Shloka 24

Adhyaya 71Madhu-Kaitabha

राजोवाच भगवन् सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा ।

किंनु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला ॥

rājovāca bhagavan sarvalokasya mayi prītir anuttamā / kinnu tat-kāraṇaṃ yena sva-patnī nāti-vatsalā

Raja berkata: Wahai tuan yang mulia, semua orang mempunyai kasih sayang yang tiada banding terhadap beta; mengapakah, maka, isteri beta sendiri tidak begitu mengasihi?

राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
भगवन्O venerable one
भगवन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
सर्वलोकस्यof all people
सर्वलोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + लोक (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां लोकानाम्)
मयिin me / towards me
मयि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th), एकवचन; सर्वनाम
प्रीतिःaffection
प्रीतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अनुत्तमाunsurpassed
अनुत्तमा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (प्रीतिः इति)
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नार्थक
नुindeed/then (question particle)
नु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्न/अनुनयार्थक-निपात (interrogative particle)
तत्कारणम्the cause of that
तत्कारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् + कारण (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य कारणम्)
येनby which
येन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
स्वपत्नीone's own wife
स्वपत्नी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्व + पत्नी (प्रातिपदिक-द्वय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य पत्नी)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
अतिवत्सलाvery affectionate
अतिवत्सला:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतिवत्सल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (स्वपत्नी इति)
King to sage

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Public vs private lifeMarital affectionKarmic explanation of relationships

FAQs

Social esteem does not guarantee harmony at home; purāṇic ethics treats intimate relationships as governed by specific karmic bonds, requiring separate cultivation and accountability.

Carita—didactic dialogue addressing human dharma (gṛhastha concerns) through narrative inquiry.

The ‘world’s love’ versus ‘wife’s coldness’ symbolizes the split between outer persona and inner relational karma; the inner bond reveals unresolved past impressions.