Shloka 15
ताराविलापः
Tara’s Lament and Counsel after Vali’s Fall
Devanagari script
अथवाऽरुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमन्यानि वानराः।।
Transliteration
athavā 'rucitaṃ sthānam iha te rucirānane | āviśanti hi durgāṇi kṣipram anyāni vānarāḥ ||
Translation
“Atau, wahai yang berwajah jelita, jika aturan ini tidak berkenan padamu, kera-kera lain akan segera merampas kubu-kubu kuat ini.”
Word by Word
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (disjunctive particle)
अरुचितम्not suitable
अरुचितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअरुचित (प्रातिपदिक; a- + रुचित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying sthānam)
स्थानम्place
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; “of/for you”
रुचिर-आननेO lovely-faced one
रुचिर-आनने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootरुचिर (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (रुचिरम् आननं यस्याः सा)
आविशन्तिenter/occupy
आविशन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
दुर्गाणिfortresses
दुर्गाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुर्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्रम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time/manner)
अन्यानिother
अन्यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying durgāṇi)
वानराःmonkeys
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
Context
'O lovely Tara, this very day other monkeys will soon occupy our citadels.
Characters & Entities
T
TārāV
vānarasFAQs
Collective responsibility: in times of succession uncertainty, failure to act invites opportunism and harms the common good.
Vānaras warn Tārā that delay or disagreement over succession may lead rival groups to occupy the forts.
Alertness (apramāda): recognizing risk and urging timely action to prevent disorder.