Shloka 1

पम्पा-ऋष्यमूक-मार्गोपदेशः

Guidance to Pampa and Rishyamuka; counsel to befriend Sugriva

Devanagari script

निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने।वाक्यमन्वर्थमर्थज्ञः कबन्धः पुनरब्रवीत्।।3.73.1।।

Transliteration

nidarśayitvā rāmāya sītāyāḥ pratipādane |

vākyam anvartham arthajñaḥ kabandhaḥ punar abravīt || 3.73.1 ||

Translation

Setelah menunjukkan kepada Rāma jalan yang tepat untuk mendapatkan kembali Sītā, Kabandha—yang memahami hakikat segala perkara—berkata lagi, dengan kata-kata yang sepadan dengan maknanya.

Word by Word

• एषः: this
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• राम: O Rāma
• राम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन, एकवचनम्

• शिवः: auspicious
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘पन्थाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• पन्थाः: path
• पन्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; सर्वनाम

• पुष्पिताः: in bloom/flowering
• पुष्पिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘द्रुमाः’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्रुमाः: trees
• द्रुमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• प्रतीचीम्: westward
• प्रतीचीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रतीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘दिशम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• आश्रित्य: having taken to
• आश्रित्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund); ‘having resorted to’

• प्रकाशन्ते: shine/appear
• प्रकाशन्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-काश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• मनोरमाः: delightful
• मनोरमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘द्रुमाः’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

Having shown Rama the means to find Sita, Kabandha spoke again these significant words:

Characters & Entities

• Kabandha
• Rāma
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is expressed as receiving and giving right counsel (yathārtha-vākya): guidance should be truthful, purposeful, and aligned with the real good—directing effort toward a righteous end (the recovery of Sītā).

What is the narrative situation?

After being freed from his curse, Kabandha advises Rāma on the practical path and next steps that will help in the search and recovery of Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Kabandha’s virtue is meaningful truth-speaking—speech that is both accurate (satya) and beneficial (hita), not merely decorative.