Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Adhyaya 2The Lineage of Garuda and the Birth of the Wise Birds: Kanka and Kandhara

तस्यां स जनयामास तार्क्षों नाम सुतां तदा ।

मुनिशापाग्निविप्लुष्टां वपुमप्सरसां वराम् ॥

तस्या नाम तदा चक्रे तार्क्षोमिति विहङ्गमः ॥

tasyāṃ sa janayāmāsa tārkṣoṃ nāma sutāṃ tadā |

muniśāpāgnivipluṣṭāṃ vapum apsarasāṃ varām |

tasyā nāma tadā cakre tārkṣom iti vihaṅgamaḥ ||

Kemudian pada dirinya dia memperanakkan seorang puteri bernama Tārkṣo. Dia ialah seorang apsaras yang unggul, namun tubuhnya hangus oleh api sumpahan seorang resi. Burung itu lalu menamainya “Tārkṣo”.

तस्याम्in her
तस्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जनयामासbegot; produced
जनयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Periphrastic Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; causative sense ‘caused to be born/begot’
तार्क्षीम्Tārkṣī (name)
तार्क्षीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतार्क्षी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नामnamed
नाम:
Viśeṣaṇa (विशेषणार्थ/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशार्थक (quotative/‘by name’)
सुताम्a daughter
सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kālādhi karaṇa/Kriyāviśeṣaṇa (काल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
मुनिशापाग्निविप्लुष्टाम्scorched by a sage’s curse-fire
मुनिशापाग्निविप्लुष्टाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुनि + शाप + अग्नि + विप्लुष्ट (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (मुनिशापेन अग्निना वा विप्लुष्टा/दग्धा)
वपुम्body; form
वपुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अप्सरसाम्of the Apsarases
अप्सरसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
वराम्excellent; best
वराम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नामname
नाम:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kālādhi karaṇa/Kriyāviśeṣaṇa (काल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
चक्रेmade; gave
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
तार्क्षी“Tārkṣī”
तार्क्षी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतार्क्षी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (उद्धरणे अव्ययवत्), एकवचन; नामरूपेण
इतिthus
इति:
Sambandha (उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्त्यर्थक (quotative)
विहङ्गमःthe bird (Garuḍa)
विहङ्गमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Narratorial voice (genealogical narration; not Devi Mahatmya frame)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

GenealogyCurse (śāpa) and its effectsApsaras motifOrigins of names

FAQs

The verse underscores the Purāṇic idea that actions and ascetic power (here, a sage’s curse) have tangible consequences even for celestial beings; yet identity and social recognition continue through naming and lineage.

Primarily Vamśa (genealogy/lineages), with an implicit karmic-causal thread expressed through śāpa (curse) shaping embodied condition.

The ‘fire of the curse’ can be read symbolically as tapas/ṛṣi-śakti that refines or marks the subtle body; the apsaras-form suggests desire and allure, while the scorched body hints at the limitation and purification of sensuality under higher spiritual force.