Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 57

Rishi: Viśvāmitra
Devata: Svarga/‘Svaḥ’ (as quarter-cosmic correlate) / Prajāpati
Chandas: Anuṣṭubh (explicitly stated)

इ॒दमु॑त्त॒रात् स्व॒स्तस्य॒ श्रोत्र॑ᳪ सौ॒वᳪ श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॒नु॒ष्टुप् शा॑र॒द्य॒नु॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ᳪश ए॑कविᳪशाद्वै॑रा॒जं वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ श्रोत्रं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

i̱dám u̱ttarā́t sváḥ tasya̱ śrótram sau̱váṃ śa̱rác-chrau̱try a̱nu̱ṣṭúp śā̱rad y-a̱nu̱ṣṭúbha ai̱ḍám ai̱ḍān ma̱nthī ma̱nthina e̱kavi̱ṃśa e̱kavi̱ṃśād vai̱rā̱jaṃ vi̱śvā́mitra̱ ṛ́ṣiḥ prajāpati-gṛhītayā̱ tváyā̱ śrótraṃ gṛhṇāmi pra̱jā́bhyaḥ

Ini, dari arah utara, ialah Syurga; daripadanya Telinga itu bersifat samawi. Musim luruh adalah milik telinga; Anuṣṭubh ialah meter musim luruh. Daripada Anuṣṭubh lahir Aiḍa; daripada Aiḍa lahir Manthin; daripada Manthin lahir Dua Puluh Satu; daripada Dua Puluh Satu lahir Vairāja. Viśvāmitra ialah ṛṣi (pelihat). Dengan engkau, yang digenggam oleh Prajāpati, aku menggenggam Telinga bagi prajā (zuriat/keturunan).

इदम् । उत्तरात् । स्वः । तस्य । श्रोत्रम् । सौवम् । शरद् । श्रौत्री । अनुष्टुप् । शारदी । अनुष्टुभः । ऐडम् । ऐडात् । मन्थी । मन्थिनः । एकविंशः । एकविंशात् । वैराजम् । विश्वामित्रः । ऋषिः । प्रजापति-गृहीतया । त्वया । श्रोत्रम् । गृह्णामि । प्रजाभ्यः ।

इदम्this
इदम्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उत्तरात्from the northern (side)
उत्तरात्:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
स्वस्तस्यof well-being/auspiciousness
स्वस्तस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
श्रोत्रम्ear; hearing
श्रोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
सौवम्Soma-related / pertaining to Sū (pressed Soma)
सौवम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootसौव (प्रातिपदिक; छान्दस)
शरत्autumn
शरत्:
Adhikaraṇa
TypeNoun (season)
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
श्रौत्र्यpertaining to the ear / to hearing
श्रौत्र्य:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootश्रौत्र्य (प्रातिपदिक)
अनुष्टुप्Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुप्:
Adhikaraṇa
TypeNoun (metre-name)
Rootअनुष्टुभ् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
शारद्यautumnal
शारद्य:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootशारद (प्रातिपदिक)
अनुष्टुभःof the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभः:
Sambandha
TypeNoun (metre-name)
Rootअनुष्टुभ् (छन्दस्-प्रातिपदिक)
ऐडम्Idā-related / belonging to Iḍā
ऐडम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootऐड (प्रातिपदिक; इड्-सम्बन्धि)
ऐडात्from the Idā-related (portion/side)
ऐडात्:
Apādāna
TypeAdjective (used substantively)
Rootऐड (प्रातिपदिक)
मन्थीthe churner/mixer (name of a pressing/mixing implement or officiant)
मन्थी:
Kartā
TypeNoun
Rootमन्थिन् (प्रातिपदिक)
मन्थिनःof the churner/mixer
मन्थिनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootमन्थिन् (प्रातिपदिक)
एकविंशःtwenty-first / consisting of twenty-one
एकविंशः:
Kartā
TypeNumeral (used as noun/adj.)
Rootएकविंश (प्रातिपदिक)
एकविंशात्from the twenty-one (group)
एकविंशात्:
Apādāna
TypeNumeral (used substantively)
Rootएकविंश (प्रातिपदिक)
वैराजम्belonging to Virāj / Virāj-related
वैराजम्:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Kartā
TypeProper Noun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
ऋषिःseer
ऋषिः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
प्रजापतिगृहीतयाby (her/it) seized/held by Prajāpati
प्रजापतिगृहीतया:
Karaṇa
TypeAdjective (participial)
Rootप्रजापति-गृहीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रह् + क्त)
त्वयाby you
त्वया:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
श्रोत्रम्the ear; hearing
श्रोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
गृह्णामिI take/receive
गृह्णामि:
Kartā
TypeVerb
Root√ग्रह्
प्रजाभ्यःfor the creatures/offspring
प्रजाभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
P
Prajāpati
S
Svarga (Svaḥ)