Ramayana — Bala Kanda, Sarga 60, Shloka 26

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

Devanagari script

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुङ्गव: ।अब्रवीत्सुमहद्वाक्यं कौशिक: सर्वदेवता:।।।।

Transliteration

teṣāṁ tad-vacanaṁ śrutvā devānāṁ muni-puṅgavaḥ |

abravīt su-mahad-vākyaṁ kauśikaḥ sarva-devatāḥ || 1.60.26 ||

Translation

Setelah mendengar titah para dewa itu, Kauśika—unggul dalam kalangan resi—menyampaikan kata-kata yang amat berat dan luhur kepada sekalian dewata.

Word by Word

• स-शरीरस्य: of (him) with body
• स-शरीरस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with body), विशेषण (of त्रिशङ्कोः)

• भद्रम्: welfare/prosperity
• भद्रम्: Prayojana (प्रयोजन/benediction)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; आशीर्वादार्थक प्रयोग (benedictive noun)

• वः: to you (all)
• वः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative), बहुवचन; here dative sense 'to you'

• त्रिशङ्कोः: of Triśaṅku
• त्रिशङ्कोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्रिशङ्कु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• भूपतेः: of the king
• भूपतेः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आरोहणम्: ascent
• आरोहणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आ-रुह् (धातु) → आरोहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रतिज्ञाय: having promised
• प्रतिज्ञाय: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्रति-ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), पूर्वकाल

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अनृतम्: falsehood
• अनृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कर्तुम्: to do/make
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)

• उत्सहे: I am able/willing
• उत्सहे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्सह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Context

The son of Kushika (Viswamitra), the pre-eminent ascetic heard the gods and said these praiseworthy words:

Characters & Entities

• Viśvāmitra (Kauśika)
• devas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is upheld through responsible speech: a sage’s reply is ‘weighty’ because it concerns truth, vows, and cosmic consequences.

What is the narrative situation?

After being petitioned to stop, Viśvāmitra prepares to justify his actions before the deities.

Which character virtue is emphasized?

Moral authority rooted in tapas and clarity of resolve.