Mantra 4
Sukta 31
Sanskrit (Devanagari)
यद् द्विपाच्च चतुष्पाच्च यान्यन्नानि ये रसाः । गृह्णे३हं त्वेषां भूमानं बिभ्रदौदुम्बरं मणिम्
IAST Transliteration
yád dvipā́c ca catúṣpāc ca yā́ny ánnāni yé rásāḥ | gṛhṇé ’háṃ tvéṣāṃ bhūmā́naṃ bíbhrad audúmbaraṃ maṇím ||
English Translation (Griffith/Whitney)
What foods belong to the two-footed and the four-footed, what juices are theirs,—bearing the Udumbara amulet, I take to me the whole abundance of them.
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
Adhikaraṇa (यद्-तद् सम्बन्धेन विषय-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विपात्two-footed (beings)
द्विपात्:
Adhikaraṇa (यत्-सम्बद्धं वर्ग-निर्देशः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootद्वि + पाद (प्रातिपदिक: द्विपाद्)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चतुष्पात्four-footed (beings)
चतुष्पात्:
Adhikaraṇa (यत्-सम्बद्धं वर्ग-निर्देशः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootचतुर् + पाद (प्रातिपदिक: चतुष्पाद्)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यानिwhich (things)
यानि:
Karma (गृह्णे इत्यस्य कर्म-समूहः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्नानिfoods, provisions
अन्नानि:
Karma (गृह्णे—‘I take/accept the foods’)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
येwhich (those)
ये:
Adhikaraṇa (रसाः इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रसाःjuices, essences
रसाः:
Karma (गृह्णे—‘I take the juices/essences’)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
गृह्णेI take, I grasp
गृह्णे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (ग्रहँ उपादाने)
अहम्I
अहम्:
Kartā (गृह्णे इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वेषाम्of the strong/bright ones; of them
त्वेषाम्:
Sambandha (भूमानम्—‘of them, the mighty/abundant’)
TypeAdjective (used as genitive qualifier)
Rootत्वेष (प्रातिपदिक)
भूमानम्abundance, greatness
भूमानम्:
Karma (गृह्णे—‘I take the abundance/greatness’)
TypeNoun
Rootभूमान् (प्रातिपदिक; ‘भूमा’ = greatness/abundance)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
Kartā (गृह्णे/धारण-भावे सह; ‘bearing’)
TypeParticiple
Rootभृ (भृञ् धारणे) → वर्तमान-कृदन्त (शतृ) ‘बिभ्रत्’
औदुम्बरम्made of udumbara (fig-wood)
औदुम्बरम्:
Karma (मणिम्—कर्मणि विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऔदुम्बर (प्रातिपदिक; उदुम्बर-सम्बन्धी)
मणिम्amulet, gem
मणिम्:
Karma (गृह्णे—‘I take the amulet/gem’)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (late compilation)
Devata: Audumbara-maṇi as instrument; implicit Puṣṭi/Irā; prosperity-force
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From comprehensive listing → decisive claiming → settled fullness.","listener_experience":"Confidence in provision; grounded satisfaction.","intensity":5}