Shloka 1

Adhyaya 2The Wise Birds

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वपुशापो नाम प्रथमोऽध्यायः ।

द्वितीयोऽध्यायः ।

मार्कण्डेय उवाच ।

अरिष्टनेमिपुत्रोऽभूद् गरुडो नाम पक्षिराट् ।

गरुडस्याभवत् पुत्रः सम्पातिरिति विश्रुतः ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vapuśāpo nāma prathamo 'dhyāyaḥ |

dvitīyo 'dhyāyaḥ |

mārkaṇḍeya uvāca |

ariṣṭanemiputro 'bhūd garuḍo nāma pakṣirāṭ |

garuḍasyābhavat putraḥ sampātir iti viśrutaḥ ||

Demikian berakhir bab pertama Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, yang disebut “Sumpahan mengenai Tubuh (Vapuśāpa)”. Bab Kedua bermula. Mārkaṇḍeya berkata: Daripada Ariṣṭanemi lahirlah Garuḍa, raja segala burung. Garuḍa mempunyai seorang putera yang masyhur bernama Sampāti.

itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative/section marker (इति)
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇein the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (title compound); Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
vapu-śāpaḥ(the chapter called) ‘Curse of the Body’
vapu-śāpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvapus (प्रातिपदिक) + śāpa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: ‘curse concerning the body’; Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormIndeclinable used in naming (नाम-प्रयोग)
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; qualifies adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
dvitīyaḥsecond
dvitīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; qualifies adhyāyaḥ (understood)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
mārkaṇḍeyaḥMārkaṇḍeya
mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ (perfect/लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular, Parasmaipada
ariṣṭanemi-putraḥAriṣṭanemi’s son
ariṣṭanemi-putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootariṣṭanemi (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (genitive relation): ‘son of Ariṣṭanemi’; Masculine, Nominative Singular
abhūtwas / came to be
abhūt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLuṅ (aorist/लुङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
garuḍaḥGaruḍa
garuḍaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaruḍa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormNaming indeclinable (नाम)
pakṣi-rāṭking of birds
pakṣi-rāṭ:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootpakṣin (प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: ‘king of birds’; Masculine, Nominative Singular
garuḍasyaof Garuḍa
garuḍasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootgaruḍa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
abhavatwas / came to be
abhavat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormLuṅ (aorist/लुङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
putraḥa son
putraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
sampātiḥSampāti
sampātiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsampāti (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति)
viśrutaḥrenowned
viśrutaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi + √śru (धातु) + kta (क्त)
FormPast participle (क्त), Masculine, Nominative Singular; ‘well-known’
Mārkaṇḍeya (narrating; addressee not explicit in this verse)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Garuḍa
GenealogyPurāṇic narrationLineage of divine beings

FAQs

The verse functions primarily as a genealogical anchor: Purāṇas often establish authority and continuity through lineage. Ethically, it underscores the traditional Indian view that identity and duty (svadharma) are situated within a larger continuum of ancestry and cosmic order.

This is best classified under Vaṁśa (genealogies of sages, kings, and notable beings) / Vaṁśānucarita (accounts of dynasties and descendants). It is not directly sarga/pratisarga/manvantara in this single verse, but it contributes to the vaṁśa characteristic.

Garuḍa as ‘pakṣirāṭ’ (king of birds) can symbolically represent the ascending power of discernment and swift spiritual movement; naming Sampāti as his son signals a transmission of potency through lineage—an image for how capacities (śakti in a general sense) are inherited, cultivated, and narrated within dhārmic memory.