Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

“तात! जो वृष्णि वीरों और कौरवों दोनोंके आचार्य हैं अथवा दोनोंके ही नहीं, सम्पूर्ण क्षत्रियोंके आचार्य हैं, समस्त शस्त्रधारियोंमें जिनका सबसे ऊँचा स्थान है, उन द्रोणाचार्यके साथ तुम्हारा संग्राम किस प्रकार हुआ? ।। आचार्य पुत्रो यः शूर: सर्वशस्त्रभृतामपि | अश्वत्थामेति विख्यातस्तेनासीत्‌ संगर: कथम्‌,“आचार्यके जो शूरवीर पुत्र सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ हैं, जिनकी अश्वत्थामा नामसे ख्याति है, उनके साथ तुम्हारी लड़ाई कैसे हुई?

vaiśampāyana uvāca | tāta! yo vṛṣṇivīrāṇāṃ kauravāṇāṃ ca ubhayor ācāryo 'tha vā na ubhayor api, samastakṣatriyāṇām ācāryaḥ, sarvaśastrabhṛtāṃ madhye yasya paramaṃ sthānam, tena droṇācāryeṇa saha tava saṅgrāmaḥ kathaṃ abhavat? ācāryaputro yaḥ śūraḥ sarvaśastrabhṛtām api śreṣṭhaḥ, aśvatthāmā iti vikhyātaḥ, tena āsīt saṅgaraḥ katham?

Vaiśampāyana berkata: “Wahai anak, bagaimana berlangsungnya pertempuranmu dengan Droṇācārya—yang dipandang sebagai guru para wira Vṛṣṇi dan kaum Kaurava (bahkan seakan-akan guru seluruh kṣatriya), serta yang teratas antara semua pemegang senjata? Dan bagaimana pula pertarunganmu dengan putera sang guru yang gagah berani, masyhur bernama Aśvatthāmā, yang dihitung terbaik antara para pembawa senjata?”

आचार्यthe teacher
आचार्य:
Karta
TypeNoun
Rootआचार्य
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शूरःheroic, brave
शूरः:
Karta
TypeAdjective
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वof all
सर्व:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
शस्त्रweapons
शस्त्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशस्त्र
FormNeuter, Genitive, Plural
भृताम्of bearers (those who bear)
भृताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभृत्
FormMasculine, Genitive, Plural
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अश्वत्थामाAshvatthama
अश्वत्थामा:
Karta
TypeNoun
Rootअश्वत्थामन्
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (so called)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
विख्यातःrenowned, famous
विख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-ख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनwith him, by him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular
संगरःbattle, combat
संगरः:
Karta
TypeNoun
Rootसंगर
FormMasculine, Nominative, Singular
कथम्how?
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Droṇācārya (Droṇa)
A
Aśvatthāmā
V
Vṛṣṇi heroes (Vṛṣṇayaḥ)
K
Kauravas
K
Kṣatriyas

Educational Q&A

The verse foregrounds the ethical weight of martial authority: Droṇa is portrayed not merely as a partisan teacher but as an exemplar of kṣatriya military tradition. By asking “how” the combat occurred with such figures, the text invites reflection on conduct in war—how one engages a revered preceptor and his celebrated son while remaining within the bounds of kṣatriya-dharma.

Vaiśampāyana, continuing the narration, poses a pointed question about the details of a confrontation: he asks how the listener’s battle proceeded first with Droṇa—described as preeminent among armed warriors and a teacher to multiple lineages—and then with Droṇa’s son Aśvatthāmā, famed as a foremost fighter.