Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

Adhyaya 45Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

अन्योन्यमावृत्य च ता अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः ।

एषा सा प्रकृतिर्नित्या यदन्तः पुरुषश्च सः ॥

anyonyam āvṛtya ca tā aṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ | eṣā sā prakṛtir nityā yad antaḥ puruṣaś ca saḥ

Saling meliputi antara satu sama lain, lapan prakṛti itu bersemayam. Inilah Prakṛti yang kekal; dan yang berada di dalamnya ialah Puruṣa.

anyonyammutually, one another
anyonyam:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootanyonya (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
āvṛtyahaving covered/enveloped
āvṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootā-√vṛ (धातु)
FormKṛdanta: Absolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), expressing prior action; from ā-√vṛ ‘to cover, envelop’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction (समुच्चयबोधक)
tāḥthose (f.)
tāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (संख्या-प्रातिपदिक)
FormNumeral adjective (संख्यावाचक), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन); agreeing with ‘prakṛtayaḥ’
prakṛtayaḥnatures, principles (prakṛtis)
prakṛtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Plural (बहुवचन)
sthitāḥare situated/stand
sthitāḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
FormKṛdanta: Past passive participle (क्त), Feminine Nominative Plural (प्रथमा बहुवचन) agreeing with ‘prakṛtayaḥ’; sense: ‘having remained/being situated’
eṣāthis (f.)
eṣā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Feminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
that (f.)
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Feminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
prakṛtiḥNature, Prakṛti
prakṛtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
nityāeternal
nityā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnitya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular; adjective qualifying ‘prakṛtiḥ’
yatwhich/that which
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun, Neuter, Nominative/Accusative Singular (प्रथमा/द्वितीया एकवचन); correlating with ‘tat’ implied
antaḥwithin
antaḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootantaḥ (अव्यय/निपात)
FormAvyaya, adverb/postposition meaning ‘within/inside’ (अन्तर्बोधक)
puruṣaḥPuruṣa, the Person/Spirit
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction
saḥhe/that (m.)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Masculine, Nominative Singular (प्रथमा एकवचन)
Cosmological narration; speaker not explicitly marked here

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

SāṃkhyaPrakṛti–Puruṣa dualityMutual envelopmentMetaphysics

FAQs

Discernment (viveka) is implied: the eternal Prakṛti is the field of coverings, while the Puruṣa is the inner witness; confusion between them is the root of bondage.

Sarga with philosophical framing: it explains the principles underlying creation (tattva-śāstra within cosmogenesis).

‘Mutual covering’ points to layered ignorance (āvaraṇa) in the individual as well—prakṛti’s strata conceal puruṣa until insight reverses the covering.