Previous Verse
Next Verse

Shloka 123

Karma, Non-Violence, Tīrtha & Gaṅgā Merit, Vaiṣṇava Protection, Śālagrāma Worship, and Ekādaśī as Deliverance

अग्निहोत्रं कृतं तेन दत्ता पृथ्वी ससागरा । येनार्चितो हरिश्चक्रे शालग्रामशिलोद्भवे

agnihotraṃ kṛtaṃ tena dattā pṛthvī sasāgarā | yenārcito hariścakre śālagrāmaśilodbhave

Sesiapa yang memuja Hari dalam rupa Cakra yang terserlah dari batu Śālagrāma, dialah yang telah melaksanakan Agnihotra menurut tatacara; dan dialah juga yang telah menderma bumi beserta lautan-lautannya.

अग्निहोत्रम्Agnihotra sacrifice
अग्निहोत्रम्:
Karma (Object—of implied ‘done’)
TypeNoun
Rootअग्नि + होत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—अग्नये होत्रम् (चतुर्थी-तत्पुरुषः)
कृतम्done/performed
कृतम्:
Kriyā (Predicative participle)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तेनby him
तेन:
Karta (Agent—instrumental)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
दत्ताgiven
दत्ता:
Kriyā (Predicative participle)
TypeAdjective
Rootदा (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
पृथ्वीthe earth
पृथ्वी:
Karma (Object—given)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ससागराtogether with the oceans
ससागरा:
Karma (Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootस + सागर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—सागरैः सह (सह-समास/कर्मधारय-प्रायः: ‘with oceans’) विशेषणम् (qualifying पृथ्वी)
येनby whom
येन:
Karta (Agent—instrumental)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सम्बन्धे हेतौ वा (by whom/whereby)
अर्चितःworshipped
अर्चितः:
Kriyā (Predicative participle)
TypeAdjective
Rootअर्च् (धातु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject—of ‘worshipped’ in passive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चक्रेin the disc (cakra)
चक्रे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
शालग्रामशिलोद्भवेin (that) arisen from the Śālagrāma stone
शालग्रामशिलोद्भवे:
Adhikaraṇa (Location—qualifier)
TypeAdjective
Rootशालग्राम + शिला + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—शालग्रामस्य शिला (षष्ठी-तत्पुरुषः) + तस्याः उद्भवः (षष्ठी-तत्पुरुषः); विशेषणम् (qualifying चक्रे: ‘arisen from Śālagrāma stone’)

Unspecified (narrative praise within the Svarga-khaṇḍa dialogue context)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: येनार्चितो→येन अर्चितः; हरिश्चक्रे→हरिः चक्रे; शालग्रामशिलोद्भवे→शालग्राम-शिला-उद्भवे

A
Agnihotra
H
Hari (Vishnu)
C
Cakra (Sudarshana)
S
Shalagrama-shila

FAQs

It highlights three major merits: Vedic duty (Agnihotra), supreme charity (donating the earth with oceans as an archetype of total giving), and Vaiṣṇava devotion (worship of Hari through Śālagrāma and Cakra symbolism).

Śālagrāma-śilā is revered as a natural aniconic manifestation of Viṣṇu, used for worship as an especially sacred, tradition-sanctioned form of Hari.

The verse presents an integrated ideal: disciplined daily duty (yajña), selfless generosity (dāna), and heartfelt devotion (bhakti) together form exemplary righteousness and spiritual excellence.