Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 273

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये युगप्रमाणवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye yugapramāṇavarṇanaṃnāma trisaptatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Demikianlah berakhir bab yang bernama “Huraian Ukuran Yuga-Yuga”, iaitu bab ke-273 dalam Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya bagi Nāgara Khaṇḍa yang keenam, di dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa (himpunan lapan puluh satu ribu śloka).

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उपसंहार/उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative/closing particle)

• श्रीस्कांदे: in the venerable Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री-स्कन्द (प्रातिपदिक; श्री + स्कन्द)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा-पुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses) [collection]
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति-साहस्री (प्रातिपदिक; एकाशीति + साहस्री)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (संहितायाः)

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्

• नागरखण्डे: in the Nāgara-khaṇḍa section
• नागरखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नागर-खण्ड (प्रातिपदिक; नागर + खण्ड)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: in the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
• हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर-क्षेत्र-माहात्म्य (प्रातिपदिक; हाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• युगप्रमाणवर्णनम्: the description of the yuga-measure
• युगप्रमाणवर्णनम्: Karta (Title/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युग-प्रमाण-वर्णन (प्रातिपदिक; युग + प्रमाण + वर्णन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामनिर्देशक-अव्यय (naming particle)

• त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमः: the 273rd
• त्रिसप्तत्युत्तरद्विशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-सप्तति-उत्तर-द्विशत-तम (प्रातिपदिक; त्रिसप्तति + उत्तर + द्विशत + तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमसंख्यावाचक-विशेषणम् (अध्यायस्य)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Title/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Colophon (editorial/narrative closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A manuscript colophon scene: scribes finishing a chapter, writing the title and chapter number; a temple silhouette of Hāṭakeśvara in the background to link text and place.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Nāgara Khaṇḍa
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It is a colophon marking completion of a teaching unit, preserving textual lineage and chapter identity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is named as the sacred geography framework for the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as a formal chapter-ending notice.