Shloka 36

पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः

Instructions for the Western Search Party

Devanagari script

तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं महेन्द्रपरिपालितम्।षष्टि र्गिरिसहस्राणि काञ्चनानि गमिष्यथ।।4.42.36।।तरुणादित्यवर्णानि भ्राजमानानि सर्वतः।जातरूपमयैर्वृक्षै शोभितानि सुपुष्पितैः।।4.42.37।।

Transliteration

tam atikramya śailendraṃ mahendraparipālitam |

ṣaṣṭi r-girisahasrāṇi kāñcanāni gamiṣyatha || 4.42.36 ||

taruṇādityavarṇāni bhrājamānāni sarvataḥ |

jātarūpamayair vṛkṣaiḥ śobhitāni supuṣpitaiḥ || 4.42.37 ||

Translation

Setelah melintasi raja segala gunung itu yang dipelihara oleh Mahendra (Indra), kamu akan sampai ke enam puluh ribu puncak emas. Puncak-puncak itu bersinar ke segala arah laksana warna matahari muda yang terbit, dihiasi pepohon daripada emas murni yang sedang mekar dengan bunga-bunga indah.

Word by Word

• तम्: that (mountain)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अतिक्रम्य: having crossed
• अतिक्रम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति + क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• शैलेन्द्रम्: the lordly mountain
• शैलेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महेन्द्रपरिपालितम्: protected by Indra
• महेन्द्रपरिपालितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महेन्द्र-परि-पालित (प्रातिपदिक; महेन्द्र + परि + पालित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies शैलेन्द्रम्); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (‘protected/ruled by Mahendra’)

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्या (sixty)

• गिरिसहस्राणि: thousands of mountains
• गिरिसहस्राणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरि-सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (‘thousands of mountains’); संख्या-विशेष्य

• काञ्चनानि: golden
• काञ्चनानि: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies गिरिसहस्राणि)

• गमिष्यथ: you will go/reach
• गमिष्यथ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तरुणादित्यवर्णानि: sunrise-colored
• तरुणादित्यवर्णानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरुण-आदित्य-वर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies गिरिसहस्राणि/काञ्चनानि); तत्पुरुषः (‘having the color of the young/rising sun’)

• भ्राजमानानि: shining
• भ्राजमानानि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: भ्राज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle/शानच्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• सर्वतः: everywhere
• सर्वतः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; परितोवाचक

• जातरूपमयैः: with golden
• जातरूपमयैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: जातरूप-मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; विशेषणम् (qualifies वृक्षैः); तत्पुरुषः (‘made of gold’)

• वृक्षैः: by/with trees
• वृक्षैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन

• शोभितानि: adorned
• शोभितानि: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: शुभ्/शोभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (adorned)

• सुपुष्पितैः: with well-blooming (trees)
• सुपुष्पितैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: सु-पुष्पित (प्रातिपदिक; सु + पुष्पित)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (qualifies वृक्षैः); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (‘well-flowered’)

Context

'On crossing the hill ruled by Indra you will reach the rows of sixty thousand mountains of gold shining like the brilliance of the rising Sun. The mountains glow with golden trees filled with bloom.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is perseverance without being distracted by splendor: even extraordinary sights (golden mountains, blooming golden trees) are described as waypoints, not destinations.

What is the narrative situation?

Sugrīva outlines the sequence of regions the western party will pass, emphasizing the scale and brightness of the landscape as navigational detail.

Which character virtue is emphasized?

Single-pointedness (ekāgratā): maintaining commitment to the truth-seeking mission despite awe-inspiring scenery.