Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Pātra-Nirṇaya and Ritual Procedure: Who to Feed, Who to Avoid, and Step-by-Step Śrāddha Performance

ऋत्विक्स्वस्रीयदौहित्रजामातृश्वशुरास् तथा मातुलो ऽथ तपोनिष्ठः पञ्चाग्न्यभिरतस् तथा शिष्याः संबन्धिनश् चैव मातापितृरतश् च यः

ṛtviksvasrīyadauhitrajāmātṛśvaśurās tathā mātulo 'tha taponiṣṭhaḥ pañcāgnyabhiratas tathā śiṣyāḥ saṃbandhinaś caiva mātāpitṛrataś ca yaḥ

Yang juga wajar dihormati ialah: ṛtvik (pendeta upacara), anak lelaki saudara perempuan, cucu lelaki melalui anak perempuan, menantu, bapa mertua, dan bapa saudara sebelah ibu; demikian juga yang teguh dalam tapa, yang tekun pada lima api suci, para murid serta kaum kerabat—terutama yang berbakti berkhidmat kepada ibu dan ayah.

ऋत्विक्sacrificial priests
ऋत्विक्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
स्वस्रीयsister’s sons (nephews)
स्वस्रीय:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वस्रीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
दौहित्रdaughter’s sons (grandsons)
दौहित्र:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदौहित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
जामातृsons-in-law
जामातृ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजामातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
श्वशुराःfathers-in-law
श्वशुराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्वशुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
तथाand also
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/अन्वय-अव्यय (conjunctive/adverbial indeclinable: 'also/and')
मातुलःmaternal uncle
मातुलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular, Masculine)
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (indeclinable indicating sequence: 'then/next')
तपोनिष्ठःone devoted to austerity
तपोनिष्ठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + निष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular, Masculine); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive-determinative: 'steadfast in austerity')
पञ्चाग्न्यभिरतःone engaged in the five fires (pañcāgni) observance
पञ्चाग्न्यभिरतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपञ्च (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + अभिरत (कृदन्त; √रम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular, Masculine); पञ्च-अग्नि इति षष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुष-समासपूर्वकः; अभिरत = क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
तथाand also
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/अन्वय-अव्यय (conjunctive/adverbial indeclinable)
शिष्याःdisciples
शिष्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
संबन्धिनःrelations/kinsmen
संबन्धिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंबन्धिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-बहुवचन (Nominative plural, Masculine)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
मातापितृरतःdevoted to mother and father
मातापितृरतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमाता (प्रातिपदिक) + पितृ (प्रातिपदिक) + रत (कृदन्त; √रम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular, Masculine); माता-पितृ इति द्वन्द्व-समास; रत = क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Nominative singular, Masculine); सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
ṛtvik (officiating priest)
S
svasrīya (sister’s son)
D
dauhitra (daughter’s son)
J
jāmātṛ (son-in-law)
Ś
śvaśura (father-in-law)
M
mātula (maternal uncle)
P
pañcāgni (five sacred fires)

FAQs

The verse defines a dharmic hierarchy of whom to honor in rites like śrāddha/dāna—linking ritual merit to proper social and familial relationships, with special emphasis on those embodying Vedic duty and discipline.

By naming the taponiṣṭha and pañcāgnyabhirata among those worthy of honor, Parāśara indicates that inner discipline and sustained sacred practice elevate a person’s ritual and ethical standing in society.

Even when the verse focuses on social duty, the Vishnu Purana frames dharma as part of cosmic order upheld by Vishnu; honoring rightful persons and serving parents becomes a lived expression of that divinely sustained order.