Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

दमयन्तीस्वयंवरः — देववेषधारणं, सत्यप्रार्थना, नलवरणम्

Damayantī’s Svayaṃvara: Divine Disguises, Truth-Vow, and Choosing Nala

ततश्रिन्तापरा दीना विवर्णवदना कृशा | बभूव दमयन्ती तु निः:श्वासपरमा तदा,तदनन्तर उसके मनमें सदा चिन्ता बनी रहती थी। स्वभावमें दैन्य आ गया। चेहरेका रंग फीका पड़ गया और दमयन्ती दिन-दिन दुबली होने लगी। उस समय वह प्राय: लंबी साँसें खींचती रहती थी

tataś cintāparā dīnā vivarṇavadanā kṛśā | babhūva damayantī tu niḥśvāsaparamā tadā ||

Kemudian Damayantī tenggelam sepenuhnya dalam kegelisahan. Ia menjadi murung; wajahnya pudar, tubuhnya semakin susut. Pada waktu itu ia kerap menarik nafas panjang dan berat—tanda nyata derita batin yang menekannya.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
चिन्ता-पराःabsorbed in worry
चिन्ता-पराः:
Karta
TypeAdjective
Rootचिन्ता + पर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दीनाwretched, miserable
दीना:
Karta
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विवर्ण-वदनाhaving a pale face
विवर्ण-वदना:
Karta
TypeAdjective
Rootविवर्ण + वदन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृशाthin, emaciated
कृशा:
Karta
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बभूवbecame
बभूव:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
दमयन्तीDamayantī
दमयन्ती:
Karta
TypeNoun
Rootदमयन्ती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
Formअव्यय
निःश्वास-परमाgiven over chiefly to sighing
निःश्वास-परमा:
Karta
TypeAdjective
Rootनिःश्वास + परम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाat that time
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formअव्यय

बृहदश्चव उवाच

D
Damayantī

Educational Q&A

The verse highlights how inner turmoil manifests outwardly—worry, grief, and uncertainty can erode vitality. Ethically, it invites compassion toward those in distress and underscores the need for steadiness and support when dharma is tested by suffering.

In Bṛhadaśva’s narration of the Nala–Damayantī story, Damayantī is shown after the onset of separation and hardship: she becomes constantly anxious, loses her complexion, grows thin, and repeatedly sighs, indicating deep emotional pain.