Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

दमयन्त्याः व्याकुलता — स्वयंवरसंनिपातः — देवदूतयाचनम्

Damayantī’s Distress, Proclamation of the Svayaṃvara, and the Gods’ Request

संजय उवाच व्यतिक्रमो<यं सुमहांस्त्वया राजन्नुपेक्षित: । समर्थेनापि यन्मोहात्‌ पुत्रस्ते न निवारित:,संजयने कहा--राजन्‌! आपके द्वारा यह बहुत बड़ा अन्याय हुआ है, जिसकी आपने जान-बूझकर उपेक्षा की है (उसे रोकनेकी चेष्टा नहीं की है); वह यह है कि आपने समर्थ होते हुए भी मोहवश अपने पुत्रको कभी रोका नहीं

sañjaya uvāca vyatikramo 'yaṃ sumahāṃs tvayā rājann upekṣitaḥ | samarthenāpi yan mohāt putras te na nivāritaḥ ||

Sanjaya berkata: “Wahai Raja, engkau telah mengabaikan suatu pelanggaran yang amat besar. Walaupun engkau berkuasa untuk menahannya, namun kerana kelalaian dan khayal, engkau tidak pernah mengekang puteramu.”

संजयःSanjaya
संजयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
व्यतिक्रमःtransgression, wrongdoing
व्यतिक्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यतिक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
सुमहान्very great
सुमहान्:
TypeAdjective
Rootसुमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormInstrumental, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
उपेक्षितःneglected, disregarded
उपेक्षितः:
TypeVerb
Rootउप-ईक्ष्
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
समर्थेनby (one who is) capable
समर्थेन:
Karana
TypeAdjective
Rootसमर्थ
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अपिeven, although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
यत्that (fact) which
यत्:
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
मोहात्from delusion
मोहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमोह
FormMasculine, Ablative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
निवारितःrestrained, prevented
निवारितः:
TypeVerb
Rootनि-वार्
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
K
King (Dhritarashtra)
T
the king's son (Duryodhana)

Educational Q&A

A ruler (and parent) must restrain wrongdoing when he has the capacity to do so; neglect born of delusion becomes a serious ethical fault, especially when it enables harm by one’s own kin.

Sanjaya rebukes the king for having ignored a major wrong: despite being able to intervene, he failed to curb his son’s misconduct, allowing injustice to grow unchecked.