Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Omens in the Kuru Host and Droṇa’s Recognition of Arjuna (क्लीबवेषधारी पार्थ-परिज्ञानम्)

सा रत्नभूता मनस: प्रियार्चिता सुता विराटस्य यथेन्द्रलक्ष्मी: । सुदर्शनीया प्रमुखे यशस्विनी प्रीत्याब्रवीदर्जुनमायतेक्षणा,विराटकुमारी उत्तरा स्त्रियोंमें रत्नस्वरूपा और मनको प्रिय लगनेवाली थी। वह उस राजभवनमें इन्द्रकी साम्राज्यलक्ष्मीके समान सम्मानित थी। उसके नेत्र बड़े-बड़े थे। वह यशस्विनी बाला सामनेसे देखने ही योग्य थी। वह अर्जुनसे प्रेमपूर्वक बोली--

sā ratnabhūtā manasaḥ priyārcitā sutā virāṭasya yathendralakṣmīḥ | sudarśanīyā pramukhe yaśasvinī prītyābravīd arjunam āyatekṣaṇā ||

Vaiśampāyana berkata: Uttarā, puteri Raja Virāṭa, laksana permata di antara para wanita—disayangi di hati dan dimuliakan dengan penuh kasih. Di dalam istana diraja itu, dia dihormati bagaikan Indralakṣmī sendiri, tuah kedaulatan Indra. Bermata besar lagi penuh makna, dengan nama yang bersinar, dia seorang dara yang layak dipandang bersemuka. Dengan kehangatan dan kasih sayang, dia pun berkata kepada Arjuna.

साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
रत्नभूताbeing like a jewel
रत्नभूता:
Karta
TypeAdjective
Rootरत्नभूत (रत्न + भूत)
FormFeminine, Nominative, Singular
मनसःof the mind
मनसः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Genitive, Singular
प्रियर्चिताdearly honored
प्रियर्चिता:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रियार्चित (प्रिय + अर्चित)
FormFeminine, Nominative, Singular
सुताdaughter
सुता:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormFeminine, Nominative, Singular
विराटस्यof Virāṭa
विराटस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविराट
FormMasculine, Genitive, Singular
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
इन्द्रलक्ष्मीःIndra's royal fortune (Lakṣmī)
इन्द्रलक्ष्मीः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रलक्ष्मी (इन्द्र + लक्ष्मी)
FormFeminine, Nominative, Singular
सुदर्शनीयाvery beautiful / worth seeing
सुदर्शनीया:
Karta
TypeAdjective
Rootसुदर्शनीय
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रमुखेin the front / before (him)
प्रमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमुख
FormNeuter, Locative, Singular
यशस्विनीfamous, illustrious
यशस्विनी:
Karta
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रीत्याwith affection
प्रीत्या:
Karana
TypeNoun
Rootप्रीति
FormFeminine, Instrumental, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
अर्जुनम्to Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Accusative, Singular
आयतेक्षणाhaving long/large eyes
आयतेक्षणा:
Karta
TypeAdjective
Rootआयतेक्षण (आयत + ईक्षण)
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
U
Uttarā
V
Virāṭa
A
Arjuna
I
Indra
L
Lakṣmī (Indralakṣmī)

Educational Q&A

The verse highlights social-ethical ideals of a royal household: a worthy person is honored with affection and respect, and inner esteem (being 'dear to the heart') is paired with public dignity. It also frames Uttarā’s approach as courteous and affectionate, setting a tone of propriety before the ensuing events.

The narrator introduces Uttarā, King Virāṭa’s daughter, praising her beauty, reputation, and honored status in the palace. She then addresses Arjuna (in his concealed identity during the Virāṭa episode), speaking to him with affection, which leads into the next action/dialogue in the chapter.