Shloka 19

स मच्छरीरे त्वच्छापाद्‌ दह्मुमानो&$वसत्‌ कलि: । त्वच्छापदग्ध: सततं सो5ग्नावग्निरिवाहित:,“पहले जब तुम वनमें दुखी होकर दिन-रात मेरे लिये शोक करती थी और उस समय धर्मसंकटमें पड़नेपर तुमने जिसे शाप दे दिया था, वही कलियुग मेरे शरीरमें तुम्हारी शापग्निसे दग्ध होता हुआ निवास करता था, जैसे आगमें रखी हुई आग हो; उसी प्रकार वह कलि तुम्हारे शापसे दग्ध हो सदा मेरे भीतर रहता था

sa maccharīre tvacchāpād dahyamāno ’vasat kaliḥ | tvacchāpadagdhaḥ satataṃ so ’gnāv agnir ivāhitaḥ ||

Bṛhadaśva berkata: “Kali itu, yang hangus oleh api sumpahanmu, berdiam dalam tubuhku sendiri. Sentiasa terbakar oleh kutukanmu, dia tetap melekat dalam diriku—seperti api diletakkan di dalam api. Pada hari-hari dahulu, ketika engkau meratapi aku siang dan malam di rimba, dan ketika terjerat dalam krisis dharma lalu menyumpahnya, Kali yang sama sejak itu menanggung bahang pembakaran itu dalam diriku.”

सःhe/that (one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मत्-शरीरेin my body
मत्-शरीरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Locative, Singular
त्वत्-शापात्from/owing to your curse
त्वत्-शापात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशाप
FormMasculine, Ablative, Singular
दह्यमानःbeing burned
दह्यमानः:
Karta
TypeVerb
Rootदह्
Formशानच् (present passive participle), Passive, Masculine, Nominative, Singular
अवसत्dwelt/lived
अवसत्:
Karta
TypeVerb
Rootवस्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कलिःKali (personified)
कलिः:
Karta
TypeNoun
Rootकलि
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वत्-शाप-दग्धःburnt by your curse
त्वत्-शाप-दग्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootदग्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
सततम्always/constantly
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
सःhe/that (same one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्नौin fire
अग्नौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Locative, Singular
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आहितःplaced/put (down)
आहितः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-धा
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

बृहदश्चव उवाच

B
Bṛhadaśva
K
Kali
T
the curse (śāpa)
F
forest (vana)

Educational Q&A

The verse highlights the moral weight of a śāpa (curse) and the inevitability of consequences: harmful forces may persist, but they can also be restrained and made to suffer by the power of righteous speech uttered in a dharma-crisis. It also underscores how inner affliction can be the hidden seat of outward misfortune.

Bṛhadaśva explains that the being named Kali—previously cursed by the listener during a forest episode—has been residing within Bṛhadaśva’s body, continually burning from that curse, ‘like fire within fire.’ This accounts for Kali’s constrained yet persistent presence and influence.