Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Role-Allocation in Virāṭa’s Court: Nakula, Sahadeva, and Draupadī’s Concealment

पाण्डवेन पुरा तात अश्वेष्वधिकृत: पुरा । विराटनगरे छन्नश्षरिष्यामि महीपते,विराटनगरमें जो लोग मुझसे पूछेंगे, उन्हें मैं इस प्रकार उत्तर दूँगा--“तात! पहले पाण्डुनन्दन राजा युधिष्ठिरने मुझे अश्वोंका अध्यक्ष बनाकर रख रखा था।' महीपते! मैं जिस प्रकार वहाँ विहार करूँगा, वह सब मैंने आपको बता दिया। राजा विराटके नगरमें अपनेको छिपाये रखकर ही मैं सर्वत्र विचरूगा

pāṇḍavena purā tāta aśveṣv adhikṛtaḥ purā | virāṭanagare channaś cariṣyāmi mahīpate |

Nakula berkata: “Wahai bapa yang mulia, dahulu aku telah dilantik oleh Pandava (Yudhiṣṭhira) untuk mengurus hal-ehwal kuda. Wahai tuan bumi, aku akan bergerak di kota Virāṭa dalam penyamaran. Kepada sesiapa di Virāṭanagara yang bertanya, aku akan menjawab: ‘Tuan, dahulu Raja Yudhiṣṭhira, putera Pāṇḍu, telah menempatkan aku sebagai penyelia kuda.’ Maka dengan menyembunyikan diriku di kota Raja Virāṭa, aku akan merayau ke mana-mana sebagaimana telah aku jelaskan.”

पाण्डवेनby the Pandava (Yudhiṣṭhira)
पाण्डवेन:
Karana
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Instrumental, Singular
पुराformerly, earlier
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
तातO dear (father/son), O sir
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
अश्वेषुamong/with regard to horses
अश्वेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Locative, Plural
अधिकृतःappointed, put in charge
अधिकृतः:
TypeVerb
Rootअधि-कृ (कृ)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
पुराformerly
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
विराट-नगरेin the city of Virāṭa
विराट-नगरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविराटनगर
FormNeuter, Locative, Singular
छन्नःhidden, concealed
छन्नः:
TypeVerb
Rootछद्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
चरिष्यामिI shall roam/move about
चरिष्यामि:
TypeVerb
Rootचर्
FormSimple future (लृट्), First, Singular, Parasmaipada
महीपतेO king (lord of the earth)
महीपते:
TypeNoun
Rootमहीपतिः
FormMasculine, Vocative, Singular

नकुल उवाच

N
Nakula
Y
Yudhiṣṭhira
P
Pāṇḍu
V
Virāṭa
V
Virāṭanagara
H
horses

Educational Q&A

The verse highlights prudent conduct in adversity: maintaining one’s duty and safety through discretion. Nakula chooses a role aligned with his expertise (horses) and commits to truthful yet strategically framed speech, preserving dharma while avoiding unnecessary risk during concealment.

During the Pāṇḍavas’ incognito period, Nakula explains how he will live in Virāṭa’s city without being recognized. He plans to present himself as a horse-handler, stating that he had previously served King Yudhiṣṭhira as superintendent of horses, and will move about in disguise within Virāṭanagara.