Lokapramāṇa–Grahamaṇḍala–Dhruvaloka-vyavasthā (Cosmic Measures and the Arrangement of the Heavenly Spheres)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । रविचन्द्रमसोर्यावन्मयूखा भासयंति हि । तावत्प्रमाणा पृथिवी भूलोकस्स तु गीयते

Sanatkumāra berkata: Sejauh mana sinar Matahari dan Bulan menerangi, sejauh itulah ukuran Bumi; wilayah itu dipuji sebagai Bhūloka, alam duniawi.

Verse 2

भूमेर्योजनलक्षे तु संस्थितं रविमण्डलम् । योजनानां सहस्राणि सदैव परिसंख्यया

Pada jarak satu lakh yojana dari bumi terletak cakera Surya; luas bentangannya sentiasa dihitung dalam ribuan yojana.

Verse 3

शशिनस्तु प्रमाणाय जगतः परिचक्षते । रवेरूर्ध्वं शशी तस्थौ लक्षयोजनसंख्यया

Mereka menyatakan Bulan sebagai ukuran bagi tertibnya jagat; dan Bulan dikatakan berdiri di atas Surya pada jarak seratus ribu yojana.

Verse 4

ग्रहाणां मण्डलं कृत्स्नं शशेरुपरि संस्थितम् । सनक्षत्रं सहस्राणि दशैव परितोपरि

Di atas Bulan tertegak seluruh lingkaran planet-planet; dan lebih tinggi lagi, mengelilingi di segenap arah, terdapat gugusan bintang—berjumlah sepuluh ribu.

Verse 5

बुधस्तस्मादथो काव्यस्तस्माद्भौमस्य मण्डलम् । बृहस्पतिस्तदूर्ध्वं तु तस्योपरि शनैश्चरः

Di atas Budha (Utarid) ialah Kāvya (Zuhrah); di atas Zuhrah terletak lingkaran Bhauma (Marikh). Di atasnya pula ialah Bṛhaspati (Musytari), dan di atas Musytari ialah Śanaiścara (Zuhal)—demikian Purāṇa menghuraikan tertib kenaikan lingkaran-lingkaran planet.

Verse 6

सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षेणैकेन संस्थितम् । ऋषिभ्य तु सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवः स्थितः

Dari wilayah itu, pada jarak satu lakh (yojana), terletak mandala Tujuh Ṛṣi (Saptarṣi). Di atas para ṛṣi, sejauh seratus ribu (yojana), Dhruva berdiri tetap—teguh sebagai paksi kosmos.

Verse 7

मेढीभूतस्स यस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । भूर्भुवःस्वरिति ज्ञेयं भुव ऊर्ध्वं ध्रुवादवाक्

Yang menjadi tiang pusat (paksi) bagi roda cahaya itu sesungguhnya ialah Dhruva, titik tumpu yang tetap. Hendaklah difahami sebagai tiga alam—Bhūr, Bhuvaḥ dan Svaḥ—dengan Bhuvaḥ berada di atas dan juga di bawah sekitar titik paksi itu.

Verse 8

एकयोजनकोटिस्तु यत्र ते कल्पवासिनः । ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकस्सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

Di sana, hamparannya berukuran satu krore (yojana), dan para makhluk yang mendiami tempat itu kekal sepanjang satu kalpa. Di atas Dhruva terletak Maharloka; di sanalah bersemayam tujuh putera Brahmā.

Verse 9

सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः । कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा

Sanaka dan Sanandana; yang ketiga (Sanatkumāra) dan Sanātana; Kapila dan Āsuri juga; serta Voḍhu dan Pañcaśikha—mereka inilah para ṛṣi yang mulia, dikenang dalam ajaran ini.

Verse 10

उपरिष्टात्ततश्शुक्रो द्विलक्षाभ्यंतरे स्थितः । द्विलक्षयोजनं तस्मादधः सोमसुतः स्मृतः

Di atasnya, Śukra (Zuhrah/Venus) berada dalam lingkungan dua lakṣa; dan dua lakṣa yojana di bawahnya dikatakan adanya putera Soma, iaitu Budha (Merkuri).

Verse 11

द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं भौमस्स्थितो मुने । द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं जीवः स्थितो गुरु

Wahai muni, pada jarak dua lakṣa yojana di atasnya, Bhauma (Marikh) berada. Dan dua lakṣa yojana di atas itu, Jīva—yakni Guru (Musytari/Jupiter)—bersemayam.

Verse 12

द्विलक्षयोजनं जीवादूर्ध्वं सौरिर्व्यवस्थितः । एते सप्तग्रहाः प्रोक्तास्स्वस्वराशिव्यवस्थिता

Dua lakṣa yojana di atas Jīva, Sauri (Śani/Saturn) ditempatkan. Inilah yang dinyatakan sebagai tujuh graha, masing-masing berdiam pada bahagian zodiaknya sendiri.

Verse 13

रुद्रलक्षैर्योजनतस्सप्तोर्ध्वमृषयः स्थिताः । विश्वलक्षैर्योजनतो ध्रुवस्थितिरुदाहृता

Di atasnya lagi, tujuh golongan Ṛṣi dikatakan bersemayam pada ketinggian satu rudra-lakṣa yojana; dan kedudukan Dhruva dinyatakan berada pada satu viśva-lakṣa yojana (sejuta yojana) di atas.

Verse 14

चतुर्गुणोत्तरे चार्द्धे जनलोकात्तपः स्मृतम् । वैराजा यत्र देवा वै स्थिता दाहविवर्जिताः

Pada bahagian atas yang empat kali lebih tinggi daripada Janaloka, disebutlah alam Tapoloka. Di sanalah para dewa yang dikenali sebagai Vairāja bersemayam, teguh dan bebas daripada kepedihan yang membakar (bahang duniawi).

Verse 15

षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको व्यवस्थितः । ब्रह्मलोकः स विज्ञेयो वसंत्यमलचेतसः

Melampaui Tapoloka, dengan keunggulan enam kali, Satyaloka ditegakkan. Alam itulah yang harus dikenali sebagai Brahmaloka, tempat bersemayam mereka yang berjiwa murni.

Verse 16

सत्यधर्मरताश्चैव ज्ञानिनो ब्रह्मचारिणः । यद्गामिनोऽथ भूलोकान्निवसंति हि मानवाः

Sesungguhnya di Bhūloka tinggal manusia yang bersuka dalam kebenaran dan dharma—para bijaksana yang mengetahui, teguh dalam brahmacarya—yang hidupnya bergerak menurut jalan dan tujuan luhur itu.

Verse 17

भुवर्लोके तु संसिद्धा मुनयो देवरूपिणः । स्वर्गलोके सुरादित्या मरुतो वसवोऽश्विनौ

Di Bhuvar-loka tinggal para muni yang telah sempurna, bersinar dengan sifat ketuhanan. Di Svarga-loka bersemayam para dewa—Āditya, Marut, Vasu, dan pasangan Aśvin.

Verse 18

विश्वेदेवास्तथा रुद्रास्साध्या नागाः खगादयः । नवग्रहास्ततस्तत्र ऋषयो वीतकल्मषाः

Di sana hadir para Viśvedevas, para Rudra, para Sādhya, para Nāga, serta burung-burung dan makhluk lain. Sembilan Graha (penguasa langit/planet) juga berada di situ, dan para ṛṣi yang telah bebas daripada kekotoran turut berdiri berhimpun.

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां लोकवर्णनंनामैकोनविंशोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Kitab Kelima—Umāsaṃhitā—berakhirlah bab kesembilan belas yang bernama “Lokavarṇana (Huraian Alam-alam)”.

Verse 20

दधिवृक्षफलं यद्वद्वृत्तिश्चोर्ध्वमधस्तथा । एतदंडकटाहेन सर्वतो वै समावृतम्

Seperti buah pokok dadhivṛkṣa yang bulat, lengkungnya menjulur ke atas dan ke bawah, demikianlah juga sistem alam ini, pada segala sisi, tertutup sepenuhnya oleh cangkerang telur kosmik yang laksana kawah besar.

Verse 21

दशगुणेन पयसा सर्वतस्तत्समावृतम् । वह्निना वायुना चापि नभसा तमसा तथा

Hamparan kosmik itu diselubungi pada segala sisi oleh air yang digandakan sepuluh kali; dan demikian juga ia diliputi oleh api, oleh angin, oleh akasa (eter), serta oleh kegelapan.

Verse 22

भूतादिनापि महता दिग्गुणोत्तरवेष्टितः । महांतं च समावृत्य प्रधानं पुरुषः स्थितः

Diselubungi oleh prinsip agung yang bermula daripada unsur-unsur, serta oleh selubung lebih tinggi berupa sifat-sifat arah, Puruṣa berdiri—meliputi bahkan Mahat—dan tetap teguh berasaskan Pradhāna (Prakṛti asal).

Verse 23

अनंतस्य न तस्यास्ति संख्यापि परमात्मनः । तेनानंत इति ख्यातः प्रमाणं नास्ति वै यतः

Bagi Paramātman itu, bahkan bilangan pun tiada—tiada batas dan tiada hitungan yang dapat dikenakan. Maka Dia masyhur sebagai “Ananta” (Yang Tak Terhingga), kerana tiada ukuran yang mampu membatasi-Nya.

Verse 24

हेतुभूतस्समस्तस्य प्रकृतिस्सा परा मुने । अंडानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च

Wahai resi, Prakṛti Yang Tertinggi itulah dasar sebab bagi segala sesuatu. Daripadanya lahir telur-telur kosmik yang tidak terbilang—beribu-ribu kali beribu, dan berpuluh-ribu lagi.

Verse 25

ईदृशानां प्रभूतानि तस्मादव्यक्तजन्मनः । दारुण्यग्निस्तिले तैलं पयस्सु च यथा घृतम्

Oleh itu, daripada Dia Yang Asalnya tidak termanifest, lahirlah penzahiran yang tidak terbilang—seperti api yang terpendam dalam kayu, minyak dalam biji bijan, dan ghee dalam susu.

Verse 26

तथासौ परमात्मा वै सर्वं व्याप्यात्मवेदनः । आदिबीजात्प्रसुवते ततस्तेभ्यः परेण्डजाः

Demikianlah Atman Tertinggi—Kesedaran yang bercahaya dengan sendirinya—meresapi segala-galanya. Dari benih purba Dia melahirkan ciptaan; dan daripada yang terhasil itu pula muncul makhluk yang lebih tinggi, yang lahir dari telur.

Verse 27

तेभ्यः पुत्रास्तथान्येषां बीजान्यन्यानि वै ततः । महदादयो विशेषांतास्तद्भवंति सुरादयः

Daripada mereka lahirlah para putera; dan daripada yang lain pula timbullah benih-benih (prinsip sebab) yang seterusnya. Dari sumber itu muncul segala evolut bermula dengan Mahat hingga ke unsur-unsur yang terperinci, beserta para dewa dan makhluk-makhluk yang lain.

Verse 28

बीजाद्वृक्षप्ररोहेण यथा नापचयस्तरोः । सूर्य्यकांतमणेः सूर्य्याद्यद्वद्वह्निः प्रजायते

Seperti pokok tidak berkurang apabila tunas tumbuh daripada benihnya, dan seperti api terbit daripada permata sūryakānta oleh sinar matahari, demikianlah juga: penzahiran yang keluar daripada Tuhan Yang Maha Tinggi tidak mengurangi-Nya sedikit pun.

Verse 29

तद्वत्संजायते सृष्टिः शिवस्तत्रः न कामयेत् । शिवशक्तिसमायोगे देवाद्याः प्रभवंति हि

Demikianlah juga kejadian (ciptaan) muncul; Śiva, dengan diri-Nya sahaja, tidak berkehendak demikian. Sesungguhnya melalui penyatuan Śiva dan Śakti, para dewa dan segala makhluk benar-benar terbit wujud.

Verse 30

तथा स्वकर्मणैकेन प्ररोहमुपयांति वै । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्राश्च स शिवः परिगीयते

Demikian juga, dengan satu tindakan hakiki-Nya semata, mereka benar-benar bangkit kepada tugas masing-masing—Brahmā, Viṣṇu dan para Rudra; dan Dia dipuji sebagai Śiva itu sendiri.

Verse 31

तस्मादुद्धरते सर्वं यस्मिंश्च लयमेष्यति । कर्ता क्रियाणां सर्वासां स शिवः परिगीयते

Oleh itu, Dialah Yang daripadanya segala sesuatu ditimbulkan dan kepadanya akhirnya akan lebur. Sebagai pelaku di sebalik segala perbuatan, Tuhan itu dipuji sebagai Śiva.

Verse 32

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ छिंधि मे संशयं महत् । सन्ति लोका हि ब्रह्मांडादुपरिष्टान्न वा मुने

Vyāsa berkata: “Wahai Sanatkumāra, Yang Maha Mengetahui—putuskanlah keraguanku yang besar. Wahai muni, adakah dunia-dunia wujud di atas brahmāṇḍa (telur kosmos), atau tiadakah?”

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मांडादुपरिष्टाच्च संति लोका मुनीश्वर । ताञ्छृणु त्वं विशेषेण वच्मि तेऽहं समागतः

Sanatkumāra berkata: “Wahai penghulu para muni, di atas brahmāṇḍa memang ada dunia-dunia. Dengarlah dengan terperinci; aku datang ke sini untuk menyampaikannya kepadamu.”

Verse 34

विधिलोकात्परो लोको वैकुंठ इति विश्रुतः । विराजते महादीप्त्या यत्र विष्णुः प्रतिष्ठितः

Melampaui dunia Vidhi, alam Brahmā (ranah ketetapan kosmos), terdapat dunia yang masyhur bernama Vaikuṇṭha. Ia bersinar dengan kemegahan yang agung; di sanalah Dewa Viṣṇu bersemayam teguh di singgasana-Nya.

Verse 35

तस्योपरिष्टात्कौमारो लोको हि परमाद्भुतः । सेनानीः शंभुतनयो राजते यत्र सुप्रभः

Di atasnya lagi terletak alam Kaumāra, sungguh paling menakjubkan. Di sana bersinar cemerlang Panglima bala tentera para dewa—putera Śambhu, Skanda/Kārttikeya—dengan cahaya yang mulia.

Verse 36

ततः परमुमालोको महादिव्यो विरा जते । यत्र शक्तिर्विभात्येका त्रिदेवजननी शिवा

Sesudah itu bersinarlah alam Umā yang tertinggi, amat ilahi. Di sana hanya satu Śakti sahaja yang gemilang: Śivā, Sang Ibu yang membawa keberkatan, yang melahirkan tiga dewa.

Verse 37

परात्परा हि प्रकृती रजस्सत्त्वतमोमयी । निर्गुणा च स्वयं देवी निर्विकारा शिवात्मिका

Prakṛti, Kuasa asal yang primordial, sesungguhnya lebih tinggi daripada yang tertinggi, tersusun daripada rajas, sattva dan tamas; namun Dewi itu, pada hakikat dirinya, melampaui segala guṇa—tidak berubah, dan berjiwa Śiva.

Verse 38

तस्योपरिष्टाद्विज्ञेयश्शिवलोकस्सनातनः । अविनाशी महादिव्यो महाशोभान्वितस्सदा

Di atasnya, hendaklah difahami adanya Śivaloka yang kekal abadi. Ia tidak binasa, amat ilahi, dan sentiasa dihiasi oleh sinar kemuliaan yang agung.

Verse 39

विराजते परं ब्रह्म यत्र शंभुर्महेश्वरः । त्रिदेवजनकस्वामी सर्वेषां त्रिगुणात्परः

Di sana bersinar Brahman Tertinggi—Śambhu, Mahēśvara—Bapa dan Penguasa para dewa tiga, dan bagi sekalian makhluk melampaui tiga guṇa.

Verse 40

तत ऊर्ध्वं न लोकाश्च गोलोकस्तत्समीपतः । गोमातरस्सुशीलाख्यास्तत्र संति शिवप्रिया

Di atasnya tiada lagi alam; dekat dengannya terletak Goloka. Di sana tinggal lembu-lembu ibu yang bernama Suśīlā, yang dikasihi oleh Dewa Śiva.

Verse 41

तत्पालः कृष्णनामा हि राजते शंकराज्ञया । प्रतिष्ठितश्शिवेनैव शक्त्या स्वच्छन्दचारिणा

Penjaganya, sesungguhnya bernama Kṛṣṇa, bersinar menurut titah Śaṅkara—ditegakkan oleh Śiva sendiri melalui Śakti-Nya yang bergerak bebas dan berdaulat.

Verse 42

शिवलोकोऽद्भुतो व्यास निराधारो मनोहरः । अतिनिर्वचनीयश्च नानावस्तुविराजितः

Wahai Vyāsa, alam Śiva itu menakjubkan—tegak dengan sendirinya, tanpa sandaran luar, dan amat mempesona. Ia melampaui segala ungkapan kata, dan bersinar dihiasi pelbagai hakikat ilahi.

Verse 43

शिवस्तु तदधिष्ठाता सर्वदेवशिरोमणिः । विष्णुब्रह्महरैस्सेव्यः परमात्मा निरञ्जनः

Sesungguhnya Śiva ialah Penguasa yang bersemayam dan mengatur itu; Dialah permata mahkota segala dewa. Bahkan Viṣṇu, Brahmā dan Hara (Rudra) pun menyembah-Nya, kerana Dia ialah Paramātman Yang Tertinggi, suci tanpa noda.

Verse 44

इति ते कथिता तात सर्वब्रह्मांडसंस्थितिः । तदूर्ध्वं लोकसंस्थानं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

Demikianlah, wahai anak yang dikasihi, telah aku jelaskan kepadamu susunan lengkap semua brahmāṇḍa (telur kosmos). Kini, tentang tatanan alam-alam di atasnya—apa lagi yang ingin engkau dengar?