Mantra 11

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific mantra-r̥ṣi to be confirmed against anukramaṇī data)

Devata: Dyaus Pitṛ, Agni, Savitṛ, Aśvins, Pūṣan (composite ritual invocation)

Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc sense)

Samhita Patha (Devanagari)

उप॑हूतो॒ द्यौष्पि॒तोप॒ मां द्यौ॑ष्पि॒ता ह्व॑यताम॒ग्निराग्नी॑ध्रा॒त्स्वाहा॑ । दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । प्रति॑गृह्णाम्य॒ग्नेष्ट्वा॒स्ये॒न॒ प्राश्ना॑मि

Transliteration

úpahūto dyáuṣpitópá māṃ dyáuṣpitā hvayatām agnír āgnī́dhrāt svā́hā | devásya tvā savitúḥ prasavé’śvinór bāhúbhyāṃ pū́ṣṇo hástābhyām | pratí gṛhṇāmy agnéṣ ṭvā́syéna prā́śnāmi

Translation

Invoked am I: may Dyaus, the Father, call me hither; from the Āgnīdhra (seat) let Agni (come)—Svāhā! At the impulsion of the god Savitṛ I take thee, with the arms of the Aśvins, with the hands of Pūṣan. I receive thee; with Agni’s mouth I eat thee.

Padapatha (Word Analysis)

उप-हूतः । द्यौः-पिता । उप । माम् । द्यौः-पिता । ह्वयताम् । अग्निः । आ-ग्नीध्रात् । स्वाहा ।

देवस्य । त्वा । सवितुः । प्र-सवे । अश्विनोः । बाहुभ्याम् । पूष्णः । हस्ताभ्याम् ।

प्रति-गृह्णामि । अग्नेः । त्वा । आस्येन । प्र-अश्नामि

Word by Word

उप॑हूतःinvoked, called

द्यौःHeaven (Dyauḥ)

पिताfather

उपnear; (as particle)

माम्me

द्यौःHeaven (Dyauḥ)

पिताfather

ह्वयताम्may (he) call/invoke

अग्निःAgni

आग्नीध्रात्from the Āgnīdhra (priest/station)

स्वाहाsvāhā (oblation-call)

देवस्यof the god

त्वाyou

सवितुःof Savitṛ

प्रसवेin/at the impelling (instigation)

अश्विनोःof the two Aśvins

बाहुभ्याम्with (their) two arms

पूष्णःof Pūṣan

हस्ताभ्याम्with (his) two hands

प्रतिगृह्णामिI accept/receive

अग्नेःof Agni

त्वाyou

अस्येनwith this (instrument/means)

प्राश्नामिI eat/partake

Entities Mentioned

Dyaus Pitṛ

Agni

Savitṛ

Aśvins

Pūṣan

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary

Philosophical Concepts

Vedic Cosmology

Academic Analysis

Cross References

Yogic Application

Chanting Notes