Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

सर्वान्‌ महीपान्‌ सहितान्‌ कुरंनश्न तथैव देवासुरसिद्धयक्षान्‌ । अलं विजेतुं समरे सुतस्ते स्वनुछित: सारथिना हि तेन,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! राजा विराटको बहुत दुःखी देखकर धर्मराज युधिष्ठिरने उनसे हँसकर कहा--“नरेन्द्र! यदि बृहन्नला सारथि है, तो यह विश्वास कीजिये कि शत्रु आज आपकी वे गौएँ नहीं ले जा सकेंगे। उस हितैषी सारथिके सहयोगसे सब कार्य ठीक-ठीक कर लेनेपर आपका पुत्र युद्धमें समस्त राजाओं तथा संगठित होकर आये हुए कौरवोंकी तो बात ही क्या, देवता, असुर, सिद्ध और यक्षोंपर भी निश्चय ही विजय पा सकता है'

sarvān mahīpān sahitān kuraṁś ca tathāiva devāsura-siddha-yakṣān | alaṁ vijetuṁ samare sutas te svanuccitaḥ sārathinā hi tena | vaiśampāyana uvāca |

Vaiśampāyana berkata: “Wahai Janamejaya, dengan sais itu di sisinya, puteramu benar-benar mampu di medan perang menaklukkan semua raja yang berhimpun—bahkan para Kaurava yang datang bersekutu—dan lebih daripada itu, para dewa, asura, siddha, dan yakṣa sekalipun. Demikianlah kelebihan yang menentukan yang dianugerahkan oleh seorang sais yang setia dan mahir; dengan sokongannya, setiap tugas dapat disempurnakan menurut tertib yang sepatutnya.”

सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
महीपान्kings
महीपान्:
Karma
TypeNoun
Rootमहीप
FormMasculine, Accusative, Plural
सहितान्together/assembled
सहितान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Accusative, Plural
कुरून्the Kurus
कुरून्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
देवgods
देव:
Karma
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Accusative, Plural
असुरasuras
असुर:
Karma
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Accusative, Plural
सिद्धsiddhas
सिद्ध:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्ध
FormMasculine, Accusative, Plural
यक्षान्yakshas
यक्षान्:
Karma
TypeNoun
Rootयक्ष
FormMasculine, Accusative, Plural
अलम्able/sufficient
अलम्:
TypeIndeclinable
Rootअलम्
विजेतुम्to conquer
विजेतुम्:
TypeVerb
Rootजि
FormInfinitive (tumun)
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
तेof you/your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
स्वनुचितःwell-suited (to him)
स्वनुचितः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्व-अनुचित
FormMasculine, Nominative, Singular
सारथिनाby/with the charioteer
सारथिना:
Karana
TypeNoun
Rootसारथि
FormMasculine, Instrumental, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तेनby him/with him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
K
Kauravas (Kurus)
K
kings (mahīpas)
D
devas
A
asuras
S
siddhas
Y
yakṣas
T
the prince (sutaḥ te)
T
the charioteer (sārathi)

Educational Q&A

The verse highlights the decisive power of right support: a capable, loyal charioteer (symbolizing guidance, skill, and counsel) can make even a hesitant or inexperienced warrior ‘fit’ for victory. Ethically, it underscores that success in righteous action often depends not only on personal valor but also on wise assistance and proper execution of duties.

In the Virāṭa episode, reassurance is being given that with the chosen charioteer’s help, the prince can defeat the assembled opponents—named broadly as kings and the Kauravas—using hyperbolic praise that extends even to celestial classes (devas, asuras, siddhas, yakṣas), emphasizing overwhelming confidence in the charioteer’s effectiveness.