Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Adhyaya 39Yoga Discipline: Posture, Breath Control, Sense Withdrawal, and Signs of Attainment

तद्वत्कम्पे महाशैलं स्थिरं मनसि धारयेत् ।

विघाते वचसो वाचं बाधिर्ये श्रवणेन्द्रियम् ॥

tadvat kampe mahāśailaṃ sthiraṃ manasi dhārayet / vighāte vacaso vācaṃ bādhirye śravaṇendriyam

Demikian juga, ketika menggigil, hendaklah dipegang dalam minda gambaran sebuah gunung besar yang teguh. Dalam kelemahan pertuturan, hendaklah meneguhkan dan memulihkan kata-kata; dalam pekak, hendaklah memulihkan daya pendengaran.

तद्वत्likewise
तद्वत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formअव्यय (adverb) ‘in that manner/likewise’ (tad + vat)
कम्पेin trembling
कम्पे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Condition)
TypeNoun
Rootकम्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महाशैलम्a great mountain
महाशैलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहा (उपसर्गसदृश-पूर्वपद) + शैल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘great mountain’), पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्थिरम्steady, firm
स्थिरम्:
कर्म (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (agreeing with महाशैलम्), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
मनसिin the mind
मनसि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
धारयेत्should hold/visualize
धारयेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
विघातेin obstruction/impairment
विघाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Condition)
TypeNoun
Rootविघात (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
वचसःof speech
वचसः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
वाचम्speech, voice
वाचम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बाधिर्येin deafness
बाधिर्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Condition)
TypeNoun
Rootबाधिर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
श्रवण-इन्द्रियम्the hearing organ (ear)
श्रवण-इन्द्रियम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootश्रवण (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘organ of hearing’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
Instructional voice within the chapter

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaDhāraṇāMind-body stabilizationRemedial practice

FAQs

Remedy is not only dietary but also cognitive: dhāraṇā (steady visualization) trains the mind to become firm, which in turn calms bodily instability and supports recovery of function.

A yogic-therapeutic appendix within the Purāṇa’s instruction; not a pancalakṣaṇa segment.

The ‘mountain’ is a classic symbol of unwavering consciousness (acala-citta). Stabilizing vāk and śravaṇa indicates purification of expression and reception—key gateways for mantra, teaching, and inner silence.