Shloka 25

Account of Various Sacred Tīrthas

Pilgrimage Merits and Prayāga Supremacy

Devanagari script

तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः । दशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

Transliteration

tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥ | daśāśvamedhamāpnoti gāṇapatyaṃ ca viṃdati

Translation

Di sana, sesiapa yang memuja Īśāna dan berpuasa tiga malam memperoleh pahala sepuluh Aśvamedha, serta meraih kedudukan sebagai anggota gaṇa (iringan suci) Gaṇapati.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• सम्-अभ्यर्च्य: having worshipped
• सम्-अभ्यर्च्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); सम्यक् पूजयित्वा (having duly worshipped)

• त्रि-रात्र-उपोषितः: one who has fasted for three nights
• त्रि-रात्र-उपोषितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक) + उपोषित (कृदन्त, उप + वस्/उष्?; रूढि: उपवास-सम्बद्ध)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (त्रीणि रात्राणि उपोषितः = three-night fast observed)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• दश-अश्वमेधम्: the merit equal to ten Aśvamedha sacrifices
• दश-अश्वमेधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दश (प्रातिपदिक) + अश्वमेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (दश अश्वमेधाः यस्य फलम्/दशाश्वमेधफलम्)

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + आप् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• गाणपत्यम्: the state/realm of Gaṇapati (Gaṇeśa)
• गाणपत्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गाणपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• विन्दति: finds/obtains
• विन्दति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Unspecified (narratorial voice within Svarga-khaṇḍa Adhyaya 39 context)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्र + ईशानम् → तत्रेशानम्; त्रिरात्र + उपोषितः → त्रिरात्रोपोषितः; दश + अश्वमेधम् → दशाश्वमेधम्; अश्वमेध इति समासपद (अश्वस्य मेधः) अन्तर्भूतः; गाणपत्यं च (no sandhi change).

Characters & Entities

• Īśāna
• Śiva
• Aśvamedha
• Gaṇapati

FAQs

What practice is prescribed in this verse?

It prescribes worshipping Īśāna (Śiva) and observing a trirātra-upavāsa—fasting for three consecutive nights.

Why does the verse compare the result to ten Aśvamedhas?

It uses a well-known Vedic royal sacrifice as a benchmark to express the extraordinary spiritual merit (puṇya) attributed to this devotion and austerity.

What does “gāṇapatya” mean here?

In this context it indicates attaining a gaṇa-associated status—being counted among (or gaining the condition of) Gaṇapati’s retinue/affiliation, i.e., a blessed proximity to Gaṇapati’s sphere.