Mantra 42
Rishi: Ṛgvedic Pūṣan tradition; Vājasaneyī transmission.
Devata: Pūṣan.
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-mixed tendency (source-dependent; requires metrical verification against the Ṛgvedic original).
Samhita Patha (Devanagari)
प॒थस्प॑थ॒: परि॑पतिं वच॒स्या कामे॑न कृ॒तो अ॒भ्या॒नड॒र्कम् । स नो॑ रासच्छु॒रुध॑श्च॒न्द्राग्रा॒ धियं॑ – धियᳪ सीषधाति॒ प्र पू॒षा
Transliteration
pathás-patháḥ pári-patiṁ vacasyā́ḥ kā́mena kr̥tó abhy-ānáḍ-ṛ́kam | sá no rāsac churúdhaś candrā́grā dhíyaṁ—dhíyaṁ sīṣadhāti prá pū́ṣā
Translation
Wahai Pūṣan, penjaga setiap jalan, yang wajar diseru dengan ucapan suci; dibentuk oleh keinginan, mara bersama madah. Semoga ia mengurniakan kepada kami pertambahan dengan anugerah yang bercahaya, terdepan; Pūṣan menggerakkan fikiran kami—fikiran kami—ke hadapan.
Padapatha (Word Analysis)
पथः-पथः । परि-पतिम् । वचस्याः । कामेन । कृतः । अभि-आनट्-ऋकम् । सः । नः । रासत् । शु-रुधः । चन्द्र-अग्राः । धियम् । धियम् । सीषधाति । प्र । पूषा
Word by Word
पथःof the path
पथः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपथ (प्रातिपदिक) / पन्था
पथःof the path
पथः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपथ (प्रातिपदिक) / पन्था
परिaround, all about
परि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootपरि
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
वचस्याto be addressed/praised with speech
वचस्या:
कर्तृ (अध्याहृत ‘सः’ का विशेषण)
TypeAdjective
Rootवचस्य (प्रातिपदिक)
कामेनwith desire; by wish
कामेन:
करण
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
कृतःmade, fashioned
कृतः:
कर्तृ/विशेषण (अध्याहृत ‘सः’)
TypeParticiple (Adjective)
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त, क्त)
अभिtowards, upon
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि
आनडर्कम्the ‘ānadaŕka’ (a Vedic term; often taken as a kind of vehicle/animal or implement)
आनडर्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootआनडर्क (प्रातिपदिक; वैदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
नःto us / our
नः:
सम्प्रदान (दातृ-सम्बन्ध) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
रासत्may he give
रासत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootरा (धातु) / रास् (वैदिक प्रयोग)
शुरुधःprotections/shelters (Vedic: ‘defences, aids’)
शुरुधः:
कर्म
TypeNoun
Rootशुरुध् (प्रातिपदिक; वैदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच
चन्द्राग्राःmoon-tipped / having bright points
चन्द्राग्राः:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्राग्र (प्रातिपदिक; समास)
धियम्thought, insight
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
धियम्thought, insight
धियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
सीषधातिsets in order / strengthens
सीषधाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootसीषध् (धातु; वैदिक ‘to strengthen/impel/prepare’)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootप्र
पूषाPūṣan (the god Pūṣā)
पूषा:
कर्तृ
TypeNoun (Deity name)
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PūṣanRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes