Next Verse

Shloka 1

इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपवके अन्तर्गत वैवाहिकपरववमें पाण्डवप्राकट्यविषयक सत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७० ॥। बपाडानडज () | अऑपटआ छणडट एकसप्ततितमो<्ध्याय: विराटको अन्य पाण्डवोंका भी परिचय प्राप्त होना तथा विराटके द्वारा युधिष्ठिरको राज्य समर्पण करके अर्जुनके साथ उत्तराके विवाहका प्रस्ताव करना विराट उवाच यद्येष राजा कौरव्य: कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । कतमोडस्यार्जुनो भ्राता भीमश्न॒ कतमो बली,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! तदनन्तर नियत समयतक अपनी प्रतिज्ञाका पालन करके अग्निके समान तेजस्वी पाँचों भाई महारथी पाण्डव तीसरे दिन स्नान करके श्वेत वस्त्र धारणकर समस्त राजोचित आभूषणोंसे विभूषित हो राजसभामें द्वारपर स्थित मदोन्मत्त गजराजोंकी भाँति सुशोभित होने लगे। वे राजा युधिष्ठिरको आगे करके विराटकी सभामें गये और राजाओंके लिये रखे हुए सिंहासनोंपर बैठे। उस समय वे भिन्न-भिन्न यज्ञवेदियोंपर प्रज्वलित अग्नियोंके समान प्रकाशित हो रहे थे

vaiśaṃpāyana uvāca | janamejaya! tadanantaraṃ niyata-samayaṃ yāvat sva-pratijñāyāḥ pālanaṃ kṛtvā agni-sadṛśa-tejasaḥ pañca bhrātaraḥ mahārathāḥ pāṇḍavāḥ tṛtīye divase snātvā śveta-vastrāṇi dhṛtvā samastaiḥ rājocitaiḥ ābharaṇaiḥ vibhūṣitāḥ rāja-sabhāyāṃ dvāra-deśe sthitāḥ mada-unmatta-gaja-rājā iva suśobhitā babhūvuḥ | te rājānaṃ yudhiṣṭhiraṃ puraskṛtya virāṭasya sabhāṃ jagmuḥ, rājñāṃ kṛteṣu siṃhāsaneṣu niṣeduḥ | tadā te bhinna-bhinna-yajña-vedīṣu prajvalitāgnaya iva prakāśamānāḥ babhūvuḥ |

Vaiśaṃpāyana berkata: Wahai Janamejaya, kemudian—setelah menunaikan ikrar mereka hingga genap waktunya—lima bersaudara Pāṇḍava, para maharathi yang menyala bagaikan api, pada hari ketiga mandi, mengenakan pakaian putih, dan berhias dengan segala perhiasan diraja. Berdiri di pintu balairung, mereka bersinar seperti gajah-gajah agung yang mabuk gagah di gerbang istana. Lalu, dengan Raja Yudhiṣṭhira di hadapan, mereka memasuki sidang Virāṭa dan duduk di singgahsana yang diperuntukkan bagi raja-raja. Pada saat itu mereka tampak gemilang, laksana api suci yang menyala di pelbagai altar korban.

विराटःVirata (the king)
विराटः:
Karta
TypeNoun
Rootविराट
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
एषःthis (man)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कौरव्यःKuru-descended
कौरव्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootकौरव्य
FormMasculine, Nominative, Singular
कुन्तीपुत्रःKunti's son
कुन्तीपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootकुन्तीपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
कतमःwhich (one)?
कतमः:
Karta
TypePronoun
Rootकतम
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्यof him
अस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्राताbrother
भ्राता:
Karta
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमःBhima
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कतमःwhich (one)?
कतमः:
Karta
TypePronoun
Rootकतम
FormMasculine, Nominative, Singular
बलीstrong, mighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
J
Janamejaya
P
Pāṇḍavas
Y
Yudhiṣṭhira
V
Virāṭa
R
royal assembly hall (rāja-sabhā)
T
thrones (siṃhāsana)
E
elephants (gaja-rāja)
S
sacrificial altars (yajña-vedī)
S
sacred fires (agni)

Educational Q&A

The passage highlights dharma through disciplined vow-keeping: after completing their pledged period of concealment, the Pāṇḍavas re-enter public life with restraint, purity, and rightful dignity—suggesting that legitimate power is grounded in self-control and fidelity to one’s word.

After the agreed time of incognito ends, the five Pāṇḍavas bathe, dress in white, adorn themselves as royals, and enter King Virāṭa’s court with Yudhiṣṭhira leading. They sit on royal thrones and are described as shining like sacrificial fires, signaling their formal reappearance and restored status.