Shloka 7

Adhyaya 71 — The King’s Remorse and the Sage’s Counsel on the Necessity of a Wife

Sanskrit

ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत्कृतं ते नराधिप । कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम् ॥

Transliteration

ṛṣir uvāca jñātam etan mayā pūrvaṃ yat kṛtaṃ te narādhipa / kāryam āgamane caiva mat-samīpe tavākhilam

Translation

Sang resi berkata: Wahai tuan manusia, aku telah mengetahui sejak dahulu apa yang telah engkau lakukan, dan juga seluruh tujuan kedatanganmu ke sini menemuiku.

Word by Word

• ऋषिः: the sage
• ऋषिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ज्ञातम्: known
• ज्ञातम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे/कर्मणि प्रयोगे ‘known’

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: करण (Karaṇa/Instrument/Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• पूर्वम्: formerly, earlier
• पूर्वम्: अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-locus)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• यत्: which
• यत्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• कृतम्: done
• कृतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ते: for you / to you
• ते: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन (हित/सम्प्रदानार्थे)

• नराधिप: O lord of men (king)
• नराधिप: सम्बोधन (Sambodhana/Address)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नराणाम् अधिपः’); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कार्यम्: the task, matter
• कार्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• आगमने: at (your) coming/arrival
• आगमने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-occasion)
• Type: Noun
• Root: आगमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• मत्समीपे: near me, in my presence
• मत्समीपे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: मत् + समीप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मम समीपे’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अखिलम्: entire, all
• अखिलम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier)

Speakers

• Sage → King (unnamed in provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Kingship ethics
• Confession and counsel
• Karmic consequence

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

A realized sage is portrayed as inwardly discerning (or already informed) about the seeker’s moral situation; the king’s approach is framed as a request for dhārmic diagnosis rather than mere worldly advice.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Primarily Dharma-upadeśa within narrative discourse; not a direct pañcalakṣaṇa unit (sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita), though it supports vaṃśānucarita-style ethical exemplification through royal conduct.

What is the esoteric significance?

The ‘already known’ motif suggests conscience and cosmic order (ṛta/dharma) are not hidden from higher insight; approaching the sage symbolizes turning from egoic justification to truth-seeking.