Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Bhīṣma’s Appraisal of Yudhiṣṭhira’s Dharmic Rule (भीष्मोक्त-युधिष्ठिर-राजधर्म-प्रशंसा)

शूराश्व कृतविद्याश्न बुद्धिमन्तो जितेन्द्रिया: । धर्मज्ञाश्न कृतज्ञाश्न धर्मराजमनुव्रता:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर तत्त्वार्थदर्शी महापराक्रमी द्रोणाचार्यने कहा--'पाण्डवलोग शूरवीर, विद्वान, बुद्धिमान, जितेन्द्रिय, धर्मज्ञ, कृतज्ञ और अपने बड़े भाई धर्मराज युधिष्ठिरकी आज्ञा माननेवाले उनके भक्त हैं। ऐसे महापुरुष न तो नष्ट होते हैं और न किसीसे तिरस्कृत ही होते हैं

vaiśampāyana uvāca |

śūrāśva kṛtavidyāś ca buddhimanto jitendriyāḥ |

dharmajñāś ca kṛtajñāś ca dharmarājam anuvratāḥ ||

Vaiśampāyana berkata: “Mereka gagah berani, terlatih dalam ilmu, cerdas dan mampu menguasai diri; mereka mengetahui dharma dan tahu berterima kasih, serta teguh mengikuti Dharmarāja (Yudhiṣṭhira).”

शूराःvaliant, heroic
शूराः:
Karta
TypeAdjective
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वाःhorses
अश्वाः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Plural
कृतविद्याःtrained/educated (having acquired learning)
कृतविद्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतविद्य
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
बुद्धिमन्तःintelligent
बुद्धिमन्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धिमन्त्
FormMasculine, Nominative, Plural
जितेन्द्रियाःself-controlled (having conquered the senses)
जितेन्द्रियाः:
Karta
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
FormMasculine, Nominative, Plural
धर्मज्ञाःknowers of dharma
धर्मज्ञाः:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृतज्ञाःgrateful
कृतज्ञाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
धर्मराजम्Dharma-king (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुव्रताःdevoted followers (obedient to)
अनुव्रताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनुव्रत
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
P
Pāṇḍavas (implied by the description)

Educational Q&A

The verse presents an ethical ideal: true nobility is shown through learning, discernment, mastery over the senses, knowledge of dharma, gratitude, and loyal adherence to a righteous leader (Dharmarāja).

In the Virāṭa Parva context, the narrator Vaiśampāyana characterizes the Pāṇḍavas by listing their virtues and their steadfast loyalty to Yudhiṣṭhira, framing them as men of exemplary conduct.