Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

pāṇḍureṇa tu sālenā parikṣiptaṃ durāsadam |

vānarendragṛhaṃ ramyaṃ mahendrasadanopamam || 4.33.14 ||

śuklaiḥ prāsādaśikharaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ |

sarvakāmaphalair vṛkṣaiḥ puṣpitair upaśobhitam || 4.33.15 ||

mahendradattaiḥ śrīmadbhir nīlajīmūtasannibhaiḥ |

divyapuṣpaphalair vṛkṣaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ || 4.33.16 ||

haribhis saṃvṛtadvāraṃ balibhiḥ śastrapāṇibhiḥ |

divyamālyāvṛtaṃ śubhraṃ taptakāñcanatoraṇam || 4.33.17 ||

sugrīvasya gṛhaṃ ramyaṃ praviveśa mahābalaḥ |

avāryamāṇaḥ saumitrir mahābhram iva bhāskaraḥ || 4.33.18 ||

Dikelilingi benteng pucat yang sukar diserang, istana indah raja vanara itu bagaikan kediaman Mahendra (Indra). Puncak-puncak istananya putih seperti puncak Kailāsa, dihiasi pohon-pohon berbunga yang berbuah segala hasil yang diingini. Pohon-pohon mulia itu—dikatakan anugerah Mahendra—besar laksana awan hujan gelap, meneduhkan dengan bayang sejuk, serta mempesona dengan bunga dan buah ilahi. Pintu gerbangnya dipenuhi vanara perkasa bersenjata; ia putih berseri, berhiaskan kalungan bunga surgawi, dan bertorankan emas murni yang berkilau. Ke dalam rumah Sugrīva yang menawan itu, Saumitri yang sangat gagah masuk tanpa dihalang—seperti matahari memasuki awan besar.

पाण्डुरेणwith/ by the pale (white)
पाण्डुरेण:
करण (Instrument)
TypeAdjective
Rootपाण्डुर (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, m/n)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः/समुच्चयार्थ-व्यतिरेकसूचकः (particle: but/indeed)
सालेनby/with a sāla (rampart/palisade; lit. sāla)
सालेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootसाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम् (Instrumental singular, masculine)
परिक्षिप्तम्encircled/surrounded
परिक्षिप्तम्:
विशेषणम् (Qualifier of गृहम्)
TypeAdjective
Rootपरि-क्षिप् (धातु) → परिक्षिप्त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (past passive participle; nominative/accusative sg., neut.)
दुरासदम्unapproachable
दुरासदम्:
विशेषणम् (Qualifier of गृहम्)
TypeAdjective
Rootदुर् + आसद (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुषः (दुर्-आसद = difficult to approach); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg., neut.)
वानरेन्द्रगृहम्the dwelling of the lord of monkeys
वानरेन्द्रगृहम्:
कर्म/विषय (Object/Topic described)
TypeNoun
Rootवानर + इन्द्र + गृह (प्रातिपदिकानि)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (वानरेन्द्रस्य गृहम्); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg., neut.)
रम्यम्charming
रम्यम्:
विशेषणम् (Qualifier of गृहम्)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg., neut.)
महेन्द्रसदनोपमम्like the abode of Mahendra (Indra)
महेन्द्रसदनोपमम्:
विशेषणम् (Qualifier of गृहम्)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र + सदन + उपम (प्रातिपदिकानि)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (महेन्द्रस्य सदनस्य उपमम् = comparable to Indra’s abode); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (nom./acc. sg., neut.)

The abode of Sugriva was encircled by a white rampart and unapproachable.It was enchanting like the abode of Indra. The mansion tops were like the white peaks of Kailas mountain filled with blossoming trees which could yield all kinds of fruits to suit one's taste. The trees were huge like dark clouds, cool and shady with wonderful flowers in full bloom, the riches gifted by Indra, were delightful. The entrance was guarded by mighty monkeys holding weapons in hand. It had a golden archway at the entrance decorated with wonderful garlands and strings of golden flowers. Saumitri of great prowess entered the rich abode of Sugriva just as the Sun enters huge clouds unobstructed.

S
Sugrīva
S
Saumitri (Lakṣmaṇa)
M
Mahendra (Indra)
K
Kailāsa
V
Vānara (monkeys)
M
mālya (garlands)

FAQs

It signals rightful, duty-bound action: Lakṣmaṇa approaches on Rāma’s mission to secure Sugrīva’s promised help, so the path is not blocked—power is shown as aligned with obligation and alliance-dharma rather than coercion.

The splendid, well-guarded residence frames the seriousness of Sugrīva’s kingship and the expectation of keeping one’s word; the scene sets the stage for reminding Sugrīva to honor the true promise made to Rāma—Satya as fidelity to pledged commitment.