Adhyaya 82

Verse 1

अऑड हटर () है द्रयशीतितमो< ध्याय: भीष्मजीके पूछनेपर पुलस्त्यजीका उन्हें विभिन्न तीर्थोकी यात्राका माहात्म्य बताना घुलस्त्य उवाच अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन च महाभाग तुष्टोडस्मि तव सुव्रत

Pulastya berkata: “Wahai yang mengetahui dharma, wahai yang berbahagia lagi teguh pada ikrar yang mulia—dengan kerendahan hatimu, dengan pengendalian diri (dama), dan dengan kebenaranmu, aku amat berpuas hati terhadapmu.”

Verse 2

यस्येदृशस्ते धर्मोड्यं पितृभक्त्याश्रितोडनघ । तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्च॒ परमा त्वयि

Wahai anak yang tidak bercela, kerana pada hari ini engkau menegakkan dharma yang mulia, berasaskan bakti kepada ayahmu, maka engkau dapat memandangku. Dan, wahai anak yang suci, melalui kebajikan inilah kasih sayangku terhadapmu menjadi yang paling utama.

Verse 3

अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि कि करवाणि ते । यद्‌ वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेडनघ

“Akulah Bhīṣma, yang penglihatannya tidak pernah meleset. Katakanlah—apakah yang harus aku lakukan untukmu? Wahai yang terbaik antara kaum Kuru, apa sahaja yang engkau pinta, akan aku kurniakan, wahai yang tidak bercela.”

Verse 4

भीष्म उवाच प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते । कृतमेतावता मन्ये यदहं दृष्टवान्‌ प्रभुम्‌

Bhīṣma berkata: “Wahai yang mulia, yang dipuja oleh seluruh alam—apabila engkau telah berkenan, apakah lagi yang tidak aku peroleh? Sesungguhnya, hanya dengan memperoleh darśana Tuhan sahaja, aku menganggap tujuanku telah sempurna.”

Verse 5

यदि त्वहमनुग्राह्मुस्तव धर्मभूृतां वर । संदेहं ते प्रवक्ष्यामि तन्मे त्वं छेत्तुमहसि

Jika aku layak menerima kurniamu, wahai yang terbaik antara para penegak dharma, akan aku nyatakan keraguanku kepadamu. Engkau patut melenyapkannya untukku, wahai resi yang benar, agar jalan kewajipan tampak tanpa kekeliruan.

Verse 6

अस्ति मे हृदये कश्रित्‌ तीर्थभ्यो धर्मसंशय: । तमहं श्रोतुमिच्छामि तद्‌ भवान्‌ वक्तुमरहति

Bhīṣma berkata: “Dalam hatiku timbul suatu keraguan tentang dharma yang diperoleh melalui tempat-tempat ziarah suci (tīrtha). Aku ingin mendengar penyelesaiannya; sudilah kiranya engkau menerangkannya.”

Verse 7

प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोत्यमरसंनिभ । कि फल तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्‌

Bhīṣma bertanya kepada resi—yang bersinar laksana makhluk abadi—: “Wahai Brahmarṣi yang setara para dewa! Sesiapa yang melakukan pradakṣiṇā mengelilingi seluruh bumi demi tujuan ziarah ke tīrtha-tīrtha, apakah buah pahala yang diperolehnya? Nyatakanlah kepadaku dengan pasti.”

Verse 8

घुलस्त्य उवाच हन्त ते कथयिष्यामि यदृषीणां परायणम्‌ | तदेकाग्रमना: पुत्र शृणु तीर्थेषु यत्‌ फलम्‌

Pulastya berkata: “Baiklah, akan aku ceritakan kepadamu apa yang menjadi sandaran para ṛṣi. Wahai anakku, dengarlah dengan tumpuan hati tentang buah yang lahir daripada menziarahi dan mendampingi tīrtha-tīrtha.”

Verse 9

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्लैव सुसंयतम्‌ | विद्या तपश्च कीर्तिश्व॒ स तीर्थफलमश्चुते,जिसके हाथ, पैर और मन अपने काबूमें हों तथा जो विद्या, तप और कीर्तिसे सम्पन्न हो, वही तीर्थसेवनका फल पाता है

Hanya dia yang menahan tangan dan kaki daripada kejahatan serta mengawal minda dengan baik—yang dikurniai ilmu, tapa, dan nama baik—itulah yang benar-benar memperoleh buah ziarah ke tīrtha.

Verse 10

प्रतिग्रहादपावृत्त: संतुष्टो येन केनचित्‌ | अहंकारनिवृत्तश्न स तीर्थफलमश्षुते,जो प्रतिग्रहसे दूर रहे तथा जो कुछ अपने पास हो, उसीसे संतुष्ट रहे और जिसमें अहंकारका अभाव हो, वही तीर्थका फल पाता है

Dia yang menjauh daripada menerima pemberian, yang reda dengan apa jua yang ada padanya, dan yang telah memadamkan ego—dialah yang benar-benar memperoleh buah tīrtha.

Verse 11

अकल्कको निरारम्भो लघ्वाहारो जितेन्द्रिय: । विमुक्त: सर्वपापेभ्य स तीर्थफलमश्षुते

Sesiapa yang tidak bercela, tidak memulakan usaha yang didorong kepentingan diri, makan sedikit, dan menundukkan indera—setelah terlepas daripada segala dosa—dialah yang menikmati buah sebenar tīrtha.

Verse 12

अक्रोधनश्न राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रत: । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्ञुते

Ghūlastya berkata: “Wahai raja yang terbaik, buah sejati ziarah ke tīrtha diperoleh oleh orang yang bebas daripada amarah, teguh pada kebenaran, kukuh dalam disiplin nazar, dan memandang semua makhluk seperti dirinya sendiri. Hanya orang sedemikianlah yang layak menerima pahala dan merit sebuah tīrtha.”

Verse 13

ऋषिभि: क्रतव:ः प्रोक्ता देवेष्विह यथाक्रमम्‌ | फलं चैव यथातथ्यं प्रेत्य चेह च सर्वश:

Ghūlastya berkata: “Para resi telah menghuraikan upacara korban (yajña) menurut tertibnya, dengan menujukannya kepada para dewa. Mereka juga telah menyatakan hasil yang benar bagi upacara-upacara itu—buah yang diperoleh tanpa gagal, baik di dunia ini mahupun sesudah mati di alam sana.”

Verse 14

न ते शक्‍्या दरिद्रेण यज्ञा: प्राप्तुं महीपते । बहूपकरणा यज्ञा नानासम्भारविस्तरा:

“Namun, wahai raja, orang miskin tidak dapat secara nyata melaksanakan upacara korban itu. Yajña menuntut banyak peralatan dan bekalan yang luas; kerana perlu menghimpunkan pelbagai bahan, skala upacaranya menjadi amat besar.”

Verse 15

प्राप्यन्ते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित्‌ । नार्थन्यूनैर्नावगणैरेकात्मभिरसा धनै:

“Maka, upacara seperti itu hanya dapat dicapai oleh para raja, atau kadang-kadang oleh segelintir orang yang makmur. Tetapi mereka yang kekurangan harta, tiada pembantu dan sumber—bersendirian serta tanpa daya—tidak mampu melaksanakan korban.”

Verse 16

यो दरिद्रैरपि विधि: शक: प्राप्तुं नरेश्वर । तुल्यो यज्ञफलै: पुण्यैस्तं निबोध युधां वर

“Wahai raja, yang terbaik antara para pahlawan, akan aku jelaskan suatu amalan dharma yang bahkan orang miskin pun mampu melakukannya—dan meritnya menghasilkan buah yang setara dengan yajña. Dengarlah dan pahamilah dengan baik.”

Verse 17

ऋषीणां परम॑ गुहय॒मिदं भरतसत्तम । तीर्थाभिगमन पुण्यं यज्जैरपि विशिष्यते,भरतश्रेष्ठ! यह ऋषियोंका परम गोपनीय रहस्य है। तीर्थयात्रा बड़ा पवित्र सत्कर्म है। वह यज्ञोंसे भी बढ़कर है

Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata, inilah ajaran paling rahsia para resi: pahala yang diperoleh dengan menziarahi tīrtha—tempat lintasan suci—ialah amalan penyucian yang tertinggi, bahkan dikatakan mengatasi upacara korban (yajña).

Verse 18

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा काज्चनं गाश्व दरिद्रो नाम जायते

Ghūlastya berkata: “Seseorang dikenali sebagai ‘miskin’ kerana dia tidak berpuasa tiga malam, tidak menziarahi tīrtha, dan tidak memberi sedekah—seperti emas, lembu, dan kuda.”

Verse 19

अग्निष्टोमादिभिय्यजैरिष्टवा विपुलदक्षिणै: । न तत्‌ फलमवाप्रोति तीर्थाभिगमनेन यत्‌,मनुष्य तीर्थयात्रासे जिस फलको पाता है, उसे प्रचुर दक्षिणावाले अग्निष्टोम आदि यज्ञोंद्वारा यजन करके भी नहीं पा सकता

Ghūlastya berkata: “Walaupun seseorang telah melaksanakan korban Agniṣṭoma dan yajña-yajña lain dengan dakṣiṇā yang melimpah, dia tetap tidak memperoleh buah yang didapat melalui ziarah ke tīrtha.”

Verse 20

नृलोके देवदेवस्य तीर्थ त्रैलोक्यविश्रुतम्‌ । पुष्करं नाम विख्यातं महाभाग: समाविशेत्‌

Di alam manusia ada sebuah tīrtha milik Dewa segala dewa, termasyhur di seluruh tiga dunia. Ia dikenali dengan nama Puṣkara; hanya insan yang benar-benar bertuah mampu memasukinya dan merasai kesuciannya.

Verse 21

दशकोटिसहस््राणि तीर्थानां वै महामते । सांनिध्य॑ पुष्करे येषां त्रिसंध्यं कुरुनन्दन

Wahai yang bijaksana, terdapat puluhan juta tīrtha. Namun di Puṣkara—wahai kebanggaan kaum Kuru—kehadiran penyuci banyak tīrtha berhimpun; sesiapa yang melakukan upacara pada tiga sandhyā (pagi, tengah hari, senja) di sana memperoleh pahala yang terkumpul daripada banyak tempat ziarah.

Verse 22

महामते कुरुनन्दन! पुष्करमें तीनों समय दस सहस्र कोटि (दस अरब) तीर्थोका निवास रहता है ।। आदित्या वसवो रुद्रा: साध्याक्ष समरुद्गणा: । गन्धर्वाप्सरसश्लैव नित्यं संनिहिता विभो

Wahai putera Kuru yang berakal besar! Di Puṣkara, pada ketiga-tiga waktu, bersemayamlah tīrtha-tīrtha sebanyak sepuluh ribu koṭi (sepuluh bilion). Di sana para Āditya, para Vasu, para Rudra, para Sādhya bersama bala Marut, serta para Gandharva dan Apsaras, sentiasa hadir, wahai yang berwibawa.

Verse 23

विभो! वहाँ आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, मरुद्गण, गन्धर्व और अप्सराओंकी भी नित्य संनिधि रहती है ।।

Wahai yang berwibawa! Di sana para Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, bala Marut, serta Gandharva dan Apsaras sentiasa hadir. Di tempat itu, wahai Maharaja, para dewa, kaum Daitya, dan para Brahmarishi, setelah menunaikan tapa, menjadi dipenuhi pahala besar dan beroleh disiplin yoga yang bersifat ilahi.

Verse 24

मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनस्विन: । पूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते

Bahkan orang yang teguh azam, yang hanya merindui Puṣkara dalam hati, akan tersuci daripada segala dosa; dan dia dimuliakan di syurga.

Verse 25

जो मनस्वी पुरुष मनसे भी पुष्कर तीर्थमें जानेकी इच्छा करता है, उसके स्वर्गके प्रतिबन्धक सारे पाप मिट जाते हैं और वह स्वर्गलोकमें पूजित होता है ।।

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, bahkan orang yang teguh, yang hanya membentuk dalam hati hasrat untuk pergi ke tīrtha suci Puṣkara, akan terhapus segala dosa yang menghalang syurga; dan dia dimuliakan di alam syurga. Di tempat suci itu, wahai raja agung, Sang Datuk—Dewa Brahmā yang bersemayam di atas teratai—sentiasa tinggal, dalam sukacita yang tertinggi.”

Verse 26

८ छ ४ #-*7 5 ३५ ० थी... हक / ऋण ् ८5 कक क्््््खिि ज्ज्ज़ “" न्न्न्ा - ९८१ को या /६

Wahai yang mulia! Di wilayah suci Puṣkara, pada zaman dahulu para dewa—bersama kumpulan para ṛṣi—telah mencapai siddhi, dipenuhi pahala yang besar.

Verse 27

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्‌ पितृदेवार्चने रत: । अश्वमेधाद्‌ दशगुणं फल प्राहुरमनीषिण:

Sesiapa yang melaksanakan upacara penyucian (abhiseka) di sana, dengan tekun memuja Pitṛ (roh leluhur) dan para dewa—para bijaksana menyatakan bahawa buah kebajikannya adalah sepuluh kali ganda daripada korban Aśvamedha.

Verse 28

जो वहाँ स्नान करता तथा देवताओं और पितरोंकी पूजामें संलग्न रहता है, उस पुरुषको अश्वमेधसे दस गुना फल प्राप्त होता है; ऐसा मनीषीगण कहते हैं ।।

Sesiapa yang mandi di sana serta tekun dalam pemujaan para dewa dan Pitṛ (leluhur), akan memperoleh hasil sepuluh kali ganda daripada Aśvamedha; demikian kata para bijaksana. Bahkan jika seseorang memberi makan hanya seorang brāhmaṇa ketika menetap di rimba suci Puṣkara, maka perbuatan itu—wahai Bhīṣma—menjadi sebab kegembiraannya di dunia ini dan juga selepas mati.

Verse 29

शाकैर्मूलै: फलैर्वापि येन वर्तयते स्वयम्‌ । तद्‌ वै दद्याद्‌ ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयक:

Apa jua yang dengannya seseorang menyara hidupnya—sama ada sayur berdaun, akar, atau buah—hendaklah dia, dengan iman dan tanpa mencari-cari cela, memberikan makanan itu juga sebagai sedekah kepada seorang brāhmaṇa.

Verse 30

तेनैव प्राप्तुयात्‌ प्राज्ञो हपयमेधफलं नर: । ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा वा राजसत्तम

Dengan cara itulah seorang yang bijaksana dapat mencapai hasil korban Aśvamedha. Wahai raja yang utama, sama ada dia brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, ataupun śūdra, hasil itu tetap dapat dicapai.

Verse 31

कार्तिकीं तु विशेषण योडभिगच्छति पुष्करम्‌

Ghūlastya berkata: “Namun sesiapa yang, dengan amalan khusus, pergi ke Puṣkara pada bulan Kārtika…”

Verse 32

सायं प्रातः स्मरेद्‌ यस्तु पुष्कराणि कृताञज्जलि:

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang dengan tangan dirapatkan dalam penghormatan mengingati Puṣkara yang suci pada waktu senja, dan sekali lagi pada waktu fajar…”

Verse 33

जन्मप्रभृति यत्‌ पापं स्त्रिया वा पुरुषेण वा

Ghūlastya berkata: “Apa jua dosa yang dilakukan sejak lahir—sama ada oleh wanita atau oleh lelaki—…”

Verse 34

यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदन:

“Sebagaimana Madhusūdana ialah punca asal bagi segala dewa…”

Verse 35

तथैव पुष्कर राजंस्तीर्थानामादिरुच्यते । राजन! जैसे भगवान्‌ मधुसूदन (विष्णु) सब देवताओंके आदि हैं, वैसे ही पुष्कर सब तीर्थोंका आदि कहा जाता है || ३४ $ || उष्ट्वा द्वादश वर्षाणि पुष्करे नियत: शुचि:

Ghūlastya berkata: “Demikian juga, wahai raja, Puṣkara diisytiharkan sebagai yang pertama antara segala tīrtha (tempat suci penyeberangan). Sebagaimana Yang Mulia Madhusūdana (Viṣṇu) ialah asal-usul dan yang terunggul antara semua dewa, demikianlah Puṣkara dinyatakan terunggul antara semua tempat ziarah. Setelah berdiam di Puṣkara selama dua belas tahun—dengan pengendalian diri dan kesucian—… (kisah berlanjut).”

Verse 36

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते,जो पूरे सौ वर्षोतक अग्निहोत्र करता है और जो कार्तिककी एक ही पूर्णिमाको पुष्करमें वास करता है, दोनोंका फल बराबर है

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang memelihara Agnihotra dengan sempurna selama seratus tahun penuh, dan sesiapa yang tinggal di Puṣkara hanya pada satu hari purnama dalam bulan Kārttika—kedua-duanya memperoleh buah yang setara.”

Verse 37

कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्‌,जो पूरे सौ वर्षोतक अग्निहोत्र करता है और जो कार्तिककी एक ही पूर्णिमाको पुष्करमें वास करता है, दोनोंका फल बराबर है

Ghūlastya berkata: “Jika seseorang tinggal di Puṣkara hanya untuk satu amalan bulan purnama Kārtikī, pahala kebajikannya menyamai pelaksanaan korban Agnihotra tanpa putus selama seratus tahun.”

Verse 38

त्रीणि शृद्भाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रद्रवणानि च । पुष्कराण्यादिसिद्धानि न विद्यस्तत्र कारणम्‌

“Ada tiga puncak gunung yang berkilau, tiga mata air yang mengalir, dan tiga tasik Puṣkara—semuanya ialah tīrtha yang dianggap wujud sejak zaman purba. Namun kami tidak mengetahui sebab atau alasan sejarah yang mula-mula menjadikannya dihormati sebagai tīrtha.”

Verse 39

दुष्करं पुष्करे गन्तुं दुष्करं पुष्करे तप: । दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्‌

Ghūlastya berkata: “Sukar untuk sampai ke Puṣkara; sukar untuk bertapa (tapas) di Puṣkara. Sukar untuk bersedekah (dāna) di Puṣkara; dan lebih sukar lagi—bahkan amat sukar—ialah tuah dapat menetap di sana.”

Verse 40

उष्य द्वादशरात्र तु नियतो नियताशनः । प्रदक्षिणमुपावृत्य जम्बूमार्ग समाविशेत्‌,वहाँ इन्द्रियसंयम और नियमित आहार करते हुए बारह रात रहकर तीर्थकी परिक्रमा करनेके पश्चात्‌ जम्बूमार्गको जाय

Di sana, dengan mengawal indera dan makan secara teratur, hendaklah tinggal selama dua belas malam; kemudian, setelah menyempurnakan pradakṣiṇā mengelilingi tīrtha mengikut arah kanan (searah jam), barulah memasuki laluan yang disebut Jambūmārga.

Verse 41

जम्बूमार्ग समाविश्य देवर्षिपितृसेवितम्‌ । अश्वमेधमवाप्रोति सर्वकामसमन्वित:

Dengan memasuki tīrtha bernama Jambūmārga—yang dihormati dan diziarahi para dewa, para ṛṣi, serta para pitṛ (leluhur)—seseorang akan dikurniai segala kenikmatan yang diingini dan memperoleh pahala setara dengan korban Aśvamedha.

Verse 42

तत्रोष्य रजनी: पज्च पूतात्मा जायते नर: । न दुर्गतिमवाप्रोति सिद्ध) प्राप्नोति चोत्तमाम्‌

Di sana, setelah tinggal selama lima malam, batin seseorang menjadi suci. Dia tidak jatuh ke takdir yang buruk; sebaliknya, dia mencapai pencapaian rohani yang tertinggi.

Verse 43

जम्बूमार्गादुपावृत्य गच्छेत्‌ तन्दुलिकाश्रमम्‌ | न दुर्गतिमवाप्रोति ब्रह्मलोक॑ च गच्छति,जम्बूमार्गसे लौटकर मनुष्य तन्दुलिकाश्रमको जाय। इससे वह दुर्गतिमें नहीं पड़ता और अन्तमें ब्रह्मलोकको चला जाता है

Setelah berpaling dari Jalan Jambū, hendaklah seseorang menuju ke pertapaan Tandulikā. Dengan demikian dia tidak jatuh ke takdir yang buruk, dan pada akhirnya mencapai Brahmaloka.

Verse 44

आगर््त्यं सर आसाद्य पितृदेवार्चने रत: । त्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्‌

Wahai Raja, sesiapa yang sampai ke tasik Agastya dan tekun memuja para dewa serta roh leluhur, lalu berpuasa selama tiga malam, akan memperoleh pahala setara dengan korban suci Agniṣṭoma.

Verse 45

शाकतवृत्ति: फलैर्वापि कौमारं विन्दते परम्‌ । कण्वाश्रमं ततो गच्छेच्छीजुष्टं लोकपूजितम्‌

Sesiapa yang hidup di sana dengan sayur-mayur atau buah-buahan akan mencapai Kumaraloka yang tertinggi (alam Kumāra/Kārttikeya). Kemudian hendaklah dia pergi ke pertapaan Kaṇva, yang dihormati oleh dunia, dan yang dilayani oleh Dewi Lakṣmī.

Verse 46

धर्मारण्यं हि तत्‌ पुण्यमाद्यं च भरतर्षभ | यत्र प्रविष्टमात्रो वै सर्वपापै: प्रमुच्यते

Wahai banteng di antara keturunan Bharata, rimba suci itu benar-benar “Hutan Dharma”, purba dan penuh kesucian. Seseorang yang baru sahaja memasukinya akan terlepas daripada segala dosa.

Verse 47

भरतश्रेष्ठ। वह धर्मारण्य कहलाता है, उसे परम पवित्र एवं आदितीर्थ माना गया है। उसमें प्रवेश करनेमात्रसे मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है ।।

Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata, tempat itu dikenali sebagai Dharmāraṇya. Ia dipandang amat suci dan sebagai tīrtha purba yang utama. Dengan sekadar memasukinya, seseorang dilepaskan daripada segala dosa. Dan sesiapa yang berdisiplin, makan dengan sederhana menurut aturan, serta memuja para dewa dan leluhur di sana, memperoleh buah pahala suatu korban suci yang sempurna—kaya dengan pemenuhan segala tujuan yang benar.

Verse 48

प्रदक्षिणं तत: कृत्वा ययातिपतन व्रजेत्‌ । हयमेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति तत्र वै

Sesudah melakukan pradakṣiṇā dengan penuh hormat, hendaklah seseorang menuju ke tīrtha yang bernama Yayātipatana. Seorang peziarah yang pergi ke sana dikatakan, sesungguhnya, memperoleh pahala setara dengan melaksanakan korban Aśvamedha.

Verse 49

महाकाल ततो गच्छेन्नियतो नियताशन: । कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत्‌

Kemudian hendaklah seseorang menuju ke tīrtha yang bernama Mahākāla. Dengan hidup di sana menurut disiplin dan makan secara teratur, serta melakukan ācamana (pensucian dengan air) dan mandi di Koṭitīrtha, dikatakan seseorang memperoleh pahala setara dengan korban Aśvamedha.

Verse 50

ततो गच्छेत धर्मज्ञ: स्थाणोस्तीर्थमुमापते: । नाम्ना भद्रवर्ट नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌

Kemudian orang yang mengetahui dharma hendaklah menuju ke tīrtha milik Sthāṇu—Tuhan Umāpati (Śiva). Tīrtha itu bernama Bhadravaṭa, masyhur di seluruh tiga alam.

Verse 52

नर्मदां तु समासाद्य नदी त्रैलोक्यविश्रुताम्‌

Setelah sampai ke Sungai Narmadā—yang masyhur di seluruh tiga alam—

Verse 53

तर्पयित्वा पितृन्‌ देवानग्निष्टोमफलं लभेत्‌ | वहाँसे त्रिभुवनविख्यात नर्मदा नदीके तटपर जाकर देवताओं और पितरोंका तर्पण करनेसे अग्निष्टोम-यज्ञका फल प्राप्त होता है ।।

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang mempersembahkan tarpana (curahan air suci) kepada para Pitṛ (leluhur) dan para dewa, akan memperoleh pahala setara dengan korban suci Agniṣṭoma.”

Verse 54

चर्मण्वतीं समासाद्य नियतो नियताशन: । रन्तिदेवा भ्यनुज्ञातमग्निष्टोमफलं लभेत्‌

Apabila tiba di Sungai Carmaṇvatī (Chambal), seorang yang berdisiplin dan makan secara teratur akan memperoleh pahala korban suci Agniṣṭoma—yang diperkenankan oleh Raja Rantideva—dengan mandi dan menunaikan amalan di sana.

Verse 55

ततो गच्छेत धर्मज्ञ हिमवत्सुतमर्बुदम्‌ । पृथिव्यां यत्र वै छिद्रं पूर्वमासीद्‌ युधिष्ठिर,धर्मज्ञ युधिष्ठिर-! वहाँसे आगे हिमालयपुत्र अर्बुद (आबू)-की यात्रा करे, जहाँ पहले पृथ्वीमें विवर था

Kemudian, wahai Yudhiṣṭhira yang mengetahui dharma, hendaklah seseorang meneruskan perjalanan ke Arbuda, putera Himavat; di situlah dahulu kala pernah ada rekahan pada bumi.

Verse 56

तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुत: । तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्‌,वहाँ महर्षि वसिष्ठका त्रिलोकविख्यात आश्रम है, जिसमें एक रात रहनेसे सहस्र गोदानका फल मिलता है

Di sana berdiri pertapaan resi Vasiṣṭha, masyhur di tiga alam. Sesiapa yang bermalam walau satu malam di situ dikatakan memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu.

Verse 57

पिड़तीर्थमुपस्पृश्य ब्रह्म॒चारी जितेन्द्रिय: । कपिलानां नरश्रेष्ठ शतस्य फलमश्चुते,नरश्रेष्ठ! पिंगतीर्थमें स्नान एवं आचमन करके ब्रह्मचारी एवं जितेन्द्रिय मनुष्य सौ कपिलाओंके-दानका फल प्राप्त कर लेता है

Ghūlastya berkata: “Wahai insan terbaik, sesiapa yang mandi dan melakukan ācamana di Piṅga-tīrtha, hidup sebagai brahmacārin (penuntut suci) serta mengekang indera, akan memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seratus ekor lembu kapilā (berwarna perang keemasan).”

Verse 58

ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रभासं तीर्थमुत्तमम्‌ । तत्र संनिहितों नित्यं स्‍्वयमेव हुताशन:

Kemudian, wahai raja yang terbaik, hendaklah engkau menuju ke Prabhāsa, tirtha (tempat penyeberangan suci) yang paling utama. Di sana, Dewa Api Agni sentiasa hadir dengan diri-Nya sendiri—bersemayam di situ tanpa putus—agar pencari dapat mendekati tempat suci itu dengan penuh hormat serta disiplin diri.

Verse 59

तस्मिंस्तीर्थे नर: स्नात्वा शुचि: प्रयतमानस:

Sesiapa yang mandi di tirtha itu menjadi suci—bersih pada zahir dan terdidik pada batin—layak mengejar tujuan yang benar dengan niat yang terarah.

Verse 60

ततो गत्वा सरस्वत्या: सागरस्य च संगमे

Kemudian, pergi ke tempat pertemuan Sungai Sarasvatī dengan lautan, dan mandi di sana, seseorang memperoleh pahala setara seribu kali sedekah lembu serta mencapai syurga. Wahai yang terbaik dalam keturunan Bharata, insan yang berbudi itu, dengan sinar rohaninya sendiri, sentiasa bersinar seperti api.

Verse 61

गोसहस्रफलं तस्य स्वर्गलोकं च विन्दति । प्रभया दीप्यते नित्यमग्निवद्‌ भरतर्षभ

Dia memperoleh pahala setara seribu sedekah lembu dan juga mencapai alam syurga. Wahai banteng keturunan Bharata, dengan cahayanya sendiri dia sentiasa menyala seperti api.

Verse 62

तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानस: । त्रिरात्रमुषित: स्नातस्तर्पयेत्‌ पितृदेवता:

Setelah mandi di tirtha Varuṇa, penguasa segala air, dengan minda yang terdidik dan suci, seseorang hendaklah tinggal di sana selama tiga malam; setiap hari mandi dan mempersembahkan libasi (tarpana) untuk menyenangkan para dewa serta para leluhur.

Verse 63

प्रभासते यथा सोम: सो<श्चमेधं च विन्दति । वरदान ततो गच्छेत्‌ तीर्थ भरतसत्तम

Sesiapa yang menunaikan amalan ini akan bersinar laksana Bulan, dan turut memperoleh pahala yang setara dengan korban suci Aśvamedha. Wahai yang terbaik dalam kalangan Bharata! Dari situ hendaklah ia meneruskan perjalanan ke tempat penyeberangan suci bernama Varadāna—demikianlah penutur mengarahkan si peziarah melangkah seterusnya, menampilkan ziarah tīrtha sebagai disiplin akhlak yang menyucikan perilaku dan mendatangkan ganjaran rohani yang luhur.

Verse 64

विष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्िर । वरदाने नर: स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्‌

Ghūlastya berkata: “Wahai Yudhiṣṭhira, di tempat itulah Viṣṇu menganugerahkan kurnia melalui Durvāsas; sesiapa yang mandi di tīrtha pemberi anugerah, Varadāna, akan memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor lembu.”

Verse 65

युधिष्ठि!! यह वह स्थान है, जहाँ मुनिवर दुर्वासाने श्रीकृष्णको वरदान दिया था। वरदानतीर्थमें स्नान करनेसे मानव सहस्र गोदानका फल पाता है ।।

“Wahai Yudhiṣṭhira, inilah tempat di mana resi agung Durvāsā menganugerahkan kurnia kepada Śrī Kṛṣṇa. Dengan mandi di Varadāna-tīrtha, seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor lembu. Dari sini, peziarah hendaklah menuju ke Dvāravatī, hidup berdisiplin dan makan dengan teratur. Dengan mandi di Piṇḍāraka-tīrtha, seseorang akan memperoleh emas dengan berlimpah.”

Verse 66

तस्मिंस्तीर्थे महाभाग पद्मलक्षणलक्षिता: | उद्यापि मुद्रा दृश्यन्ते तदद्भुतमरिंदम,महाभाग! उस तीर्थमें आज भी कमलके चिह्ढोंसे चिह्नित सुवर्णमुद्राएँ देखी जाती हैं। शत्रुदमन! यह एक अद्भुत बात है

Wahai insan mulia, di tīrtha itu hingga ke hari ini masih terlihat syiling emas yang dicap dengan lambang teratai. Wahai penunduk musuh, sungguh ini suatu keajaiban.

Verse 67

त्रिशूलाड्कानि पद्मानि दृश्यन्ते कुरुनन्दन । महादेवस्य सांनिध्यं तत्र वै पुरुषर्षभ,पुरुषरत्न कुरुनन्दन! जहाँ त्रिशूलसे अंकित कमल दृष्टिगोचर होते हैं। वहीं महादेवजीका निवास है

“Wahai kebanggaan kaum Kuru, di sana terlihat bunga-bunga teratai yang bertanda trisula. Wahai insan terbaik, ketahuilah dengan pasti: di mana teratai berukir trisula tampak, di situlah Mahādeva (Śiva) hadir dan bersemayam.”

Verse 68

सागरस्य च सिन्धोशक्ष्‌ संगमं प्राप्प भारत । तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानस:

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, pergilah ke pertemuan lautan dan Sungai Sindhu. Setelah mandi di tīrtha suci milik Penguasa Air (Varuṇa) dengan minda yang berdisiplin dan disucikan, hendaklah seseorang sentiasa mempersembahkan tarpana—curahan air penghormatan—kepada para dewa, para ṛṣi, dan para leluhur. Wahai perhiasan keturunan Bhārata, dengan demikian seseorang mencapai alam Varuṇa, yang bersinar dengan kemuliaan ilahi.”

Verse 69

तर्पयित्वा पितृन्‌ देवानृषींश्व भरतर्षभ । प्राप्रोति वारुणं लोक॑ दीप्यमानं स्वतेजसा

Ghūlastya berkata: “Wahai yang terunggul dalam kalangan Bharata, setelah mempersembahkan tarpana kepada para Pitṛ (roh leluhur), para dewa, dan para ṛṣi, seseorang mencapai alam Varuṇa yang bercahaya, bersinar dengan sinarnya sendiri. Ajaran ini menegaskan kesucian batin melalui mandi suci serta rasa syukur kepada keturunan ilahi dan leluhur, menjadikan kewajipan ritual sebagai jalan menuju takdir pascakematian yang mujur.”

Verse 70

शड्कुकर्णेश्वरं देवमर्चयित्वा युधिष्ठिर । अश्वमेधाद्‌ दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिण:,युधिष्ठिर! वहाँ शंकुकर्णेश्वर शिवकी पूजा करनेसे मनीषी पुरुष अश्वमेधसे दस गुने पुण्यफलकी प्राप्ति बताते हैं

Ghūlastya berkata: “Wahai Yudhiṣṭhira, dengan memuja Tuhan ilahi Śaṅkukarṇeśvara (Śiva), orang bijaksana menyatakan bahawa seseorang memperoleh pahala sepuluh kali ganda daripada yang diperoleh melalui korban Aśvamedha.”

Verse 71

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ । तीर्थ कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्वुतम्‌

“Setelah mengelilinginya dengan pradakṣiṇā dan kemudian berpaling kembali, wahai yang terunggul dalam kalangan Bharata, hendaklah engkau menuju ke tīrtha itu—termashyur di tiga alam.”

Verse 72

दमीति नाम्ना विख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्‌ । तत्र ब्रह्मादयो देवा उपासन्ते महेश्वरम्‌

“Pergilah ke tīrtha yang masyhur bernama ‘Damī’, pemusnah segala dosa. Di sana, Brahmā dan para dewa yang lain memuja Maheśvara (Śiva).”

Verse 73

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च रुद्रं देवगणैर्वृतम्‌ जन्मप्रभूति यत्‌ पापं तत्‌ स्नातस्य प्रणश्यति

Di sana, dengan mandi dan meminum air suci, seseorang akan menyaksikan Rudra yang dikelilingi oleh bala para dewa. Segala dosa yang terkumpul sejak kelahiran lenyap bagi orang yang mandi di tempat itu.

Verse 74

वहाँ स्नान, जलपान और देवताओंसे घिरे हुए रुद्रदेवका दर्शन-पूजन करनेसे स्नानकर्ता पुरुषके जन्मसे लेकर वर्तमान समयतकके सारे पाप नष्ट हो जाते हैं ।।

Di sana, dengan mandi, meminum air, serta memandang dan memuja Dewa Rudra yang dikelilingi para dewa, lenyaplah segala dosa si pemandian—dari sejak lahir hingga saat ini. Dan di sini, wahai insan terbaik, Damī yang diberkati dipuji oleh semua dewa. Wahai harimau di antara manusia, dengan mandi di sana seseorang meraih pahala setara korban suci Aśvamedha.

Verse 75

गत्वा यत्र महाप्राज्ञ विष्णुना प्रभविष्णुना । पुरा शौचं कृतं राजन हत्वा दैतेयदानवान्‌

Wahai raja yang amat bijaksana, inilah tempat suci yang sama yang pernah didatangi oleh Dewa Viṣṇu, Yang Mahakuasa, pada zaman dahulu. Setelah menumpaskan kaum Daiteya dan Dānava, baginda melakukan penyucian ritual di sini demi memelihara tertib kosmos dan menjadi teladan bagi dunia.

Verse 76

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वसोर्धारामभिष्टृताम्‌ । गमनादेव तस्यां हि हयमेधफलं लभेत्‌,धर्मज्ञ! वहाँसे वसुधारातीर्थमें जाय, जो सबके द्वारा प्रशंसित है। वहाँ जानेमात्रसे अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, hendaklah pergi ke tīrtha bernama Vasudhārā, yang dipuji oleh semua. Dengan sekadar pergi ke sana sahaja, wahai orang benar, seseorang memperoleh pahala yang dikatakan setara dengan korban suci Aśvamedha.

Verse 77

स्नात्वा कुरुवरश्रेष्ठ प्रयतात्मा समाहित: । तर्प्य देवान्‌ पितृश्चैव विष्णुलोके महीयते

Ghūlastya berkata: “Wahai yang terbaik antara kaum Kuru, setelah mandi dan menjadi suci—mengawal diri dan menenangkan fikiran—sesiapa yang mempersembahkan libasi (tarpana) yang wajar kepada para dewa dan para leluhur akan dimuliakan dan diteguhkan di alam Viṣṇu (Viṣṇuloka).”

Verse 78

तीर्थ चात्र सर: पुण्यं वसूनां भरतर्षभ । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वसूनां सम्मतो भवेत्‌

Di sini, wahai yang termulia antara keturunan Bharata, terdapat suatu tempat suci untuk mandi—sebuah tasik keramat milik para dewa Vasu. Sesiapa yang mandi di dalamnya dan meminum airnya akan menjadi orang yang dihormati serta dikasihi oleh para dewa Vasu.

Verse 79

सिन्धूत्तममिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्‌ । तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ लभेद्‌ बहु सुवर्णकम्‌

Ada sebuah tempat suci yang masyhur bernama “Sindhūttama”, pemusnah segala dosa. Wahai insan terbaik, sesiapa yang mandi di sana akan memperoleh emas yang melimpah.

Verse 80

भद्रतुड्गं समासाद्य शुचि: शीलसमन्वित: । ब्रद्मलोकमवाप्रोति गति च परमां व्रजेत्‌,भद्रतुंगतीर्थमें जाकर पवित्र एवं सुशील पुरुष ब्रह्मलोकमें जाता और वहाँ उत्तम गति पाता है

Setelah sampai ke tempat suci bernama Bhadratuṅga, seorang yang suci dan berakhlak mulia akan mencapai Brahmaloka dan menuju keadaan yang tertinggi.

Verse 81

कुमारिकाणां शक्रस्य तीर्थ सिद्धनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा नर: क्षिप्रं स्वर्गलोकमवाप्लनुयात्‌

Inilah tempat suci Śakra (Indra) yang dikenali sebagai “Kumārikās” (Para Gadis), yang sering diziarahi para siddha. Sesiapa yang mandi di sini akan segera mencapai alam syurga.

Verse 82

रेणुकायाश्न तत्रैव तीर्थ सिद्धनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा भवेद्‌ विप्रो निर्मलश्चन्द्रमा यथा

Di sana juga terdapat tempat suci Reṇukā, yang diziarahi para siddha. Seorang brāhmaṇa yang mandi di situ menjadi suci—tanpa noda seperti bulan.

Verse 83

अथ पउज्चनदं गत्वा नियतो नियताशन: । पज्चयज्ञानवाप्रोति क्रमशो येडनुकीर्तिता:

Kemudian, setelah pergi ke tempat penyeberangan suci Pañcanada, dengan disiplin dalam tingkah laku dan menahan diri dalam pemakanan, seseorang memperoleh pahala lima korban agung—sebagaimana kitab-kitab suci menyenaraikannya menurut tertib. Petikan ini menegaskan bahawa kesucian, rasa cukup (kepuasan batin), dan amalan-amalan disiplin lain, bersama cara hidup yang terukur, menjadikan ziarah itu berbuah secara etika, bukan sekadar perjalanan jasmani.

Verse 84

ततो गच्छेत राजेन्द्र भीमाया: स्थानमुत्तमम्‌ । तत्र स्नात्वा तु योन्यां वै नरो भरतसत्तम

Kemudian, wahai raja segala raja, hendaklah seseorang menuju ke tempat suci yang unggul milik Bhīmā. Di sana, wahai yang terbaik daripada keturunan Bharata, dengan mandi di Yoni-tīrtha, seseorang dikatakan menjadi “anak Dewi”—tubuhnya memancarkan seri laksana perhiasan emas yang dipanaskan sempurna. Wahai raja, dengan bernaung dan berziarah di tīrtha itu, seseorang memperoleh pahala setara seribu sedekah lembu.

Verse 85

देव्या: पुत्रो भवेद्‌ राज॑स्तप्तकुण्डलविग्रह: । गवां शतसहस्रस्य फल प्राप्रोति मानव:

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, dengan mandi di tempat suci ini seseorang menjadi, seolah-olah, ‘anak Dewi’. Seri tubuhnya menjadi seperti perhiasan emas yang dipanaskan. Wahai tuan segala raja, dengan bernaung pada tīrtha ini seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seratus ribu ekor lembu.”

Verse 86

श्रीकुण्डं तु समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । पितामहं नमस्कृत्य गोसहस्रफलं लभेत्‌

Setelah sampai ke Śrīkuṇḍa yang termasyhur di tiga alam, hendaklah seseorang menunduk memberi hormat kepada Pitāmaha; dengan perbuatan bakti dan kerendahan hati itu, ia memperoleh pahala setara dengan hasil sedekah seribu ekor lembu.

Verse 87

त्रिभुवनविख्यात श्रीकुण्डमें जाकर ब्रह्माजीको नमस्कार करनेसे सहस्नर गोदानका फल प्राप्त होता है ।।

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang pergi ke Śrīkuṇḍa yang masyhur lalu menunduk memberi hormat kepada Brahmā, memperoleh pahala setara seribu sedekah lembu. Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, hendaklah ia menuju ke tīrtha yang paling suci dan unggul bernama Vimala, tempat hingga kini masih kelihatan ikan berwarna keemasan dan keperakan. Dari sana, wahai orang yang benar, teruskanlah ziarah ke Vimala-tīrtha yang paling utama, yang ditandai oleh keajaiban-keajaiban itu.”

Verse 88

तत्र स्नात्वा नर: क्षिप्रं वासवं लोकमाप्नुयात्‌ । सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम्‌

Setelah mandi di sana, seseorang segera mencapai alam Vāsava (Indra). Dengan jiwa yang disucikan daripada segala dosa, dia melangkah menuju tujuan yang tertinggi.

Verse 89

वितस्तां च समासाद्य संतर्प्य पितृदेवता: । नर: फलमवाप्रोति वाजपेयस्य भारत,भारत! वितस्तातीर्थ (झेलम)-में जाकर वहाँ देवताओं और पितरोंका तर्पण करनेसे मनुष्यको वाजपेययज्ञका फल प्राप्त होता है

Wahai Bhārata! Dengan sampai ke sungai Vitastā dan di sana mempersembahkan tarpaṇa (libasi air) menurut ketetapan kepada para dewa dan para leluhur, seseorang memperoleh pahala setara dengan melaksanakan yajña Vājapeya.

Verse 90

काश्मीरेष्वेव नागस्य भवन तक्षकस्य च । वितस्ताख्यमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्‌,काश्मीरमें ही नागराज तक्षकका वितस्ता नामसे प्रसिद्ध भवन है, जो सब पापोंका नाश करनेवाला है

Di Kashmir sendiri terletak kediaman Nāga Takṣaka. Ia masyhur dengan nama Vitastā, suatu tempat yang dikatakan melepaskan seseorang daripada segala dosa.

Verse 91

तत्र स्नात्वा नरो नूनं वाजपेयमवाप्नुयात्‌ । सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेच्च परमां गतिम्‌,वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य निश्चय ही वाजपेययज्ञका फल प्राप्त करता है और सब पापोंसे शुद्ध हो उत्तम गतिका भागी होता है

Dengan mandi di sana, seseorang pasti memperoleh pahala Vājapeya yajña; dengan jiwa yang disucikan daripada segala dosa, dia menuju keadaan yang tertinggi.

Verse 92

ततो गच्छेत वडवां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम्‌ पश्चिमायां तु संध्यायामुपस्पृश्य यथाविधि

Kemudian hendaklah seseorang pergi ke tīrtha Vaḍavā yang masyhur di tiga alam. Pada waktu senja di sebelah barat, setelah mandi dan melakukan ācamana menurut aturan, hendaklah dia mempersembahkan caru sebagai oblation kepada Dewa Agni setakat kemampuan. Orang bijaksana menyatakan bahawa sedekah yang diberikan di sana demi Pitṛ (leluhur) menjadi tidak luput, kekal pahalanya.

Verse 93

चरुं सप्तार्चिषे राजन्‌ यथाशक्ति निवेदयेत्‌ । पितृणामक्षयं दानं प्रवदन्ति मनीषिण:

“Wahai Raja, menurut kemampuan, hendaklah dipersembahkan caru—persembahan yang dimasak—ke dalam api Agni yang berlidah tujuh. Orang bijaksana menyatakan bahawa sedekah yang dihadiahkan untuk para pitṛ (leluhur) menjadi akṣaya, tidak binasa, dan mendatangkan pahala yang berkekalan.”

Verse 94

ऋषय: पितरो देवा गन्धर्वाप्सरसां गणा: । गुहाका: किन्नरा यक्षा: सिद्धा विद्याधरा नरा:

Ghūlastya berkata: “Para resi, roh leluhur, para dewa, rombongan Gandharva dan Apsara, para Guhyaka, Kinnara, Yakṣa, Siddha, Vidyādhara, serta manusia—(segala golongan makhluk ini hadir/terlibat).”

Verse 95

राक्षसा दितिजा रुद्रा ब्रह्मा च मनुजाधिप । नियत: परमां दीक्षामास्थायाब्दसहस््रिकीम्‌

“Wahai penghulu manusia, bahkan para Rākṣasa, para Daitya yang lahir daripada Diti, para Rudra, dan Brahmā sendiri—setelah mengekang diri—menjalani dīkṣā tertinggi selama seribu tahun.”

Verse 96

विष्णो: प्रसादन कुर्वश्चरुं च श्रपयंस्तथा । सप्तभि: सप्तभिश्वैव ऋग्भिस्तुष्टाव केशवम्‌

Demi meraih perkenan Viṣṇu, dia menyediakan caru dan memasaknya menurut tatacara; lalu dengan himpunan tujuh demi tujuh kidung Ṛgveda, dia memuji Keśava, tekun beribadat untuk memperoleh rahmat Tuhan.

Verse 97

राजन! वहाँ देवता, ऋषि, पितर, गन्धर्व, अप्सरा, गुह्क, किन्नर, यक्ष, सिद्ध, विद्याधर, मनुष्य, राक्षस, दैत्य, रुद्र और ब्रह्मा--इन सबने नियमपूर्वक सहस्र वर्षोंके लिये उत्तम दीक्षा ग्रहण करके भगवान्‌ विष्णुकी प्रसन्नताके लिये चरु अर्पण किया। ऋग्वेदके सात-सात मन्त्रोंद्वारा सबने चरुकी सात-सात आहुतियाँ दीं और भगवान्‌ केशवको प्रसन्न किया ।। ९४ -7९%६ || ददावष्टगुणैश्वर्य तेषां तुष्टस्तु केशव: । यथाभिलषितानन्यान्‌ कामान्‌ दत्त्वा महीपते,उनपर प्रसन्न होकर भगवानने उन्हें अष्टगुण-ऐश्वर्य अर्थात्‌ अणिमा आदि आठ सिद्धियाँ प्रदान कीं। महाराज! तत्पश्चात्‌ उनकी इच्छाके अनुसार अन्यान्य वर देकर भगवान्‌ केशव वहाँसे उसी प्रकार अन्तर्धान हो गये, जैसे मेघोंकी घटामें बिजली तिरोहित हो जाती है। भारत! इसीलिये वह तीर्थ तीनों लोकोंमें सप्तचरुके नामसे विख्यात है। वहाँ अग्निके लिये दिया हुआ चरु एक लाख गोदान, सौ राजसूययज्ञ और सहस्र अश्वमेधयज्ञसे भी अधिक कल्याणकारी है। राजेन्द्र! वहाँसे लौटकर रुद्रपद नामक तीर्थमें जाय। वहाँ महादेवजीकी पूजा करके तीर्थयात्री पुरुष अश्वमेधका फल पाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai Raja, di tempat itu para dewa, para resi, para pitṛ (leluhur), Gandharva, Apsara, Guhyaka, Kinnara, Yakṣa, Siddha, Vidyādhara, manusia, Rākṣasa, Daitya, Rudra, dan Brahmā—semuanya—mengambil dīkṣā yang unggul menurut aturan selama seribu tahun, lalu demi menyenangkan Bhagavān Viṣṇu mempersembahkan caru. Dengan mantera Ṛgveda dalam kelompok tujuh demi tujuh, masing-masing mempersembahkan tujuh oblation caru dan menggembirakan Keśava. Keśava yang berkenan menganugerahkan kepada mereka aṣṭa-siddhi, lapan kuasa agung—bermula dengan aṇimā—dan kemudian, wahai penguasa, memberi pula kurnia lain menurut kehendak mereka. Setelah mengurniakan apa yang dihajati, Tuhan lenyap dari tempat itu, laksana kilat hilang dalam gumpalan awan. Maka tīrtha itu masyhur di tiga alam sebagai ‘Saptacaru’. Persembahan caru ke dalam api Agni di sana dikatakan membawa kebajikan yang lebih besar daripada seratus Rājasūya, seribu Aśvamedha, bahkan seratus ribu sedekah lembu. Dari sana hendaklah pergi ke tīrtha bernama Rudrapada; dengan memuja Mahādeva di sana, seorang peziarah memperoleh buah Aśvamedha.”

Verse 98

तत्रैवान्तर्दथे देवो विद्युदभ्रेषु वै यथा । नाम्ना सप्तचरुं तेन ख्यातं लोकेषु भारत

Di situ juga Tuhan Yang Ilahi lenyap daripada pandangan, sebagaimana kilat menghilang di dalam gumpalan awan. Wahai Bhārata, kerana peristiwa itu, tempat penyeberangan suci (tīrtha) itu masyhur di tiga alam dengan nama Saptacaru. Petikan ini menegaskan bahawa persembahan yang ikhlas dengan penuh śraddhā di tempat suci, serta rahmat yang menyusul, dapat mengatasi manfaat rohani bahkan korban-korban agung yang dipertontonkan di hadapan khalayak.

Verse 99

गवां शतसहस्रेण राजसूयशतेन च । अश्वमेधसहस्रेण श्रेयान्‌ सप्तार्चिषे चरु:

Ghūlastya berkata: “Persembahan korban (caru) yang dibuat di sini bagi Api Tujuh-Nyala (Saptārcis) lebih utama daripada sedekah seratus ribu ekor lembu, daripada seratus korban Rājasūya, dan daripada seribu korban Aśvamedha.” Dalam konteksnya, petikan ini memuji keagungan pahala bagi bhakti yang tulus dan pemujaan yang tepat di tīrtha: satu oblation yang benar, dilakukan dengan śraddhā di tempat yang layak, dapat mengatasi pertunjukan kuasa ritual raja yang besar. Ia juga mengarahkan peziarah: setelah kembali dari sini, pergilah ke tīrtha bernama Rudrapada; dengan memuja Mahādeva di sana, peziarah memperoleh buah Aśvamedha.

Verse 100

ततो निवृत्तो राजेन्द्र रुद्रे पदमथाविशेत्‌ । अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत्‌

Kemudian, wahai raja yang terbaik, setelah kembali dari sana hendaklah engkau menuju ke tīrtha bernama Rudrapada. Setelah memuja Mahādeva (Śiva) di tempat itu, si peziarah memperoleh pahala yang setara dengan korban Aśvamedha.

Verse 101

मणिमन्तं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहित: । एकरात्रोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्‌

Wahai Raja, jika seorang brahmacārin yang berdisiplin, dengan minda terhimpun dan tertumpu, pergi ke tempat suci bernama Maṇimant dan bermalam di sana satu malam, dia memperoleh pahala yang setara dengan korban Agniṣṭoma.

Verse 102

अथ गच्छेत राजेन्द्र देविकां लोकविश्रुताम्‌ । प्रसूतिर्यत्र विप्राणां श्रूयते भरतर्षभ,भरतवंशशिरोमणे! राजेन्द्र! वहाँसे लोकविख्यात देविकातीर्थकी यात्रा करे, जहाँ ब्राह्मणोंकी उत्पत्ति सुनी जाती है

Kemudian, wahai raja yang terbaik, pergilah ke tīrtha Devikā yang termasyhur di dunia—wahai banteng di kalangan Bharata—kerana dikatakan bahawa di sanalah diceritakan asal-usul para Brāhmaṇa.

Verse 103

त्रिशूलपाणे: स्थान च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । देविकायां नर: स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्‌

Di situlah tempat Triśūlapāṇi (Śiva), masyhur di seluruh tiga alam. Sesiapa yang mandi di perairan suci Devikā lalu menyembah Maheśvara dengan tertib, memperoleh pahala seperti suatu yajña—tujuannya tercapai dan diperkaya dengan buah amal daripada upacara dharma.

Verse 104

यथाशक्ति चरूं तत्र निवेद्य भरतर्षभ । सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य लभते फलम्‌

Wahai banteng keturunan Bharata, sesiapa yang mempersembahkan caru (hidangan korban) di sana menurut kemampuan dirinya akan memperoleh buah pahala yajña yang sempurna, kaya dengan pemenuhan segala hasrat.

Verse 105

कामाख्य॑ तत्र रुद्रस्य तीर्थ देवनिषेवितम्‌ । तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं सिद्धि प्राप्रोति भारत

Di sana ada tīrtha suci bernama Kāmākhyā, milik Rudra (Śiva) dan diziarahi para dewa. Wahai Bhārata, sesiapa yang mandi di tīrtha itu akan segera memperoleh kejayaan—tercapai apa yang dihajati.

Verse 106

यजनं याजनं चैव तथैव ब्रह्म बालुकाम्‌ । पुष्पाम्भश्न उपस्पृश्य न शोचेन्मरणं गत:

Di tempat suci itu, sesiapa yang melaksanakan yajña dan memimpin yajña, serta menelaah Veda; atau bahkan sesiapa yang mandi dan menyentuh secara ritual pasir, bunga, dan air di sana—apabila dia menemui kematian, dia tidak jatuh ke dalam dukacita.

Verse 107

अर्धयोजनविस्तारा पञचयोजनमायता | एतावती वेदिका तु पुण्या देवर्षिसेविता,वहाँ पाँच योजन लंबी और आधा योजन चौड़ी पवित्र वेदिका है, जिसका देवता तथा ऋषि-मुनि भी सेवन करते हैं

Di sana ada sebuah vedikā, pelantar altar yang suci, sepanjang lima yojana dan selebar setengah yojana. Begitu mulianya vedikā itu sehingga para dewa dan resi ilahi pun datang bernaung di situ.

Verse 108

ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम्‌ । तत्र ब्रह्मादयो देवा: सिद्धाश्ष परमर्षय:

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, hendaklah seseorang pergi menurut tertib ke upacara korban yang panjang bernama Dīrghasatra. Di sana hadir Brahmā dan para dewa yang lain, bersama para Siddha serta para resi agung yang tertinggi.

Verse 109

धर्मज्ञ! वहाँसे क्रमश: “दीर्घसत्र” नामक तीर्थमें जाय। वहाँ ब्रह्मा आदि देवता, सिद्ध और महर्षि रहते हैं ।।

Wahai yang mengetahui dharma! Dari sana, pergilah menurut tertib ke tīrtha bernama Dīrghasatra. Di sana bersemayam Brahmā dan para dewa yang lain, bersama para Siddha dan para maharishi. Para pertapa yang telah menerima diksha dan berikrar dengan disiplin memuja Dīrghasatra; mereka memelihara nazar menurut aturan dan menumpukan diri pada ritus suci itu.

Verse 110

गमनादेव राजेन्द्र दीर्घसत्रमरिंदम । राजसूयाश्चदमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति भारत,शत्रुओंका दमन करनेवाले भरतवंशी राजेन्द्र! वहाँकी यात्रा करने मात्रसे मनुष्य राजसूय और अश्वमेध यज्ञोंक समान फल पाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, penumpas musuh—wahai keturunan Bharata—dengan sekadar menempuh perjalanan ke tempat suci itu, seseorang memperoleh pahala yang sama seperti hasil korban Rājasūya dan Aśvamedha.”

Verse 111

ततो विनशनं गच्छेन्नियतो नियताशन: । गच्छत्यन्तर्हिता यत्र मेरुपूछले सरस्वती

Kemudian, dengan disiplin dan makan secara sederhana, hendaklah seseorang pergi ke Vinaśana—tempat Sungai Sarasvatī lenyap dari pandangan ketika mengalir di wilayah yang disebut Merupūchala.

Verse 112

तदनन्तर शौच-संतोषादि नियमोंका पालन और नियमित आहार ग्रहण करते हुए विनशनतीर्थमें जाय, जहाँ मेरुपृष्ठपर रहनेवाली सरस्वती अदृश्य भावसे बहती है ।।

Sesudah itu, dengan memelihara niyama seperti kesucian dan rasa cukup, serta mengambil makanan secara teratur, pergilah ke tīrtha Vinaśanā, tempat Sarasvatī—seakan mengalir di punggung Meru—mengalir tanpa kelihatan. Di tempat-tempat suci bernama Camasoddheda, Śivoddheda, dan Nāgoddheda, Sarasvatī tampak terlihat. Dengan mandi di Camasoddheda, seseorang memperoleh pahala setara dengan korban Agniṣṭoma.

Verse 113

शिवोद्धेदे नर: स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्‌ । नागोद्धेदे नर: स्नात्वा नागलोकमवाप्नुयात्‌

Ghūlastya berkata: “Dengan mandi di tīrtha Śivoddheda, seseorang memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu. Dengan mandi di tīrtha Nāgoddheda, seseorang mencapai alam para Nāga.”

Verse 114

शशयानं च राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम्‌ । शशरूपप्रतिच्छन्ना: पुष्करा यत्र भारत

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, ada sebuah tīrtha yang jarang dan sukar dicapai bernama Śaśayāna. Wahai Bhārata, di sana tīrtha-tīrtha Puṣkara dikatakan tersembunyi dalam rupa seekor arnab. Sesiapa yang mandi di situ akan sentiasa bersinar seperti Bulan dan memperoleh pahala setara dengan hadiah seribu ekor lembu.”

Verse 115

सरस्वत्यां महाराज अनुसंवत्सरं च ते । दृश्यन्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तां वै कार्तिकीं सदा

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, wahai yang terbaik antara keturunan Bhārata, di sungai Sarasvatī ada sebuah tīrtha yang terlihat tahun demi tahun, terutama pada malam purnama Kārtikī. Wahai tuan segala raja, tīrtha bernama Śaśayāna itu amat jarang; hendaklah seseorang pergi ke sana dan mandi. Wahai Bhārata yang agung, pada setiap purnama Kārtikī, tīrtha Puṣkara yang tersembunyi di sana terlihat dalam rupa seekor arnab. Wahai harimau di antara manusia, dengan mandi di sana seseorang bersinar dengan cahaya bulan; wahai perhiasan wangsa Bhārata, ia juga memperoleh pahala setara dengan hadiah seribu ekor lembu.”

Verse 116

तत्र स्नात्वा नरव्याप्र द्योतते शशिवत्‌ सदा । गोसहस्रफलं चैव प्राप्तुयाद्‌ भरतर्षभ

“Wahai harimau di antara manusia! Setelah mandi di sana, seseorang akan sentiasa bersinar seperti bulan. Dan wahai yang terunggul antara Bhārata, wahai raja, dia juga memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu.”

Verse 117

कुमारकोटिमासाद्य नियत: कुरुनन्दन । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रत:,कुरुनन्दन! वहाँसे कुमारकोटितीर्थमें जाकर वहाँ नियमपूर्वक स्नान करे और देवता तथा पितरोंके पूजनमें तत्पर रहे

“Wahai kegembiraan kaum Kuru, setelah sampai ke tīrtha bernama Kumārakoṭi, hendaklah seseorang mandi di sana dengan disiplin dan tata laku yang teratur, serta tekun dalam pemujaan dan persembahan kepada para dewa dan leluhur.”

Verse 118

गवामयुतमाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । ततो गच्छेत धर्मज्ञ रुद्रकोटिं समाहित:

Ghūlastya berkata: “Dengan melakukan demikian, seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah sepuluh ribu ekor lembu, dan turut mengangkat serta menyelamatkan keturunannya. Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, dengan fikiran yang terpusat hendaklah ia menuju ke Rudrakoṭi. Wahai raja, Rudrakoṭi ialah tempat yang pada zaman silam didatangi oleh satu krore para muni—penuh kegembiraan besar dan rindu untuk menyaksikan Dewa Rudra. Wahai keturunan Bharata, para maharṣi itu berangkat ke tempat itu dengan tekad: ‘Akulah yang akan terlebih dahulu menatap Tuhan bertanda panji lembu—ya, akulah!’”

Verse 119

पुरा यत्र महाराज मुनिकोटि: समागता । हर्षेण महताविष्टा रुद्रदर्शनकाड्क्षया

Ghūlastya berkata: “Wahai raja agung, pada zaman silam ada suatu tempat di mana satu krore para muni berhimpun, diliputi kegembiraan besar kerana rindu akan darśana—penglihatan suci—Rudra. Dengan bhakti yang sehaluan, mereka datang ke sana, masing-masing bertekad dalam hati: ‘Moga akulah yang pertama menatap Tuhan bertanda panji lembu.’”

Verse 120

अहं पूर्वमहं पूर्व द्रक्ष्यामि वृषभध्वजम्‌ । एवं सम्प्रस्थिता राजन्नषय: किल भारत

“Akulah yang terdahulu—ya, akulah yang terdahulu—akan menyaksikan Vṛṣabhadhvaja (Śiva), Tuhan berpanji lembu!” Dengan tekad itu, wahai raja—demikianlah dikisahkan, wahai Bhārata—para rishi pun berangkat bersama-sama.

Verse 121

ततो योगेश्वरेणापि योगमास्थाय भूपते । तेषां मन्युप्रणाशार्थमृषीणां भावितात्मनाम्‌

Kemudian, wahai raja, Tuhan Yoga sendiri pun memasuki tumpuan yogik. Untuk melenyapkan kemarahan dan dukacita para maharṣi yang berjiwa terdidik itu, baginda menzahirkan liṅga Śiva yang tidak terbilang, muncul di hadapan mereka semua, sehingga setiap orang memperoleh darśana yang tersendiri. Berkenan akan bhakti yang unggul daripada para pertapa berhati suci itu, Mahādeva pun mengurniakan kepada mereka suatu anugerah.

Verse 122

सृष्टा कोटीति रुद्राणामृषीणामग्रत: स्थिता । मया पूर्वतरं दृष्ट इति ते मेनिरे पृथक्‌

Ghūlastya berkata: “Satu krore rupa Rudra telah dizahirkan, berdiri di hadapan para rishi. Setiap seorang menyangka, ‘Akulah yang melihat baginda terlebih dahulu,’ maka, wahai raja, masing-masing berpegang pada keyakinannya sendiri. Kemudian Śiva, Penguasa Yoga, dengan daya yogik, mencipta liṅga Śiva yang tidak terbilang untuk meredakan dukacita para maharṣi yang berhati suci; semuanya muncul di hadapan para rishi. Maka setiap seorang pun memperoleh darśana yang tersendiri. Wahai raja, berkenan akan bhakti yang unggul daripada para pertapa berhati bersih itu, Mahādeva mengurniakan kepada mereka suatu anugerah.”

Verse 123

तेषां तुष्टो महादेवो मुनीनां भावितात्मनाम्‌ | भक्‍्त्या परमया राजन वर तेषां प्रदिष्टवान्‌

Wahai Raja, Mahādeva (Śiva), berkenan terhadap para resi yang diri batinnya telah disucikan dan ditertibkan, lalu mengurniakan kepada mereka suatu anugerah, kerana puas dengan bhakti mereka yang tertinggi. Dalam konteks kisah ini, Śiva—tuan yoga—menenangkan dukacita para resi dengan menzahirkan diri dalam bentuk yang tidak terbilang, agar setiap seorang memperoleh darśana secara langsung; demikianlah terbukti bahawa bhakti yang tulus dan penyucian batin menarik rahmat serta penghiburan ilahi.

Verse 124

अद्य प्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति | तत्र स्नात्वा नरव्याप्र रुद्रकोट्यां नर: शुचि:

“Mulai hari ini, pertumbuhan dharma kamu pasti akan bertambah. Wahai harimau di antara manusia, sesiapa yang mandi di Rudrakoṭī akan menjadi suci.”

Verse 125

ततो गच्छेत राजेन्द्र संगमं लोकविश्रुतम्‌

Kemudian, wahai raja yang terbaik, hendaklah seseorang menuju ke sangama yang termasyhur di seluruh dunia—tempat pertemuan air yang bertuah, masyhur dalam tradisi suci.

Verse 126

सरस्वत्या महापुण्यं केशवं समुपासते । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्न॒ तपोधना:

Ghūlastya berkata: “Di tebing Sarasvatī, di wilayah yang amat besar pahalanya itu, mereka menyembah Keśava. Itulah tempat Brahmā dan para dewa yang lain, serta para resi yang kaya dengan tapa, hadir.”

Verse 127

राजेन्द्र! तदनन्तर परम पुण्यमय लोकविख्यात सरस्वतीसंगमतीर्थमें जाय, जहाँ ब्रह्मा आदि देवता और तपस्याके धनी महर्षि भगवान्‌ केशवकी उपासना करते हैं ।।

Wahai tuan segala raja, selepas itu pergilah ke tīrtha pertemuan Sarasvatī yang amat suci, penuh kebajikan, dan masyhur di seluruh dunia; di sana Brahmā dan para dewa yang lain, serta para maharṣi yang kaya dengan tapa, menyembah Yang Mulia Keśava. Wahai raja, orang ramai pergi ke sana khususnya pada hari keempat belas paruh terang bulan Caitra. Wahai harimau di antara manusia, dengan mandi di sana seseorang memperoleh timbunan emas yang banyak; dan setelah batinnya disucikan daripada segala dosa, ia mencapai alam Brahmā (Brahmaloka).

Verse 128

ऋषीणां यत्र सत्राणि समाप्तानि नराधिप । तत्रावसानमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्‌,नरेश्वर! जहाँ ऋषियोंके सत्र समाप्त हुए हैं, वहाँ अवसानतीर्थमें जाकर मनुष्य सहस्र गोदानका फल पाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, di tempat para resi telah menyempurnakan sidang-sidang korban suci mereka, sesiapa yang pergi dan sampai ke tempat penyeberangan suci bernama Avasāna akan memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu.”

Verse 306

न वै योनौ प्रजायते स्नातास्तीर्थे महात्मन: । उसीसे विद्वान्‌ पुरुष अश्वमेधयज्ञका फल पाता है। नृपश्रेष्ठ! ब्राह्मण

Ghūlastya berkata: “Mereka yang berhati agung yang telah mandi di tīrtha suci ini tidak akan lahir lagi ke dalam mana-mana rahim. Dengan perbuatan itu sahaja, seorang yang berilmu memperoleh pahala korban Aśvamedha. Wahai raja yang terbaik, sama ada brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya atau śūdra—sesiapa yang mandi di tīrtha Brahmā akan terbebas daripada kelahiran berjasad yang seterusnya.”

Verse 316

प्राप्रुयात्‌ स नरो लोकान्‌ ब्रह्मण: सदने$क्षयान्‌ | विशेषतः कार्तिकमासकी पूर्णिमाको जो पुष्करतीर्थमें स्नानके लिये जाता है, वह मनुष्य ब्रह्मधाममें अक्षय लोकोंको प्राप्त होता है

Orang demikian akan mencapai alam-alam yang tidak binasa di kediaman Brahmā. Terutama sekali, sesiapa yang pergi untuk mandi di tīrtha Puṣkara pada hari purnama bulan Kārtika akan sampai ke alam Brahmā dan memperoleh dunia-dunia syurga yang kekal, tidak pernah susut.

Verse 333

पुष्करे स्नातमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति । स्त्री अथवा पुरुषने जन्मसे लेकर वर्तमान अवस्थातक जितने भी पाप किये हैं, पुष्करतीर्थमें स्नान करनेमात्रसे वे सब पाप नष्ट हो जाते हैं

Ghūlastya berkata: “Bagi sesiapa yang sekadar mandi di Puṣkara, segala dosa pun lenyap. Sama ada perempuan atau lelaki, apa jua dosa yang dilakukan sejak lahir hingga keadaan sekarang akan terhapus hanya dengan mandi di tīrtha Puṣkara.”

Verse 353

क्रतून्‌ सर्वानिवाप्नोति ब्रह्मलोक॑ स गच्छति । पुष्करमें पवित्रतापूर्वक संयम-नियमके साथ बारह वर्षोतक निवास करके मानव सम्पूर्ण यज्ञोंका फल पाता और ब्रह्मलोकको जाता है

Ghūlastya berkata: “Dengan menetap di Puṣkara selama dua belas tahun dalam kesucian dan disiplin—memelihara penguasaan diri serta amalan-amalan keagamaan—seseorang memperoleh pahala semua korban suci dan, setelah mati, mencapai alam Brahmā.”

Verse 513

समृद्धमसपत्नं च श्रिया युक्त नरोत्तम: । वहाँ भगवान्‌ शिवका निकटसे दर्शन करके नरश्रेष्ठ यात्री एक हजार गोदानका फल पाता है और महादेवजीके प्रसादसे वह गणोंका आधिपत्य प्राप्त कर लेता है

Di sana, setelah beroleh darśana dekat akan Bhagavān Śiva, sang insan utama yang mengembara memperoleh pahala setara dengan buah kebajikan menderma seribu ekor lembu; dan dengan anugerah Mahādeva, ia pun meraih kedudukan sebagai pemimpin dalam kalangan Gaṇa—suatu kekuasaan yang sarat kemakmuran dan Lakṣmī, serta bebas daripada halangan yang ditimbulkan musuh.

Verse 531

तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत्‌ | महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यं च विन्दति

Dengan pergi ke sana dan mendekati Īśāna (Śiva), seseorang memperoleh pahala setara dengan buah kebajikan menderma seribu ekor lembu; dan dengan anugerah Mahādeva, ia juga meraih kedudukan dalam kalangan para Gaṇa.

Verse 533

अग्निष्टोममवाप्रोति विमान चाधिरोहति । इन्द्रियोंको काबूमें रखकर ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए दक्षिण समुद्रकी यात्रा करनेसे मनुष्य अग्निष्टोमयज्ञका फल और विमानपर बैठनेका सौभाग्य पाता है

Sesiapa yang menundukkan indera dan memelihara brahmacarya, lalu berziarah ke Lautan Selatan, memperoleh pahala korban suci Agniṣṭoma serta keberuntungan menaiki vimāna, kereta langit.

Verse 583

देवतानां मुखं वीर ज्वलनो5निलसारथि: । राजेन्द्र! तदनन्तर उत्तम प्रभासतीर्थमें जाय। वीर! उस तीर्थमें देवताओंके मुखस्वरूप भगवान्‌ अग्निदेव, जिनके सारथि वायु हैं, सदा निवास करते हैं

Ghūlastya berkata: “Wahai pahlawan, Agni—Dewa Api yang menyala, dengan Vāyu sebagai saisnya—ialah ‘mulut’ para dewa, kerana melalui dialah persembahan mereka diterima. Wahai raja segala raja, sesudah itu pergilah ke tīrtha Prabhāsa yang utama. Wahai yang gagah, di tīrtha itu Agni yang mulia, jelmaan mulut para dewa, bersemayam untuk selama-lamanya.”

Verse 596

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्रोति मानव: । उस तीर्थमें स्नान करके शुद्ध एवं संयत चित्त हो मानव अतिरात्र और अमग्निष्टोम यज्ञोंका फल पाता है

Ghūlastya berkata: “Seseorang memperoleh pahala korban suci Agniṣṭoma dan Atirātra. Dengan mandi di tīrtha itu dalam keadaan suci serta hati yang terkawal, ia meraih ganjaran rohani setara dengan upacara Veda yang agung itu.”

Verse 1243

अश्वमेधमवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । महर्षियो! आजसे तुम्हारे धर्मकी उत्तरोत्तर वृद्धि होती रहेगी। नरश्रेष्ठ) उस रुद्रकोटिमें स्नान करके शुद्ध हुआ मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और अपने कुलका उद्धार कर देता है

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang mandi di Rudrakoṭi ini lalu menjadi suci, akan memperoleh pahala seperti korban suci Aśvamedha dan mengangkat serta menyelamatkan keturunannya. Wahai para maharṣi! Bagi kamu, Ajasa, semoga pertumbuhan dharma terus meningkat dari hari ke hari. Wahai insan terbaik, sesiapa yang disucikan dengan mandi di sini meraih buah Aśvamedha dan memuliakan keluarganya.”

Verse 3236

उपस्पृष्टं भवेत्‌ तेन सर्वतीर्थेषु भारत । भारत! जो सायंकाल और प्रातःकाल हाथ जोड़कर तीनों पुष्करोंका स्मरण करता है, उसने मानो सब तीर्थोंमें स्नान एवं आचमन कर लिया

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, dengan perbuatan itu seseorang dianggap telah melakukan ācaman (meneguk air penyucian) dan mandi di semua tīrtha. Kerana sesiapa yang pada waktu senja dan sekali lagi pada waktu fajar, merapatkan kedua tangan dengan hormat serta mengingati tiga Puṣkara, dia dipandang seolah-olah telah meraih pahala mengunjungi setiap tempat suci.”