णं निजमेष सोऽव्ययो भूयात् स ईश: परमो गुरोर्गुरु: ॥ ४८ ॥

ရုပ်ဝတ္ထုချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်လိုသူသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ဘုရားသခင်၏ ဝတ်ပြုဆောင်ရွက်မှုကို ခံယူ၍ အဝိဇ္ဇာ၏ အညစ်အကြေး—ကောင်းကံဆိုးကံတို့၏ ကလူရှ်ပါဝင်မှုসহ—ကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ မီးဖြင့် သန့်စင်သော် ရွှေ၊ ငွေတို့၏ အညစ်အကြေး ကျသွားသကဲ့သို့၊ သူသည် မူလအတ္တသဘောကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ မကုန်ခန်းသော အမြင့်ဆုံး အရှင်တော်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂုရု ဖြစ်ပါစေ၊ အကြောင်းမူကား သူသည် ဂုရုအားလုံး၏ မူလဂုရု ဖြစ်သည်။

Verse 49

न यत्प्रसादायुतभागलेश- मन्ये च देवा गुरवो जना: स्वयम् । कर्तुं समेता: प्रभवन्ति पुंस- स्तमीश्वरं त्वां शरणं प्रपद्ये ॥ ४९ ॥

နတ်တို့၊ အမည်သာရှိသော ဆရာများနှင့် အခြားသူများသည် တစ်ဦးတည်းဖြစ်စေ အတူတကွဖြစ်စေ သင်၏ကရုဏာ၏ တစ်သောင်းပုံတစ်ပုံတောင် မတူညီနိုင်သော မေတ္တာကို မပေးနိုင်ကြ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် သင်၏ ကြာပန်းခြေတော်၌ ခိုလှုံပါ၏။

Verse 50

अचक्षुरन्धस्य यथाग्रणी: कृत- स्तथा जनस्याविदुषोऽबुधो गुरु: । त्वमर्कद‍ृक् सर्वद‍ृशां समीक्षणो वृतो गुरुर्न: स्वगतिं बुभुत्सताम् ॥ ५० ॥

မျက်မမြင်သူက မျက်မမြင်တစ်ဦးကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်ခံသကဲ့သို့၊ ဘဝရည်မှန်းချက်မသိသူများသည် မိုက်မဲသူကို ဂုရုဟု လက်ခံကြသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် အတ္တသဘောသိမြင်မှုကို လိုလားသဖြင့်၊ နေကဲ့သို့ အရပ်ရပ်မြင်နိုင်၍ အလုံးစုံသိတတ်သော ဘဂဝန် သင်ကိုပင် ဂုရုအဖြစ် လက်ခံပါသည်။

Verse 51

जनो जनस्यादिशतेऽसतीं गतिं यया प्रपद्येत दुरत्ययं तम: । त्वं त्वव्ययं ज्ञानममोघमञ्जसा प्रपद्यते येन जनो निजं पदम् ॥ ५१ ॥

ရုပ်ဝတ္ထုဆန်သော အမည်သာရှိသော ဂုရုသည် ရုပ်ဝတ္ထုဆန်သော شاگردများကို စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှင့် အာရုံခံစားမှုအပျော်အပါးကို သင်ကြားသဖြင့်၊ မိုက်မဲသူတို့သည် ဖြတ်ကျော်ရန်ခက်သော အဝိဇ္ဇာအမှောင်ထဲတွင် ဆက်လက်တည်နေကြသည်။ သို့သော် သင်သည် မပျက်မယွင်းသော မမှားယွင်းသော ဉာဏ်ကို ပေးတော်မူ၍၊ ထိုဉာဏ်ဖြင့် ပညာရှိသည် မိမိ၏ မူလအနေအထား၌ လျင်မြန်စွာ တည်မြဲလာသည်။

Verse 52

त्वं सर्वलोकस्य सुहृत् प्रियेश्वरो ह्यात्मा गुरुर्ज्ञानमभीष्टसिद्धि: । तथापि लोको न भवन्तमन्धधी- र्जानाति सन्तं हृदि बद्धकाम: ॥ ५२ ॥

အရှင်ဘုရား၊ သင်သည် သတ္တဝါလောကအားလုံး၏ အကောင်းဆုံး အကျိုးပြုမိတ်ဆွေ၊ အလွန်ချစ်ခင်ရသူ၊ အုပ်စိုးရှင်၊ အတွင်းရှိ ပရမာတ္မာ၊ အမြင့်ဆုံး ဂုရု၊ အမြင့်ဆုံး ဉာဏ်နှင့် ဆန္ဒအားလုံးကို ပြည့်စုံစေသူ ဖြစ်တော်မူသည်။ သို့ရာတွင် နှလုံးသားထဲက ကာမဆန္ဒများကြောင့် ချည်နှောင်ခံရသော မိုက်မဲသူတို့သည် နှလုံးသား၌ တည်ရှိသော သင်ကို မသိမြင်နိုင်ကြ။

Verse 53

त्वं त्वामहं देववरं वरेण्यं प्रपद्य ईशं प्रतिबोधनाय । छिन्ध्यर्थदीपैर्भगवन् वचोभि- र्ग्रन्थीन् हृदय्यान् विवृणु स्वमोक: ॥ ५३ ॥

အို ဘဂဝန်၊ နတ်တို့က ပူဇော်သော အမြတ်ဆုံးအရှင်၊ အရာအားလုံး၏ အုပ်စိုးရှင်၊ အတ္တသဘောသိမြင်ရန်အတွက် ကျွန်ုပ်သည် သင်ထံသို့ အပြည့်အဝ အလျှော့ပေး၍ ခိုလှုံပါ၏။ ဘဝ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မီးအလင်းကဲ့သို့ ဖော်ပြသော သင်၏ အမိန့်တော်များဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ နှလုံးသားအတွင်းရှိ ချည်ကွင်းများကို ဖြတ်တောက်၍ ကျွန်ုပ်၏ ဂမန်းကို ထင်ရှားစေပါ။

Verse 54

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं नृपतिं भगवानादिपूरुष: । मत्स्यरूपी महाम्भोधौ विहरंस्तत्त्वमब्रवीत् ॥ ५४ ॥

သီရိရှုကဒေဝ မိန့်ကြားသည်—စတျဝရတ မင်းကြီးက ငါးရုပ်အဝတားဖြင့်ရှိသော အာဒိပုရုရှ ဘဂဝန်ကို ဆုတောင်းရာ၌၊ ပရလယ ရေထဲတွင် လှုပ်ရှားနေသော သခင်က အမြင့်ဆုံး သတ္တဝါတရားကို ရှင်းလင်းဟောကြား하였다။

Verse 55

पुराणसंहितां दिव्यां साङ्ख्ययोगक्रियावतीम् । सत्यव्रतस्य राजर्षेरात्मगुह्यमशेषत: ॥ ५५ ॥

ဘဂဝန်သည် ရာဇဣသီ စတျဝရတအား ဒိဗ္ဗ ပုရာဏ-သံဟိတများနှင့် စာင်ခယ-ယောဂ အကျင့်အကြံများကိုပါဝင်စေ၍ အတ္တမ ရဟস্যဉာဏ်ကို အပြည့်အစုံရှင်းလင်းဟောကြားပြီး၊ ထိုကျမ်းများအတွင်း၌ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုလည်း ထင်ရှားစေ하였다။

Verse 56

अश्रौषीद‍ृषिभि: साकमात्मतत्त्वमसंशयम् । नाव्यासीनो भगवता प्रोक्तं ब्रह्म सनातनम् ॥ ५६ ॥

လှေထဲတွင် ထိုင်နေစဉ် စတျဝရတ မင်းကြီးသည် မဟာရသီများနှင့်အတူ ဘဂဝန်၏ အတ္တတတ္တဝါနှင့် နိစ္စတန်သော ဗేదဘြဟ္မ သင်ကြားချက်ကို နားထောင်ခဲ့၍ အဘsolute သတ္တဝါတရားအပေါ် သံသယမရှိတော့하였다။

Verse 57

अतीतप्रलयापाय उत्थिताय स वेधसे । हत्वासुरं हयग्रीवं वेदान् प्रत्याहरद्धरि: ॥ ५७ ॥

ယခင် ပရလယ အဆုံးတွင် ဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာ (ဝေဓသ) နိုးထလာသောအခါ၊ ဟရီသည် ဟယဂ္ရီဝ အမည်ရှိ အသူရကို သတ်ပြီး ဝေဒကျမ်းများကို ဘြဟ္မာထံ ပြန်လည်ပေးအပ်하였다။

Verse 58

स तु सत्यव्रतो राजा ज्ञानविज्ञानसंयुत: । विष्णो: प्रसादात् कल्पेऽस्मिन्नासीद् वैवस्वतो मनु: ॥ ५८ ॥

ဗိဿနု၏ ကရုဏာကြောင့် စတျဝရတ မင်းကြီးသည် ဗေဒဉာဏ်နှင့် အတွေ့အကြုံဉာဏ်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံလာပြီး၊ ဤကల్ప၌ နေဒေဝ၏ သား ဝိုင်ဝသွတ မနုအဖြစ် မွေးဖွားလာ하였다။

Verse 59

सत्यव्रतस्य राजर्षेर्मायामत्स्यस्य शार्ङ्गिण: । संवादं महदाख्यानं श्रुत्वा मुच्येत किल्बिषात् ॥ ५९ ॥

သန့်ရှင်းသော ရာဇဋ္ဌာန စတ္တျဝရတ နှင့် ရှာရင်္ဂကိုင် ဆရီဟရီ၏ မာယာမတ်စျ အဝတာရအကြောင်း ဤမဟာကഥာသည် အလွန်မြတ်သော သာသနာရေး ပုံပြင်ဖြစ်သည်။ ယုံကြည်ဘက်တိဖြင့် နားထောင်သူသည် အပြစ်အကျိုးမှ လွတ်မြောက်သည်။

Verse 60

अवतारं हरेर्योऽयं कीर्तयेदन्वहं नर: । सङ्कल्पास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमां गतिम् ॥ ६० ॥

နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ဆရီဟရီ၏ မတ်စျ အဝတာရနှင့် စတ္တျဝရတ၏ ဇာတ်ကြောင်းကို ကီර්တန်ဆိုသူ၏ ဆန္ဒကောင်းများ အားလုံး ပြည့်စုံပြီး၊ အမြင့်ဆုံးသော ဂတိကို မလွဲမသွေ ရောက်သည်။

Verse 61

प्रलयपयसि धातु: सुप्तशक्तेर्मुखेभ्य: श्रुतिगणमपनीतं प्रत्युपादत्त हत्वा । दितिजमकथयद् यो ब्रह्म सत्यव्रतानां तमहमखिलहेतुं जिह्ममीनं नतोऽस्मि ॥ ६१ ॥ स वै मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्वचांसि वैकुण्ठगुणानुवर्णने । करौ हरेर्मन्दिरमार्जनादिषु श्रुतिं चकाराच्युतसत्कथोदये ॥

ငါသည် ကွေ့ကောက်သော ဧရာမငါး (မတ်စျ) ဟန်ဆောင်၍ အမြင့်ဆုံးဘုရားကို ဦးညွှတ်ပူဇော်ပါ၏။ ပရလယရေထဲတွင် အိပ်ပျော်နေသော ဘြဟ္မာ၏ မျက်နှာများမှ ခိုးယူသွားသော ဝေဒ-ရှရုတိများကို ဒိုင်တျကို သတ်ပြီး ပြန်လည်ပေးအပ်ကာ၊ စတ္တျဝရတနှင့် သန့်ရှင်းသော ရှိများအား ဝေဒ၏ အနှစ်သာရကို ဟောကြားတော်မူ၏။

Frequently Asked Questions

To protect the Vedas and uphold dharma during the naimittika pralaya at the end of Brahmā’s day, when Hayagrīva stole Vedic knowledge. The chapter also shows Matsya’s compassion toward His devotee Satyavrata—guiding him through the deluge and transmitting liberating knowledge—demonstrating that avatāras manifest for śāstra-rakṣā and bhakta-rakṣā, not due to karma.

Śukadeva explains that the Lord is like air moving through different atmospheres: He may appear as human or animal, yet He remains beyond the guṇas and unaffected by material designation. His forms are sac-cid-ānanda manifestations chosen for līlā and protection, whereas conditioned beings accept forms under karma.

Satyavrata is described as a great devotee performing austerities (subsisting on water) in the Cākṣuṣa-manvantara. By the Lord’s mercy and instruction during the deluge narrative, he becomes illuminated with Vedic knowledge and later appears as Śrāddhadeva, son of Vivasvān, attaining the post of Vaivasvata Manu.

On the narrative level, the boat preserves sages, beings, and the seeds of future life through the inundation, while Vāsuki binds the boat to Matsya’s horn so the Lord personally pilots them through devastation. On the theological level, it illustrates dependence (śaraṇāgati): survival and continuity of dharma occur by being tethered to Bhagavān, with Vedic sages as the guiding illumination.

The Lord taught spiritual science described as sāṅkhya-yoga—discernment of spirit and matter—presented in a way that culminates in bhakti-yoga, along with instructions from Purāṇas and saṁhitās. The result is niścaya (firm conviction) in the Absolute Truth and realization of the Lord as paraṁ brahma.