Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

उदयात्प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्।अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे।।4.67.15।।ततो भूमिमसंस्पृश्य पुनरागन्तुमुत्सहे।प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः।।4.67.16।।

udayāt prasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam | anastamitam ādityam abhigantuṃ samutsahe ||

tato bhūmim asaṃspṛśya punar āgantum utsahe | pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ ||

Wahai banteng di kalangan kera, aku mampu berangkat bersama Matahari yang menyala, bermahkota sinar, sejak terbitnya dan mencapainya sebelum ia terbenam; lalu tanpa menyentuh bumi, aku mampu kembali sekali lagi dengan kelajuan yang sama, besar dan menggerunkan itu.

उदयात्from the rising (place)
उदयात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootउदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), पञ्चमी (ablative), एकवचन (singular)
प्रस्थितम्set out
प्रस्थितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-स्था (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
Formभूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आदित्यम् इति विशेषणम्—‘set out/started’
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
ज्वलन्तम्blazing
ज्वलन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आदित्यम् इति विशेषणम्—‘blazing’
रश्मिमालिनम्having a garland of rays
रश्मिमालिनम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरश्मि + मालिन् (प्रातिपदिक)
Formसमासः—तत्पुरुषः: ‘garlanded with rays’; पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया, एकवचन; आदित्यम् इति विशेषणम्
अनस्तमितम्not yet set
अनस्तमितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्-अस्तमित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस्/अस्तम्-इ ‘to set’)
Formनञ्-पूर्वक भूतकृदन्त ‘not set’; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आदित्यम् इति विशेषणम्
आदित्यम्the Sun
आदित्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
अभिगन्तुम्to approach
अभिगन्तुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootअभि-गम् (धातु)
Formतुमुनन्त (infinitive)
समुत्सहेI am fully able
समुत्सहे:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-उत्सह् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), क्रम/अनन्तरार्थ—‘then/thereafter’
भूमिम्the earth
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
असंस्पृश्यwithout touching
असंस्पृश्य:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअ-सम्-√स्पृश् (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप् (absolutive/gerund) with नञ्: ‘without touching’; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
आगन्तुम्to return/come back
आगन्तुम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु)
Formतुमुनन्त (infinitive)
उत्सहेI am able
उत्सहे:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउत्सह् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्
प्रवेगेनwith speed/impetus
प्रवेगेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (instrumental), एकवचन (singular)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
महताgreat
महता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन; प्रवेगेन इति विशेषणम्
भीमेनterrific
भीमेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; प्रवेगेन इति विशेषणम्
प्लवगर्षभाःO bulls among monkeys
प्लवगर्षभाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्लवग + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formसमासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘bull among monkeys’; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), बहुवचन (plural)

'O bull among monkeys! when the Sun rises from behind the eastern mountain it is possible for me to start with him and go to the western horizon and return before the blazing Sun with its beams of light sets. It is also possible for me to descend to the earth with the same speed and return to the Sun without touching the earth.

H
Hanumān
Ā
Āditya (Sun)
E
Earth (bhūmi)

FAQs

Dharma is decisive, timely action for a righteous goal; the verse underscores readiness to act swiftly so truth and justice are not delayed.

Immediately before the leap to Laṅkā, Hanumān proclaims that his speed can match even the Sun’s course, assuring success of the search for Sītā.

Zeal in service (sevā-bhāva) combined with extraordinary capability—energy harnessed for a dharmic mission.