Mantra 16
Rishi: Aśvamedha ritual tradition
Devata: Aśva (Vājin); ṛta as governing principle
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फाना॑ᳪ सनि॒तुर्नि॒धाना॑ । अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒ या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति गो॒पाः
Transliteration
imā́ te vājin navamārjánānīmā́ śaphānā́ṃ sanitúr nidhānā́ḥ | átrā te bhadrā́ raśanā́ apaśyam ṛtásya yā́ abhirákṣanti gopā́ḥ
Translation
Inilah sembilan penyucianmu, wahai Vājin; inilah khazanah yang disimpan bagi kemenangan tapak kakimu. Di sini aku melihat tali kekangmu yang mulia—para penjaga yang melindungi ṛta (Tatanan).
Padapatha (Word Analysis)
इमाः । ते । वाजिन् । नवमार्जनानि । इमाः । शफानाम् । सनितुः । निधानाः । अत्र । ते । भद्राः । रशनाः । अपश्यम् । ऋतस्य । याः । अभिरक्षन्ति । गोपाः
Word by Word
इमाःthese
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof/for you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजिन्O swift/strong one (winner of prizes)
वाजिन्:
Sambodhana
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
अवमार्जनानिcleansings, wipings (purificatory acts)
अवमार्जनानि:
Karma
TypeNoun
Rootअवमार्जन (प्रातिपदिक; अव-√मृज् ‘to wipe/clean’ से भाव/करण-नाम)
इमाःthese
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शफानाम्of the hooves
शफानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootशफ (प्रातिपदिक)
सनितुःof the winner/gainer
सनितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootसनि-तृ (प्रातिपदिक; √सन्/सनि ‘to win, gain’ से तृच्-कर्तृ)
निधानाःreceptacles, deposits, placements
निधानाः:
Karma
TypeNoun
Rootनिधान (प्रातिपदिक; नि-√धा ‘to place’)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
तेyour
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भद्राःauspicious, good
भद्राः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
रशनाःreins, straps
रशनाः:
Kartā
TypeNoun
Rootरशना (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kartā
TypeVerb
Root√पश् (दृश्-अर्थे)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
याःwhich
याः:
Kartā
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिरक्षन्तिprotect, guard
अभिरक्षन्ति:
Kartā
TypeVerb
Rootअभि-√रक्ष्
गोपाःguardians, protectors
गोपाः:
Kartā
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक; गो + √पा ‘to protect’)
Entities Mentioned
A
Aśva (Vājin)Ṛ
ṚtaG
Gopāḥ (Guardians)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes