Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

The Glory of Lamp-Donation

in Kārttika

सर्पिस्तत्स्वादितु चाखुरागतोऽपि प्रदीपतः । यावत्खादितुमारेभे बोधितोऽसौ प्रदीपकः

sarpistatsvāditu cākhurāgato'pi pradīpataḥ | yāvatkhāditumārebhe bodhito'sau pradīpakaḥ

Seekor tikus datang ke pelita untuk merasai ghee; namun tatkala ia mula memakannya, nyala pelita itu menyala bangkit lalu menyedarkannya akan bahaya.

सर्पिःghee
सर्पिः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्पिः इति विशेषण (that)
स्वादितुम्to taste
स्वादितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootस्वद् (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive): 'to taste'
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction: 'and')
आखुःa mouse/rat
आखुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआखु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आगतःcame
आगतः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formभूतकालिक-क्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आखुः इति कर्तृविशेषण
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: 'also/even')
प्रदीपतःfrom the lamp
प्रदीपतः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootप्रदीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
यावत्as long as / when
यावत्:
Adhikarana (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय (correlative: 'as long as/when')
खादितुम्to eat
खादितुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootखाद् (धातु) + तुमुन् (प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive): 'to eat'
आरेभेbegan
आरेभे:
Kriya (Main verb/मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + रभ् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परोक्षभूत/Perfect: 'began'
बोधितःwas awakened
बोधितः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + णिच् (causative) + क्त (प्रत्यय)
Formकर्मणि-क्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असौthat (person)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रदीपकःthe lamp-keeper
प्रदीपकः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रदीपक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दीप-रक्षक/दीप-सेवक (lamp-attendant)

Narrator (context not provided; speaker cannot be reliably identified from a single verse)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Type: temple

Sandhi Resolution Notes: चाखुः = च + आखुः; आखुरागतोऽपि = आखुः + आगतः + अपि; यावत्खादितुमारेभे = यावत् + खादितुम् + आरेभे; बोधितोऽसौ = बोधितः + असौ.

FAQs

It warns that temptation (the mouse drawn to ghee) can turn dangerous the moment awareness or consequences arise (the lamp/flame ‘awakening’).

A traditional oil/ghee lamp naturally combines attraction (ghee as food) with peril (fire), making it an effective moral allegory for desire and its risks.

Seemingly small indulgences can quickly become harmful; cultivate alertness and restraint before desire “begins to eat” and consequences ignite.