Manu’s Progeny and the Birth of Iḍā (Genealogy and Dharma-Choice)

Verse 1

सूत उवाच । मनोर्वैवस्वतस्यासन्पुत्रा वै नव तत्समाः । पश्चान्महोन्नता धीराः क्षत्रधर्मपरायणाः

Sūta berkata: Vaivasvata Manu mempunyai sembilan orang putera, semuanya setara dalam keperkasaan. Sesudah itu, mereka yang teguh dan amat mulia itu menumpukan diri kepada dharma kṣatriya, yakni kewajipan kebenaran para raja-pejuang.

Verse 2

इक्ष्वाकुः शिबिनाभागौ धृष्टः शर्यातिरेव च । नरिष्यन्तोऽथ नाभागः करूषश्च प्रियव्रतः

Ikṣvāku, Śibi, Nābhāga, Dhṛṣṭa, Śaryāti, Nariṣyanta, dan juga Nābhāga; serta Karūṣa dan Priyavrata—tokoh-tokoh diraja ini disebut menurut tertibnya.

Verse 3

अकरोत्पुत्त्रकामस्तु मनुरिष्टिं प्रजापति । अनुत्पन्नेषु पुत्रेषु तत्रेष्ट्यां मुनिपुंगवः

Dengan hasrat memperoleh putera, Prajāpati Manu melaksanakan upacara korban suci (iṣṭi). Ketika putera-putera belum juga lahir, resi yang utama itu meneruskan iṣṭi tersebut demi memohon kurnia ilahi.

Verse 4

सा हि दिव्यांबरधरा दिव्याभरणभूषिता । दिव्यसंहनना चैवमिला जज्ञे हि विश्रुता

Dia mengenakan busana samawi dan dihiasi perhiasan ilahi. Dengan rupa yang bercahaya laksana langit, wanita termasyhur bernama Milā pun lahir.

Verse 5

तामिडेत्येव होवाच मनुर्दण्डधरस्तथा । अनुगच्छत्व मामेति तमिडा प्रत्युवाच ह

Lalu Manu, pemegang tongkat kekuasaan, berkata: “Wahai Iḍā, datanglah ke sini; ikutlah aku.” Maka Iḍā pun menjawab baginda.

Verse 6

इडोवाच । धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् । मित्रावरुणयोरंशैर्जातास्मि वदतां वर

Iḍā berkata: “Kata-kata ini selaras dengan dharma. Wahai Prajāpati yang mendambakan seorang putera—ketahuilah bahawa aku lahir daripada sebahagian kuasa Mitra dan Varuṇa. Berbicaralah, wahai yang terbaik dalam berkata-kata.”

Verse 7

तयोस्सकाशं यास्यामि न मे धर्मे रुचिर्भवेत् । एवमुक्त्वा सती सा तु मित्रावरुणयोस्ततः

“Aku akan pergi menghadap mereka; kerana hatiku tidak berkenan pada dharma ini.” Setelah berkata demikian, Satī pun berangkat dari sana menuju Mitra dan Varuṇa.

Verse 8

गत्वांतिकं वरारोहा प्रांजलिर्वाक्यमब्रवीत् । अंशैस्तु युवयोर्जाता मनुयज्ञे महामुनी

Mendekati mereka, gadis mulia itu dengan tangan dirapatkan dalam hormat berkata: “Wahai Mahāmuni, dalam yajña Manu, aku lahir sebagai perwujudan sebahagian daripada kamu berdua.”

Verse 9

आगता भवतोरंति ब्रूतं किं करवाणि वाम् । अन्यान्पुत्रान्सृज विभो तैर्वंशस्ते भविष्यति

“Kamu berdua telah datang,” kata mereka. “Katakanlah—apakah yang harus aku lakukan untuk kamu berdua? Wahai Tuhan, ciptakanlah putera-putera yang lain; melalui mereka keturunanmu akan berlanjutan.”

Verse 10

सूत उवाच । तां तथावादिनीं साध्वीमिडां मन्वध्वरोद्भवाम् । मित्रावरुणानामानौ मुनी ऊचतुरादरात्

Sūta berkata: Melihat Iḍā yang suci—yang telah berkata demikian dan yang lahir daripada upacara yajña Manu—dua orang muni bernama Mitra dan Varuṇa menegurnya dengan penuh hormat.

Verse 11

मित्रावरुणावूचतुः । अनेन तव धर्मज्ञे प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ द्वौ वरवर्णिनि

Mitra dan Varuṇa berkata: “Wahai yang mengetahui dharma, wahai yang berpinggul elok; dengan kerendahan hatimu, dengan pengendalian diri (dama), dan dengan kebenaran, wahai yang terbaik antara para wanita, kami berdua amat berkenan.”

Verse 12

आवयोस्त्वं महाभागे ख्यातिं चैव गमिष्यसि । मनोर्वशकरः पुत्रस्त्वमेव च भविष्यसि

Wahai yang amat beruntung, melalui kami engkau pasti akan mencapai kemasyhuran yang termasyhur; dan engkau sendiri akan menjadi putera Manu, bernama Vaśakara.

Verse 13

सुद्युम्न इति विख्यातस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । जगत्प्रियो धर्मशीलौ मनुवंशविवर्द्धनः

Baginda masyhur dengan nama Sudyumna, termasyhur di tiga alam; dikasihi segala makhluk, teguh berpegang pada dharma, serta memperkembang dan memuliakan salasilah raja Manu.

Verse 14

सूत उवाच । निवृत्ता सा तु तच्छ्रुत्वा गच्छंती पितुरंतिके । बुधेनांतरमासाद्य मैधुनायोपमंत्रिता

Sūta berkata: Mendengar kata-kata itu, dia pun berpaling kembali; ketika menuju ke hadapan ayahandanya, Budha, setelah mendapat kesempatan, memujuknya kepada penyatuan suami-isteri.

Verse 15

सोमपुत्रात्ततो जज्ञे तस्यां राजा पुरूरवाः । पुत्रोऽतिसुन्दरः प्राज्ञ उर्वशी पतिरुन्नतः

Kemudian, daripada puteri Soma lahirlah Raja Purūravas—seorang tuan yang luhur, amat tampan dan bijaksana, termasyhur sebagai suami Urvaśī.

Verse 16

जनयित्वा च सा तत्र पुरूरवसमादरात् । पुत्रं शिवप्रसादात्तु पुनस्सुद्युम्नतां गतः

Di sana, dengan penuh kasih, dia melahirkan seorang putera bagi Purūravas; dan dengan rahmat Dewa Śiva, baginda sekali lagi kembali mencapai keadaan sebagai Sudyumna.

Verse 17

सुद्युम्नस्य तु दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । उत्कलश्च गयश्चापि विनताश्वश्च वीर्यवान्

Sudyumna mempunyai tiga orang pewaris yang amat luhur dharmanya—Utkala, Gaya, dan Vinatāśva yang gagah, berdaya perkasa.

Verse 18

उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः । दिक्पूर्वा मुनि शार्दूल गयस्य तु गया स्मृताः

Wahai yang terbaik antara para resi, para bijaksana menyatakan bahawa Utkalā ialah bahagian timur bagi Utkala; bahagian barat dikenali sebagai Vinatāśva; dan bagi wilayah Gaya, bahagian timurnya diingati sebagai Gayā.

Verse 19

प्रविष्टे तु मनौ तात दिवाकरतनुं तदा । दशधा तत्र तत्क्षेत्रमकरोत्पृथिवीं मनुः

Wahai yang dikasihi, ketika Manu memasuki bentuk bertubuh suria (wilayah Matahari), pada saat itu baginda membahagikan tanah itu kepada sepuluh bahagian dan menyusun bumi dengan tertib menjadi sepuluh wilayah.

Verse 20

इक्ष्वाकुः श्रेष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । वसिष्ठवचनादासीत्प्रतिष्ठानं महात्मनः

Ikṣvāku, pewaris yang paling utama, memperoleh tanah Madhyadeśa; dan menurut ajaran Vasiṣṭha, insan agung itu menegakkan pusat pemerintahan yang teguh, Pratiṣṭhāna.

Verse 21

प्रतिष्ठां धर्मराज्यस्य सुद्युम्नोथ ततो ददौ । तत्पुरूरवसे प्रादाद्राज्यं प्राप्य महायशाः

Kemudian Sudyumna menegakkan asas yang kukuh bagi sebuah kerajaan yang memerintah menurut dharma. Setelah memperoleh kedaulatan, raja yang amat termasyhur itu menganugerahkan kuasa diraja kepada Purūravas.

Verse 22

मानवो यो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर्लक्षणः प्रभुः । नरिष्यंताच्छकाः पुत्रा नभगस्य सुतो ऽभवत्

Wahai para resi yang utama, Tuhan Mānava itu—yang menghimpun ciri-ciri wanita dan lelaki—lahir sebagai putera Nabhaga; dan daripada Nariṣyantā lahirlah putera-putera yang dikenali sebagai Śaka.

Verse 23

अंबरीषस्तु बाह्लेयो बाह्लकं क्षेत्रामाप्तवान् । शर्यातिर्मिथुनं त्वासीदानर्तो नाम विश्रुतः

Ambariṣa, putera Bāhleyā, memperoleh wilayah yang dikenali sebagai Bāhlaka. Śaryāti mempunyai anak kembar; salah seorang daripadanya masyhur dengan nama Ānarta.

Verse 24

पुत्रस्सुकन्या कन्या च या पत्नी च्यवनस्य हि । आनर्तस्य हि दायादो रैभ्यो नाम स रैवतः

Sukanyā—yang menjadi isteri kepada resi Cyavana—mempunyai seorang putera. Putera itu ialah pewaris Ānarta; namanya Raibhya, dan dia juga dikenali sebagai Raivata.

Verse 25

आनर्तविषये यस्य पुरी नाम कुशस्थली । महादिव्या सप्तपुरीमध्ये या सप्तमी मता

Di wilayah Ānarta terdapat sebuah kota bernama Kuśasthalī. Kota itu amat suci dan luhur, serta dihitung sebagai yang ketujuh dalam Saptapurī—tujuh kota suci.

Verse 26

तस्य पुत्रशतं त्वासीत्ककुद्मी ज्येष्ठ उत्तमः । तेजस्वी सुबलः पारो धर्मिष्ठो ब्रह्मपालकः

Baginda mempunyai seratus orang putera. Antara mereka, Kakudmī ialah yang sulung dan paling utama—bercahaya dengan tejas, gagah perkasa, teguh, sangat berpegang pada dharma, serta pelindung tatanan Brahmanik.

Verse 27

ककुद्मिनस्तु संजाता रेवती नाम कन्यका । महालावण्यसंयुक्ता दिव्यलक्ष्मीरिवापरा

Kepada Kakudmin lahirlah seorang puteri bernama Revatī—dikaruniai kecantikan yang luar biasa, bagaikan satu lagi Lakṣmī yang bersifat ilahi.

Verse 28

प्रष्टुं कन्यावरं राजा ककुद्मी कन्यया सह । ब्रह्मलोके विधेस्सम्यक्सर्वाधीशो जगाम ह

Untuk bertanya tentang calon suami yang layak bagi puterinya, Raja Kakudmī—penguasa bumi—pergi bersama puterinya ke Brahmaloka, untuk memohon nasihat Brahmā, Sang Pencipta, dengan sepatutnya.

Verse 29

आवर्तमाने गांधर्वे स्थितो लब्धक्षणः क्षणम् । शुश्राव तत्र गांधर्वं नर्तने ब्रह्मणोंऽतिके

Tatkala alunan muzik Gandharva naik berombak, baginda berdiri di sana setelah memperoleh kesempatan yang singkat. Sejenak, dekat Brahmā—di tempat tarian berlangsung—baginda mendengar melodi Gandharva yang bersifat surgawi.

Verse 30

मुहूर्तभूतं तत्काले गतं बहुयुगं तदा । न किंचिद्बुबुधे राजा ककुद्मी मुनयस्स तु

Wahai para resi, di alam itu apa yang tampak hanya seketika, sesungguhnya telah menjadi perjalanan banyak yuga. Namun Raja Kakudmī sama sekali tidak menyedarinya.

Verse 31

तदासौ विधिमा नम्य स्वाभिप्रायं कृतांजलिः । न्यवेदयद्विनीतात्मा ब्रह्मणे परमात्मने

Lalu dia menunduk memberi hormat kepada Brahmā, Sang Penetap aturan (vidhi), dan dengan tangan terlipat, dengan jiwa yang rendah hati, dia menyampaikan hasratnya kepada Brahmā, Sang Paramātman.

Verse 32

तदभिप्रायमाकर्ण्य स प्रहस्य प्रजापतिः । ककुद्मिनं महाराजं समाभाष्य समब्रवीत्

Mendengar hasratnya itu, Prajāpati (Brahmā) tersenyum; lalu baginda menegur Raja Agung Kakudmin dan bertitah seperti berikut.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । शृणु राजन्रैभ्यसुत ककुद्मिन्पृथिवपिते । मद्वचः प्रीतितस्सत्यं प्रवक्ष्यामि विशेषतः

Brahmā bersabda: “Dengarlah, wahai Raja Kakudmin, putera Raibhya—tuan dan pelindung bumi. Dengan niat baik, akan kukatakan kepadamu kata-kataku dengan benar, dan dengan penjelasan yang khusus lagi jelas.”

Verse 34

कालेन संहृतास्ते वै वरा ये ते कृता हृदि । न तद्गोत्रं हि तत्रास्ति कालस्सर्वस्य भक्षकः

Sesungguhnya, oleh perjalanan Kala, anugerah-anugerah yang engkau simpan dalam hati itu pun telah luluh. Di sana tiada lagi keturunan atau klan—Kala memakan segala-galanya.

Verse 35

त्वत्पुर्य्यपि हता पुण्यजनैस्सा राक्षसैर्नृप । अष्टाविंशद्द्वापरेऽद्य कृष्णेन निर्मिता पुनः

Wahai Raja, bahkan kotamu itu dahulu telah dimusnahkan oleh para Rākṣasa bersama rombongan Puṇyajana. Namun kini, dalam Dvāpara yang kedua puluh lapan ini, ia telah dibina semula oleh Kṛṣṇa.

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुनवपुत्रवंशवर्णनंनाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः

Maka berakhirlah bab ke-tiga puluh enam, bertajuk "Perihalan Keturunan Sembilan Putera Manu," dalam Umā-saṃhitā, bahagian kelima Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 37

तद्गच्छ तत्र प्रीतात्मा वासुदेवाय कन्यकाम् । बलदेवाय देहि त्वमिमां स्वतनयां नृप

Oleh itu, pergilah ke sana dengan hati yang gembira dan percaya, wahai raja, dan berikanlah anak dara ini—puteri anda sendiri—untuk dikahwinkan dengan Vāsudeva atau Baladeva.

Verse 38

सूत उवाच । इत्यादिष्टो नृपोऽयं तं नत्वा तां च पुरीं गतः । गतान्बहून्युगाञ्ज्ञात्वा विस्मितः कन्यया युतः

Sūta berkata: Demikianlah diperintahkan, raja ini tunduk kepadanya dan kemudian pergi ke kota itu. Menyedari bahawa banyak zaman (yuga) telah berlalu, dia berasa hairan—sambil masih ditemani oleh anak dara itu.

Verse 39

ततस्तु युवतीं कन्यां तां च स्वां सुविधानतः । कृष्णभ्रात्रे बलायाशु प्रादात्तत्र स रेवतीम्

Kemudian, dengan cara yang sesuai dan wajar, dia segera menyerahkan anak daranya yang muda, Revatī, di sana kepada Balarāma, saudara lelaki Kṛṣṇa.

Verse 40

ततो जगाम शिखरं मेरोर्दिव्यं महाप्रभुः । शिवमाराधयामास स नृपस्तपसि स्थितः

Kemudian raja yang agung lagi gemilang itu pergi ke puncak suci Gunung Meru. Teguh dalam tapa, baginda memuja Dewa Śiva dengan bhakti yang tidak goyah.

Verse 41

ऋषय ऊचुः । तत्र स्थितो बहुयुगं ब्रह्मलोके स रेवतः । युवैवागान्मर्त्यलोकमेतन्नः संशयो महान्

Para resi berkata: “Revata tinggal di sana, di alam Brahmā, selama banyak yuga; namun ketika kembali ke alam fana, dia tetap muda. Inilah keraguan besar kami.”

Verse 42

सूत उवाच । न जरा क्षुत्पिपासा वा विकारास्तत्र संति वै । अपमृत्युर्न केषांचिन्मुनयो ब्रह्मणोंऽतिके

Sūta berkata: “Di sana sesungguhnya tiada tua, tiada lapar dan dahaga, dan tiada gangguan jasmani. Bahkan bagi sebahagian muni yang tinggal dekat Brahmā, tiada kematian sebelum waktunya.”

Verse 43

अतो न राजा संप्राप जरां मृत्युं च सा सुता । स युवैवागतस्तत्र संमंत्र्य तनयावरम्

Maka raja itu tidak ditimpa tua dan maut, demikian juga puterinya. Dalam keadaan tetap muda, baginda datang ke sana dan setelah bermusyawarah dengan wajar, memilih seorang suami yang unggul bagi puterinya.

Verse 44

गत्वा द्वारावतीं दिव्यां पुरीं कृष्णविनिर्मिताम् । विवाहं कारयामास कन्यायाः स बलेन हि

Setibanya di kota ilahi Dvāravatī, ibu kota gemilang yang dibina oleh Kṛṣṇa, dia pun menyempurnakan upacara perkahwinan gadis itu di sana dengan kekuatan wibawa dan kuasanya.

Verse 45

तस्य पुत्रशतं त्वासीद्धार्मिकस्य महाप्रभो । कृष्णस्यापि सुता जाता बहुस्त्रीभ्योऽमितास्ततः

Wahai tuan agung, insan yang berpegang pada dharma itu mempunyai seratus orang putera. Dan daripada Kṛṣṇa juga, kemudian lahirlah anak-anak yang tidak terbilang melalui ramai isteri.

Verse 46

अन्ववायो महांस्तत्र द्वयोरपि महात्मनोः । क्षत्रिया दिक्षु सर्वासु गता हृष्टास्सुधार्मिकाः

Di sana, lahirlah satu keturunan yang besar daripada dua jiwa mulia itu. Para Kṣatriya yang berbudi, teguh dalam dharma, pergi ke segala penjuru dengan sukacita, lalu tersebar ke seluruh wilayah.

Verse 47

इति प्रोक्तो हि शर्यातेर्वंशोऽन्येषां वदाम्यहम् । मानवानां हि संक्षेपाच्छृणुतादरतो द्विजाः

Demikianlah telah diceritakan keturunan Śaryāti. Kini akan aku ceritakan pula garis-garis manusia yang lain—dengarlah dengan penuh hormat, wahai para dwija, kisah ringkas ini.

Verse 48

नाभागो दिष्टपुत्रोऽभूत्स तु ब्राह्मणतां गतः । स्वक्षत्रवंशं संस्थाप्य ब्रह्मकर्मभिरावृतः

Nabhaga dilahirkan sebagai putera Diṣṭa, namun mencapai martabat seorang brāhmaṇa. Setelah menegakkan salasilah kṣatriya miliknya, beliau menumpukan diri dengan bhakti pada tugas dan disiplin tata-laku suci Brahmanik.

Verse 49

धृष्टाद्धार्ष्टमभूत्क्षत्रं ब्रह्मभूयं गतं क्षितौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

Daripada Dhṛṣṭa lahirlah keturunan kṣatriya yang disebut Dhārṣṭa, dan di bumi ini ia bahkan mencapai martabat kebrahmanaan. Daripada Karūṣa pula muncul kaum Kārūṣa—para kṣatriya yang mabuk oleh keangkuhan peperangan.

Verse 50

नृगो यो मनुपुत्रस्तु महादाता विशेषतः । नानावसूनां सुप्रीत्या विप्रेभ्यश्च गवां तथा

Nṛga, putera Manu, termasyhur terutama sebagai penderma agung. Dengan hati yang tulus dan penuh bhakti, beliau dengan gembira mengurniakan pelbagai jenis harta kepada para Brahmana, dan turut menghadiahkan lembu-lembu juga.

Verse 51

गोदातव्यत्ययाद्यस्तु स्वकुबुद्ध्या स्वपापतः । कृकलासत्वमापन्नः श्रीकृष्णेन समुद्धृतः

Namun sesiapa yang, kerana menyimpangkan apa yang sepatutnya didermakan—didorong oleh kebodohan fikirannya sendiri dan dosanya sendiri—jatuh ke dalam keadaan sebagai cicak, kemudian diselamatkan dan diangkat oleh Śrī Kṛṣṇa.

Verse 52

तस्येकोभूत्सुतः श्रेष्ठः प्रयातिर्धर्मवित्तथा । इति श्रुतं मया व्यासात्तत्प्रोक्तं हि समासतः

Beliau mempunyai seorang anak lelaki sahaja—sungguh unggul—bernama Prayāti, yang juga mengetahui dharma. Demikianlah aku mendengarnya daripada Vyāsa; dan kisah yang sama kini telah aku nyatakan secara ringkas.

Verse 53

वृषघ्नस्तु मनोः पुत्रो गोपालो गुरुणा कृतः । पालयामास गा यत्तो रात्र्यां वीरासनव्रतः

Vṛṣaghna, putera Manu, telah dilantik oleh gurunya sebagai penggembala lembu. Dengan tekun dia melindungi lembu-lembu itu; dan pada waktu malam dia menunaikan nazar vīrāsana, duduk dalam kewaspadaan yang berdisiplin.

Verse 54

स एकदाऽऽगतं गोष्ठे व्याघ्रं गा हिंसितुं बली । श्रुत्वा गोकदनं बुद्धो हंतुं तं खड्गधृग्ययौ

Pada suatu ketika, seekor harimau yang gagah perkasa datang ke kandang lembu untuk mencederakan lembu-lembu itu. Mendengar lembu-lembu diserang, orang bijaksana itu pun menghunus pedang dan pergi untuk membunuh binatang buas tersebut.

Verse 55

अजानन्नहनद्बभ्रोश्शिरश्शार्दूलशंकया । निश्चक्राम सभीर्व्याघ्रो दृष्ट्वा तं खड्गिनं प्रभुम्

Tanpa mengenalinya, dia menetak putus kepala yang berwarna coklat, menyangkanya seekor harimau. Namun apabila harimau itu melihat Sang Tuan yang menggenggam pedang, ia pun berundur dengan ketakutan.

Verse 56

मन्यमानो हतं व्याघ्रं स्वस्थानं स जगाम ह । रात्र्यां तस्यां भ्रमापन्नो वर्षवातविनष्टधीः

Menyangka harimau itu telah dibunuh, dia pun pulang ke tempatnya. Namun pada malam itu, dalam kebingungan—akalnya hancur oleh hujan dan angin—dia merayau dalam kekacauan.

Verse 57

व्युष्टायां निशि चोत्थाय प्रगे तत्र गतो हि सः । अद्राक्षीत्स हतां बभ्रुं न व्याघ्रं दुःखितोऽभवत्

Setelah malam berlalu, dia bangun dan pada waktu fajar pergi ke sana. Di situ dia melihat rusa kekuningan itu terbunuh, bukan harimau; lalu dia pun berdukacita.

Verse 58

श्रुत्वा तद्वृत्तमाज्ञाय तं शशाप कृतागसम् । अकामतोविचार्य्येति शूद्रो भव न क्षत्रियः

Setelah mendengar peristiwa itu dan memahami apa yang telah berlaku, baginda pun menyumpah si pesalah: “Kerana engkau bertindak tanpa pertimbangan dan tanpa penelitian yang wajar, jadilah engkau seorang śūdra—bukan lagi seorang kṣatriya.”

Verse 59

एवं शप्तस्तु गुरुणा कुलाचार्य्येण कोपतः । निस्सृतश्च पृषध्रस्तु जगाम विपिनं महत्

Demikianlah, setelah disumpah dalam kemarahan oleh gurunya, iaitu ācārya keluarga, Pṛṣadhra diusir lalu berangkat menuju rimba yang luas.

Verse 60

निर्विण्णः स तु कष्टेन विरक्तोऽभूत्स योगवान् । वनाग्नौ दग्धदेहश्च जगाम परमां गतिम्

Dilanda kesukaran, dia menjadi sangat jemu terhadap dunia dan teguh dalam yoga. Apabila jasadnya hangus oleh api rimba, dia mencapai keadaan tertinggi—moksha melalui rahmat Tuhan, Pati Yang Maha Tinggi (Śiva).

Verse 61

कविः पुत्रो मनोः प्राज्ञश्शिवानुग्रहतोऽभवत् । भुक्त्वा सुखं दिव्यं मुक्तिं प्राप सुदुर्लभाम्

Kavi, putera Manu yang bijaksana, mencapai keunggulannya melalui anugerah Śiva. Setelah menikmati kebahagiaan ilahi, dia memperoleh pembebasan—yang amat sukar dicapai.