Shloka 70

Adhyaya 81 — Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Sanskrit

उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः ।

एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥

Transliteration

uttasthau ca jagannāthas tayā mukto janārdanaḥ / ekārṇave 'hiśayanāt tataḥ sa dadṛśe ca tau

Translation

Dilepaskan oleh beliau, Janārdana—Tuhan alam semesta—bangkit; lalu dari peraduan ular-Nya di atas lautan tunggal, baginda melihat kedua-duanya.

Word by Word

• उत्तस्थौ: arose
• उत्तस्थौ: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + उत् (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• जगन्नाथः: Lord of the world
• जगन्नाथः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: जगतः नाथः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तया: by her
• तया: करण (Instrument/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मुक्तः: released/freed
• मुक्तः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'जनार्दनः' इत्यस्य विशेषण

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एकार्णवे: in the single ocean (cosmic flood)
• एकार्णवे: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: एकः अर्णवः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अहिशयनात्: from the serpent-couch
• अहिशयनात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक) + शयन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: अहौ शयनम्/अहिशयनम्; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• ततः: thereupon
• ततः: क्रम/काल (Sequence/Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (thereupon/then)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• ददृशे: saw
• ददृशे: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तौ: those two
• तौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम

Speakers

• Narrator (Ṛṣi)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Viṣṇu (Janārdana)
• Devī
• Madhu
• Kaiṭabha

Shakti Aspects

• Yoga-nidrā withdrawn; Devī’s grace enabling awakening

Key Themes

• Shaktism
• Cosmic ocean imagery
• Awakening and action
• Mythic cosmology

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Right response to chaos begins with awakening (clarity) and seeing reality as it is; the narrative makes ‘grace’ the condition for effective action.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Carita blend: the cosmic ocean setting belongs to creation mythology, while the sighting of demons initiates the heroic episode.

What is the esoteric significance?

The ‘one ocean’ symbolizes undifferentiated potential; awakening on Ananta signifies stability of consciousness prior to engaging dualities (conflict with demons).